Chương 724: Chu Công thổ bộ

Về chuyện khoa cử, Đường Vũ đã hao tổn rất nhiều tâm tư, lịch sử có vô số điều để tham khảo, nhưng thứ thực sự phù hợp với tình hình Đường Quốc hiện tại lại quá ít ỏi. Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Đường Vũ chia các môn thi khoa cử thành sáu khoa: Minh kinh, Minh chính, Minh pháp, Minh công, Minh toán và Minh nông. Khoa Minh kinh khảo hạch các kinh điển như "Mạnh Tử", "Luận Ngữ", "Thi Kinh", nhằm bồi dưỡng nhân tài giáo dục cho quốc gia, đào tạo gián quan bồi đắp đạo đức cho triều đình. Một đất nước có thể thực dụng, nhưng không thể vì thực dụng mà gạt bỏ hoàn toàn đạo đức, đây là ranh giới cốt lõi, là thứ định hình phong mạo của cả một thời đại. Khoa Minh chính khảo hạch năng lực trị quốc, sách luận và thời cuộc, cách thức làm quan, xử lý công vụ, phát triển toàn diện, phương sách cứu tế, ứng biến nguy cấp, cùng cách điều phối tài nguyên sao cho hợp lý; mục tiêu là đào tạo rường cột địa phương và quan viên triều đình. Khoa Minh pháp khảo hạch "Đại Đường Luật", định tội thế nào trước mỗi loại hành vi phạm pháp, phân định trách nhiệm ra sao khi gặp án tình phức tạp, bao gồm cả thủ pháp trinh xét hình sự, chuẩn mực lượng hình, cùng cách kết hợp tình hình thực tế để tu bổ, hoàn thiện luật lệ. Khoa Minh công khảo hạch tri thức công trình các loại, từ việc hưng công xây dựng phòng ốc, đê điều, cho đến quy hoạch đường sá, kênh mương, bắc cầu dựng cống. Khoa Minh toán khảo hạch thuật toán, đo đạc ruộng đất, tính toán thuế khóa, chi phí vận tải, giá cả thị trường, hao tổn kho lương hay chi tiêu triều đình; bất cứ nơi đâu cũng cần đến hạng nhân tài này. Khoa Minh nông tuyển chọn người hiểu rõ thời vụ gieo trồng, khai khẩn đất hoang, độ phì nhiêu của thổ nhưỡng, xem xét thiên thời, thậm chí phải thông thạo cách sử dụng và cải tiến nông cụ, biết rõ vùng nào thích hợp với giống cây trồng nào, làm sao để tăng sản lượng, thu hoạch thuận lợi, bởi đây là căn cơ lương thực của Đường Quốc. Sáu phân khoa này gần như có thể bù đắp toàn bộ nhân tài trên mọi lĩnh vực mà Đại Đường đang cần, là hạt nhân xã hội thế hệ đầu tiên của toàn cõi Đường Quốc. Nhưng thi cử nào có đơn giản đến thế. Khoa Minh kinh còn đỡ, ra đề thế nào cũng xong. Khoa Minh chính cũng dễ, Đường Vũ tiện tay cũng ra được đề, chẳng qua chỉ là khảo sát thời cuộc cùng năng lực trị lý. Thế nhưng mấy khoa phía sau mới thực sự nan giải. Điển hình nhất là việc rất nhiều thợ thủ công giàu kinh nghiệm, quả thực có tài nghệ phi phàm, đủ sức độc lập thiết kế và xây dựng cung điện, lại còn biết tiết kiệm tiền của và vật liệu, ngặt nỗi… họ không biết chữ… Mẹ kiếp, không biết chữ thì thi thố thế nào? Không riêng gì khoa Minh công, ngay cả khoa Minh nông cũng vậy, lão nông thạo việc đồng áng nhưng một chữ bẻ đôi không biết. Điều này khiến Đường Vũ đau đầu khôn xiết, chẳng lẽ lại đi phỏng vấn trực tiếp? Riêng khoa Minh nông, số người ghi danh dự thi đã vượt quá chín ngàn người, phỏng vấn trực tiếp kiểu gì cho xuể? "Khoa Minh kinh, ngươi đứng ra đề là được." "Khoa Minh chính, trẫm sẽ đích thân ra đề." "Khoa Minh pháp, hãy để đám hủ nho phụ trách biên soạn 'Đại Đường Luật' ra