Chương 820: Bàn về khoa cử

Án lò gạch đen chỉ là bài giảng đầu tiên của lớp bồi huấn. Tiếp đó, các hạng mục tân chính mà triều đình đang đẩy mạnh đều lần lượt được đem ra tuyên giảng. Từ lại trị, thuế vụ cho đến nông nghiệp đều được giảng giải cặn kẽ. Lý Phúc cũng được dịp nở mày nở mặt, đem phương pháp tăng gia canh tác của mình ra truyền đạt, đồng thời chuẩn bị mở rộng áp dụng... Những tân chính này rốt cuộc đều phải thi hành ở địa phương, ắt phải để các vị chủ quan địa phương hiểu thật sâu sắc thì mới mong việc thực thi đạt hiệu quả. Mỗi khi thi hành tân chính, Quan Ninh đều chọn lấy một nơi làm thí điểm. Kinh nghiệm của hắn đều đúc kết từ tiền kiếp, cũng cần xem có phù hợp với thời đại này hay không, sau đó mới từ thực tế mà nhìn ra vấn đề để chỉnh đốn sửa đổi. Như việc trưng thu thuế thương nghiệp, đó là chính sách được triển khai sớm nhất, nay đã đi vào quy củ rõ ràng. Trải qua ba năm đã thu về kết quả tốt đẹp, chứng minh các cuộc cải cách ấy đều đúng đắn, tiếp theo đây chính là lúc trải rộng ra toàn quốc! Trong đó điều quan trọng nhất, tự nhiên chính là quan thân nhất thể nạp lương. Triệu Nam Tinh với tư cách người thuyết giảng chính đã trình bày hết sức cặn kẽ. Ông có đủ tư cách và tiếng nói trong việc này. Bởi lẽ quan thân nhất thể nạp lương vốn được thí điểm tại sáu châu phương nam, mà Triệu Nam Tinh chính là vị Giám sát sứ nắm quyền chủ trì tại đó. Đây là một đề tài tương đối nhạy cảm. Quan Ninh từng nói chuyện riêng với các vị châu mục này, gần một nửa trong số họ đều không mấy đồng tình. Nay đem ra bàn bạc công khai, ai nấy đều tham gia thảo luận rất sôi nổi. Thậm chí còn chủ động cất lời gặng hỏi. Triệu Nam Tinh đã đàm đạo kỹ lưỡng với Quan Ninh từ trước, đối diện với những câu hỏi ấy dĩ nhiên giải đáp vô cùng tường tận, đối đáp trôi chảy. Để đích thân ông trình bày rõ ràng mang sức thuyết phục lớn hơn Quan Ninh tự mình đứng ra nói nhiều. Không khí toàn trường vô cùng hòa hợp, hiệu quả mà Quan Ninh mong muốn đã đạt được. Trước khi thi hành một chính sách mới chưa từng có tiền lệ, điều đầu tiên nên làm không phải là thẳng thừng cự tuyệt, mà là thông qua bàn bạc để thấu triệt lợi hại rồi mới đưa ra chọn lựa. "Vậy đối với những kẻ chống đối và bài xích thì xử lý ra sao?" Một vị châu mục lên tiếng: "Nếu chỉ một mực chém giết thì chỉ khiến mâu thuẫn thêm sâu sắc, không thể giải quyết tận gốc rễ vấn đề." Mọi người đều gật đầu tán thành. Đây mới là nguyên nhân then chốt nhất. "Chúng ta phải dùng chế độ và luật pháp để quy chuẩn." Triệu Nam Tinh đáp: "Đây là điều bệ hạ từng chỉ bảo cho ta, bản quan cũng nhận thấy đây là một phương pháp rất tốt. Sáu châu phương nam đang vận hành bình thường, tân chính đã nâng cao nguồn thu thuế ở địa phương, khiến cho một bộ phận vốn dĩ có thể vơ vét tài sản nay không còn cơ hội nữa, giúp cho nhiều bá tánh bần cùng có được cuộc sống tốt hơn. Xét về lâu dài, lợi nhiều hơn hại!" "Hơn nữa, quan thân nhất thể nạp lương cũng chỉ là một khái niệm khái quát. Khi thu thêm cũng không phải tuyệt đối, mà có một thứ gọi là mức khởi điểm chịu thuế. Nói cách khác, khi bổng lộc thu nhập đạt tới một mức độ nhất định, thì phần vượt mức ấy mới là phần phải nộp thuế nạp lương, lại còn ấn định theo tỷ lệ nhất định..." Triệu Nam Tinh tiếp lời: "Chuyện này tương đối phức tạp, không phải một hai câu là có thể nói rõ ràng. Tóm lại tân chính chủ yếu nhắm vào những kẻ lợi dụng thân phận sĩ thân để kiêm