Chương 1107: Hố của trẫm (2)

Thấy hoàng đế nói vậy, Trương Đảm liền ngồi thẳng lưng hơn. Lúc này, Vương Bát Sỉ lặng lẽ bưng một đĩa hoa quả tươi đã gọt sẵn bước vào, nhẹ nhàng đặt lên bàn rồi cúi mình lui ra. Đám hoạn quan hầu hạ trong điện cũng đều ẩn mình ra ngoài cửa điện. Chu Doãn Thông nhón một múi cam tiến cống đã lột vỏ, chậm rãi bỏ vào miệng: "Sở dĩ trẫm nói việc này với khanh trước, là bởi khanh sắp sửa nắm giữ Hộ bộ, mà trước khi coi sóc Hộ bộ lại từng quản lý một tỉnh ở địa phương, tầm mắt hẳn phải rộng mở hơn người thường!" "Mấy năm nay Vân Nam đồn điền di dân, mở mang thương nghiệp; trà, gỗ, dược liệu, muối mỏ cùng các loại sản vật của Vân Nam đều bán được ra ngoài, đủ thấy khanh không phải kẻ hạn hẹp chỉ biết một bề trọng nông ức thương." "Thần trộm nghĩ, không có nông nghiệp thì không vững, không có thương nghiệp thì không giàu." Trương Đảm đáp: "Người đời coi nhẹ thương nghiệp, đâu biết thời Hán có Tây Vực, thời Tống Nguyên có Tuyền Châu, Quảng Châu, thảy đều là huyết mạch của quốc gia. Nông nuôi dân, thương phú quốc, thiên hạ nhốn nháo đều vì mối lợi mà đến, há có thể coi nhẹ!" "Nói hay lắm!" Chu Doãn Thông cầm khăn lụa lau tay, "Từ Tống Nguyên đến bản triều, phần lớn đều phát hành tiền giấy. Nhưng giá quan và giá dân lại hoàn toàn trái ngược, tiền quán phát hành hồi đầu năm Hồng Vũ đến nay, e là một thỏi cũng không đổi nổi một đấu gạo." Trương Đảm trong lòng khẽ động, lập tức nói: "Hoàng thượng muốn phát hành tiền giấy sao? Thần cho rằng không thể làm." Dứt lời, ông nghiêm sắc mặt tiếp: "Nói về thời Triệu Tống thiên an một góc, phát tiền giấy cho dân nhưng thu thuế lại chỉ lấy vàng bạc, đồng, lụa, khiến dân gian oán thán dậy trời. Tiền triều Đại Nguyên in ấn bừa bãi, triều đình hễ thiếu tiền liền dùng tiền giấy vơ vét của cải, đó không phải đạo trị quốc." "Trẫm không có ý phát hành tiền giấy." Chu Doãn Thông cười nói: "Trẫm đang nghĩ tới một vấn đề, tiền giấy của quan phủ chịu tiếng xấu muôn bề trong dân gian, mà ngân phiếu của các thương hiệu lại ngày càng hưng thịnh, rốt cuộc là vì lẽ gì?" "Cứ lấy Vân Nam ra mà nói, trẫm cũng có nghe qua đôi điều. Giao dịch hàng hóa số lượng lớn, việc cất giữ chuyển đổi đều dùng ngân phiếu của các thương hiệu. Tại kinh sư, ngân phiếu, kim phiếu của các hiệu buôn tiền vùng Giang Nam hễ trình phiếu là đổi được ngay, thịnh hành khắp chốn." Trương Đảm trầm ngâm hồi lâu, đứng dậy: "Thần to gan nói thẳng!" Nói đoạn, ông ngừng một lát rồi tiếp: "Chỉ tại hai chữ 'tín dụng'!" Sau đó, ông liếc nhìn sắc mặt Chu Doãn Thông, lại cất lời: "Quan phủ ở trong lòng bách tính..." "Trẫm hiểu, bách tính trước nay luôn không tin nổi quan phủ." Chu Doãn Thông cười: "Cũng dễ hiểu thôi, ai bảo quan phủ chỉ biết bóc lột làm chi. Thương nhân tuy trọng lợi, song lại hiểu rõ chữ tín là gốc rẽ lập thân, nói lời giữ lời. Chẳng bù cho quan phủ, nói sao bắt người ta nghe vậy, kẻ chịu thiệt thòi lại chẳng có nơi nào kêu oan." Nói xong, hắn nhấp một ngụm trà, lại bảo: "Song các hiệu phiếu lại gợi cho trẫm một ý, trẫm muốn mở một hiệu phiếu do triều đình kinh doanh!" Trương Đảm sững sờ, tim đập thình thịch. "Ví như quân lương các trấn trong thiên