đề. Ngoài những phần khảo sát trí nhớ, phải chú trọng nhiều hơn vào các án điểm thực tế." "Khoa Minh toán cũng bắt buộc phải biết chữ… Bằng không sau này ngay cả số liệu cơ bản cũng xem không hiểu, thì còn làm ăn được nỗi gì." Nói đến đây, Đường Vũ nhíu mày: "Nhưng hai khoa Minh công và Minh nông, tạm thời không bắt buộc phải biết chữ, chỉ cần làm được việc là xong." Khang Tiết vừa ghi chép vừa thưa: "Vậy hai khoa này chỉ còn cách vấn đáp trực tiếp. Tình hình sẽ rất phức tạp, nhân thủ của chúng ta không đủ, chỉ có thể áp dụng biện pháp chia thành từng nhóm lớn để vấn đáp, thời gian kéo dài hơn đôi chút." Đường Vũ nói: "Không sao, tốn thêm vài ngày cũng chẳng hề gì. Thành Đô cần làm tốt công tác tiếp đón thí sinh từ các nơi đổ về, nhất là những người xuất thân nghèo khó, tới đây chờ thi mà không có chỗ ăn chỗ ở thì thật không hay." Khang Tiết gật đầu: "Thần đã bàn bạc với Phí Vĩnh rồi, tới lúc đó sẽ có những điểm an trí tạm thời." Tiễn Khang Tiết ra về, Đường Vũ lại chìm vào trầm tư. Nhiều việc không thành, nhiều rào cản giai cấp không thể phá vỡ, căn nguyên đều nằm ở chuyện học hành sách vở. Sách quá đắt đỏ, là thứ xa xỉ phẩm điển hình của thời đại này. Kỹ thuật in khắc bản còn chưa ra đời, thuật rập thác bản lại chỉ giới hạn trong tầng lớp quý tộc thượng lưu, hiệu suất cực kỳ thấp kém. Sách vở nhân bản chủ yếu vẫn dựa vào chép tay, phần lớn bách tính cả đời thậm chí chưa từng nhìn thấy một cuốn sách. Trong hoàn cảnh như vậy, làm sao phá vỡ sự lũng đoạn của các thế gia vọng tộc? Làm sao tuyển bạt được nhân tài trong chốn dân gian? Có những việc luôn móc nối chặt chẽ với nhau, con người còn mải lo ăn lo mặc để giữ mạng, sẽ không nảy sinh nhu cầu đọc sách; không có nhu cầu đọc sách thì kỹ thuật in ấn phát triển thế nào được? Cho dù có phát triển, giá thành sao chép sách giảm xuống, hiệu suất nâng cao, nhưng người ta chỉ mải lo kiếm sống thì cũng chẳng buồn ngó ngàng tới trang sách. Phải tiến hành song song từng bước một: trước tiên là thái bình, kế đó là giúp bách tính no bụng, rồi thông qua khoa cử khơi dậy lòng ham muốn đọc sách, sau cùng mới tính đến chuyện nhân bản sách vở. Đường Quốc không có nhiều thời gian để chờ đợi, chỉ có thể đồng thời triển khai. Ăn no, khoa cử, in ấn, giáo dục, lão tử sẽ làm cùng một lúc. Đường Vũ thầm nghĩ, hay là dứt khoát làm luôn kỹ thuật in chữ rời ra cho xong. Nhưng rất nhanh hắn đã phủ quyết ý nghĩ ngây ngô ấy. Nhu cầu sách vở của thời đại này còn xa mới đạt tới mức đó, thuật in chữ rời dù có ra đời cũng không có mảnh đất để sinh tồn. Huống hồ keo đất sét, vỉ sắt, nhựa thông, sáp, tro giấy, cả một chuỗi quy trình phối hợp kỹ thuật đều chưa hề xuất hiện. Muốn hoàn thiện những thứ này phải trả cái giá vô cùng lớn, trong khi thu hoạch lại chẳng thấy đâu. Nhưng thuật in khắc bản thì lại rất thích hợp, giấy tờ đã thành thục, mực viết đã hoàn thiện, tài nguyên gỗ dồi dào, hiệu suất cũng đủ để đáp ứng thời đại này. Than ôi, kẻ xuyên không muốn làm việc thực tế thì phải tính toán đến đủ mọi phương diện như vậy. Vả lại nhiều thứ nếu chỉ có triều đình đứng ra gượng ép làm thì cũng chẳng nên trò trống gì, vừa tốn công tốn