hạ, hằng năm đều do Hộ bộ vận chuyển tới, đường sá xa xôi cách trở gian nan thì chưa bàn, song mười phần phát đi tới tay binh sĩ được sáu phần đã là thắp hương đội ơn trời đất rồi." "Nhưng nếu thay bằng ngân phiếu." Chu Doãn Thông trầm ngâm: "Ý định của trẫm là thế này, binh sĩ và quan viên trong thiên hạ đều được lập sổ theo dõi, mỗi người dựa theo mã số làm một cuốn sổ tiết kiệm, ghi rõ họ tên cùng mức quân lương. Bản thân binh sĩ hoặc người nhà có thể cầm sổ tiết kiệm tới hiệu phiếu sở tại đổi lấy tiền mặt." "Hiệu phiếu hễ thấy sổ là đổi tiền, ai không muốn rút có thể gửi lại, hiệu phiếu sẽ trả cho một khoản tiền lãi nhất định. Mỗi khi có chiến sự, triều đình ban thưởng xuống cũng đổi theo cách này." "Như vậy tương đương với việc Hộ bộ phát tiền thẳng cho binh sĩ và quan viên, vừa bớt được hao tổn cùng bóc lột dọc đường, lại dứt hẳn được nạn bòn rút xương máu quân sĩ, ăn lương khống, khanh thấy thế nào?" Trương Đảm ngồi nghiêm trang, cau mày suy nghĩ. "Thần xin nói vài lời không phải phép!" Trương Đảm không hề buông lời xu nịnh, nét mặt vô cùng ngưng trọng: "Việc này, Hoàng thượng đã nghĩ quá đơn giản rồi!" Chu Doãn Thông không giận, trên mặt vẫn nở nụ cười nhạt, ra hiệu bảo ông cứ nói tiếp. "Thần tuy chưa từng làm quan nơi triều đình trung ương, song cũng biết quân phí hằng năm của triều đình vốn dĩ dư dả. Nhưng có phát hay không, phát thế nào đều nằm ở Hộ bộ." "Cho dù quốc khố có tiền cũng chưa từng phát đủ, phát đúng kỳ, toàn là lần lữa khất hẹn. Nay lập hiệu buôn tiền dưới quyền Hộ bộ để phát quân lương, nếu lại xảy ra chuyện lần lữa hoặc quốc khố túng thiếu, khoản tiền này lấy từ đâu ra?" "Đến lúc đó, thể diện và uy tín của triều đình còn để vào đâu?" "Huống hồ thuế má triều đình thu hằng năm, dẫu là thuế muối Lưỡng Hoài dùng cho quân phí, cũng là bạc, đồng, vải vóc, lương thực trộn lẫn mà thành. Nếu đổi hết ra bạc trắng, quốc khố lấy đâu ra ngần ấy bạc?" "Cứ cho là quốc khố có bạc, nhưng..." Nói tới đây, Trương Đảm sụp lạy, "Ai có thể bảo đảm khoản tiền này vĩnh viễn được dùng đúng mục đích?" Kỳ thực lời Trương Đảm nói đã rất chừng mực. Trở ngại lớn nhất để vận hành hiệu buôn tiền lại chính là triều đình, chính là quan phủ. "Khanh đứng dậy trước đã, nghe trẫm nói hết!" Chu Doãn Thông xua tay, nói tiếp: "Trẫm cũng có nỗi lo như khanh, cho nên trẫm nghĩ, hiệu buôn tiền này có thể do quan phủ lập ra, nhưng không thể thuộc về quốc gia!" Ánh mắt Trương Đảm chợt sáng bừng lên. "Lập hiệu buôn tiền, phát hành ngân phiếu để chi trả quân lương, bổng lộc cần lượng lớn vàng bạc dự trữ." Chu Doãn Thông nói: "Xem xét hiện tại, món tiền này vẫn gom góp được." "Trẫm quyết định trích ra ba phần từ thuế bạc hải quan các nơi năm nay, tính sơ sơ chừng hai trăm năm mươi vạn." Dứt lời, Chu Doãn Thông ngẫm nghĩ chốc lát: "Trước Tết, thuế bạc hải quan các nơi giải về kinh sư, trích hẳn con số chẵn ba trăm vạn. Từ nay về sau, định lệ hằng năm trích tổng số ngạch thuế bạc hải quan các nơi để chi dùng cho quân lương." "Nội kho của trẫm bỏ thêm một trăm vạn bạc mặt. Tính ra đã là một món tiền khổng lồ bốn trăm vạn, dùng làm vốn dự trữ lúc này đã đủ." "Có một việc khanh chưa biết, Cẩm Y Vệ đã dò la được mấy mỏ bạc ở Đông Doanh. Đám lãnh chúa bên Đông Doanh đã đem gán cho Đại Minh để đổi lấy..." "Tóm lại chẳng bao lâu nữa, mỏ bạc đó sẽ thuộc về Đại Minh. Trẫm dự tính sau này, những mỏ bạc phát hiện tại đất hải ngoại như thế, quyền khai thác đều giao cho hiệu buôn tiền, chứ không thuộc về Hộ bộ." "Đồng thời mở bán cổ phần, lôi kéo hào thương trong thiên hạ góp vốn, Hộ bộ cũng trích ra một khoản. Hiệu buôn tiền này sẽ do trẫm, Hộ bộ cùng các cổ đông kia cùng nhau nắm giữ." "Ba bên cùng giám sát, tiền này sẽ không có ai dám biển thủ, cũng chẳng ai biển thủ nổi." Chu Doãn Thông ngừng một lát rồi tiếp: "Hiệu phiếu dân gian làm ăn buôn bán được, hiệu buôn tiền này cũng làm được. Ngoại trừ việc quân lương, bổng lộc hằng năm do triều đình rót vốn, còn lại đều tự chịu lời lỗ." Nói tới đây, hắn cười: "Trẫm cũng là nảy ra ý định nhất thời, đạo kinh tế vốn không phải sở trường của trẫm, sự tình cụ thể còn phải nhờ các khanh đồng tâm góp trí." "Làm được!" Trương Đảm bỗng lớn tiếng. Thái độ của ông lúc này hoàn toàn trái ngược với ban nãy. "Thần xin nói thêm lời quá phận, quan phủ có thể không có chữ tín với dân, song uy tín của Hoàng thượng, của bậc Thiên tử thì không ai sánh bằng!" Trương Đảm cười nói: "Kỳ thực chỉ riêng việc chiêu mộ cổ đông đã đủ vốn dự trữ cho hiệu buôn tiền rồi." Dứt lời, trong mắt ông chợt lóe lên một tia quyết liệt: "Nếu thực sự có mỏ bạc, mối làm ăn này quyết không thể lỗ!" Trong suy tính của Chu Doãn Thông, việc mở hiệu buôn tiền là vô cùng cần thiết, bởi nó là chất xúc tác cho thương nghiệp, lại là khâu trọng yếu không thể bỏ qua. Nhất là sau này, khi các tuyến đảo hải ngoại của Đại Minh không ngừng mở rộng, hiệu buôn tiền lại càng phát huy tác dụng to lớn. "Có điều..." Trương Đảm ngập ngừng, "Việc này e là khó lòng..." Ý tứ trong lời nói của ông, Chu Doãn Thông hiểu rõ mười mươi. Chuyện thế này một khi đưa ra triều hội tất sẽ dấy lên sóng to gió lớn, đám hủ nho ắt hẳn sẽ văng nước bọt, liều mạng can gián. "Cho nên ban nãy trẫm mới bảo việc này phải trông vào các khanh góp trí." Dứt lời, Chu Doãn Thông nâng chén trà, che khuất nửa khuôn mặt. "Ý Hoàng thượng là muốn thần đứng ra làm mồi nhử?" Trong chớp mắt, Trương Đảm đã hiểu ra. "Hoàng thượng đưa ra phương hướng đại khái, sau đó thần cùng người của Hộ bộ bàn bạc kín trong phạm vi nhỏ, định ra quy củ, chương trình cùng phương thức sinh lời, rồi lấy danh nghĩa cá nhân dâng sớ, bấy giờ Hoàng thượng mới đem ra trước triều đình cho công khai nghị luận!" Vừa đào hố chôn đối phương, Chu Doãn Thông hơi đỏ mặt, đặt chén trà xuống cười bảo: "Trương ái khanh ở địa phương lâu năm, thông hiểu đạo kinh tế. Những chuyện này trẫm cũng chỉ có thể bàn với khanh, với người khác trẫm nửa lời cũng chẳng dám hé." Chuyện đã đến nước này, từ chối cũng vô ích. Từ việc hạ mình cầu hiền lúc ban đầu, cho đến khi đẩy người ta xuống hố lúc này, Hoàng thượng đã tính toán chu toàn cả rồi, Trương Đảm ông sao khước từ cho đặng? Trương Đảm cắn răng hạ quyết tâm: "Hoàng thượng, nếu hiệu buôn tiền này chuẩn bị thỏa đáng, nên lấy danh hiệu là gì?" Chu Doãn Thông cười đáp: "Gọi là Đại Minh Hoàng gia Ngân hàng, thấy thế nào?"