sức lại chẳng được tích sự gì, căn bản không cách nào tiến bộ. Chung quy vẫn phải chăm lo tốt đời sống cho bách tính, để nhu cầu tự nảy sinh trước, khi đó việc đổi mới sản phẩm và nâng cấp kỹ thuật mới thuận lẽ tự nhiên. Không có nền tảng kinh tế thì chẳng có bất cứ thứ gì cả. "Vi thần bái kiến bệ hạ." Bốn kẻ ngơ ngác đứng trước cửa chắp tay hành lễ. Đường Vũ phất tay: "Vào đi." Bốn tên ngốc của Công bộ nhìn nhau, bước vào không biết nên ngồi hay nên nói gì, chỉ biết ngoác miệng cười gượng, chẳng rõ phải làm chi. Đường Vũ hỏi: "Việc trẫm giao cho các ngươi tìm kiếm thợ giỏi xuất chúng trong dân gian, tiến hành đến đâu rồi?" Một người trong số đó đáp: "Bẩm bệ hạ, chúng thần đã chiêu mộ được khoảng hơn hai mươi người thợ tài ba. Họ đều là những người có danh tiếng trong nghề, có công trình tiêu biểu. Như vị họ Quách kia, tổ tiên từ thời Thục Hán đã tham gia công trình trị thủy Đô Giang Yển, tri thức gia truyền đời đời tiếp nối." "Lại có một vị họ Triệu, danh tiếng vang dội khắp đất Xuyên Thục, trước kia các thế gia hưng công dựng từ đường, sửa sang viện trạch đều phải bỏ ngàn vàng mới mời được ông ta." Đường Vũ nói: "Đừng nói nhảm nữa, các ngươi đem toàn bộ hơn hai mươi người đó tới đây cho trẫm, trẫm muốn đích thân tra hỏi từng người." Khoa Minh công phải phỏng vấn thực tế, những bậc kỳ tài xuất chúng trong nghề này ắt hẳn sẽ đưa ra được phương pháp khảo hạch xác đáng. Đồng thời, Đường Vũ cũng muốn xem xét vài ý tưởng mới liệu có thể áp dụng được hay không. Đám thợ thủ công nghe tin bệ hạ triệu kiến thì kích động khôn xiết, từng người vội vàng sửa sang lại y phục, vừa chạy vào đã quỳ rạp xuống đất dập đầu lia lịa. Đường Vũ cũng đành bất lực, nếu nửa năm sau mà vẫn còn cảnh tượng này, hắn nhất định sẽ treo Tưởng Lượng lên mà đánh. "Đều đứng dậy cả đi, trẫm muốn khảo hạch các ngươi." Đường Vũ đối với những thứ như kiến trúc, cầu cống, mương máng hoàn toàn không am hiểu sâu, chỉ biết chút thường thức thô thiển. Bởi vậy hắn không hỏi những kiến thức chuyên môn quá sâu, mà chỉ hỏi họ đã học nghề bao nhiêu năm, từng làm qua những công trình nào, sở trường ở mảng nào, sau đó tùy cơ ra đề. Trong đó, câu hỏi sau cùng mới là cốt lõi của cốt lõi: "Khoa cử sắp sửa bắt đầu, rất nhiều thí sinh khoa Minh công không biết chữ, các ngươi cảm thấy nên thi cử thế nào?" Người thợ họ Triệu kia lập tức đưa ra biện pháp: "Chuyện này dễ thôi ạ, cứ phát cho họ lượng vật liệu như nhau, để họ tự tay bắc cầu hoặc dựng nhà." Ủa mẹ kiếp? Trò chơi xếp hình bắc cầu sao? Lão tử đúng là lú lẫn rồi, hoàn toàn có thể dùng phương thức thực hành thủ công này để khảo hạch mà. Khốn thật, việc chuyên môn quả nhiên vẫn phải để người có chuyên môn xử lý. "Cần cấp bao nhiêu vật liệu cho thỏa đáng, nên bắt dựng nhà hay bắc cầu, cần điêu khắc gỗ hay đẽo gọt đá, phải tính đến những phương diện nào." "Các ngươi cứ ở lại đây bàn bạc, thảo luận cho ra một kết quả rõ ràng dâng lên trẫm." "Trẫm cần là cần nhân tài chuyên nghiệp, người biết làm việc thực tế, đã hiểu chưa?" Đám thợ rộ lên đồng thanh vâng dạ, phấn khởi túm tụm lại bàn luận sôi nổi. Đường Vũ cũng nở nụ cười, nhân lúc này vừa vặn đi dùng bữa.