tính ruộng đất mà lại trốn tránh nghĩa vụ nạp lương." "Vậy thì có khác gì đâu?" Có người nói: "Bằng không cớ sao bọn họ lại ra sức phản kháng?" Mọi người lại gật đầu. Nói cho cùng, chẳng phải cũng vì hai chữ lợi ích đó sao. "Xin hỏi Triệu đại nhân, nếu triều đình mở ân khoa lấy sĩ, sĩ tử sáu châu phương nam liệu có bãi khảo hay không?" Quanh co nửa ngày, rốt cuộc vẫn quay về với vấn đề ban đầu. Câu hỏi này không dễ trả lời, bởi lẽ chắc chắn sẽ xuất hiện tình trạng sĩ tử bãi khảo, không chỉ riêng sáu châu phương nam mà e rằng những nơi khác cũng sẽ xảy ra. Đây cũng là điều bọn họ lo lắng nhất. Mở ân khoa lấy sĩ mà trường thi lại vắng tanh, sĩ tử đều bãi khảo không ai hưởng ứng, đến lúc đó triều đình biết giấu mặt vào đâu? "Vấn đề này, cứ để trẫm trả lời." Quan Ninh ra hiệu cho Triệu Nam Tinh lui xuống, còn mình thì bước tới ngồi vào vị trí chủ tọa. Cuộc nghị sự này rốt cuộc đã bước vào chủ đề chính. Các quan viên đều tập trung cao độ, hết sức tò mò muốn biết bệ hạ định giải quyết chuyện này ra sao. "Trước đây, trẫm đã từng nói chuyện với từng người trong các khanh, vấn đề được nhắc đến nhiều nhất chính là chức vị khuyết thiếu quá nhiều, nhân tài khan hiếm." Mọi người đồng loạt gật đầu. Đây quả thực là vấn đề đang hiện hữu trước mắt. Thời kỳ đầu của một vương triều mới lập luôn gặp phải tình cảnh này, biện pháp giải quyết tốt nhất chính là mở ân khoa tuyển sĩ. Vừa có thể biểu thị ân đức của hoàng đế, lại vừa bù đắp được chỗ thiếu hụt quan lại. Thế nhưng vị Nguyên Vũ Đế này lại làm hoàn toàn ngược lại. "Phải rồi, đã là năm thứ ba rồi." Quan Ninh nói: "Trẫm hiểu rõ tình hình các nơi, triều đình cũng tất phải có một chế độ tuyển bạt hoàn thiện để bổ sung quan viên vào các vị trí còn khuyết." "Bây giờ bắt đầu vẫn chưa muộn." Chưa muộn ư? Nghe đến đây, mấy vị quan viên nhìn nhau. Một vị châu mục chừng ngũ tuần bước ra tâu: "Khởi bẩm bệ hạ, quy trình khoa cử vô cùng rườm rà, tuần tự gồm năm bậc là Đồng thí, Viện thí, Hương thí, Hội thí và Điện thí. Mỗi kỳ thi đều có thời gian cố định, dẫu chúng thần bắt đầu trù bị từ lúc này thì muốn hoàn thành một kỳ khoa khảo ngắn nhất cũng phải mất ba năm ròng!" "Chưa bàn đến những vấn đề khác, chỉ riêng điều này thôi đã không xong rồi, bởi chúng thần căn bản không thể chờ nổi ba năm." "Đúng vậy!" Lại có một châu mục phụ họa: "Thanh Châu chúng thần thiếu hụt quan viên địa phương vô cùng nghiêm trọng, có mấy huyện đến cả huyện thừa cũng không có. Nhưng đây rốt cuộc là bổ nhiệm làm quan, đâu thể tùy tiện chiêu mộ bừa bãi." "Bệ hạ mới lập thêm ba ty thự, nơi nào cũng cần một lượng lớn quan viên, lại còn phải là những người am hiểu chuyên môn, điều này quả thực quá khó tìm." "Quan trọng nhất vẫn là thời gian." Mọi người thi nhau lên tiếng, tiếng nghị luận râm ran. Khoa cử tuyệt đối không phải chuyện dễ dàng, đây là đại sự liên quan đến cả thiên hạ. Việc thi hành niêm phong bài thi, đằng lục sao chép, tăng thêm kỳ Điện thí... khiến cho khối lượng công việc từ trù bị tổ chức cho đến bố trí nhân sự tăng lên gấp bội. Nếu năm nào cũng cử hành thi cử thì từ triều đình trung ương đến nha môn địa phương đều sẽ mệt nhoài mà chết. Chính vì thế mới định ra quy chế ba năm tổ chức một lần. Dù có đốt cháy giai đoạn thì thời gian vẫn vô cùng eo hẹp. Quan Ninh giơ tay lên, dẹp yên những tiếng ồn ào hỗn tạp. Hắn nói: "Quy củ là chết, con người là sống. Cớ sao chúng ta cứ nhất thiết phải tuân theo cựu chế?" "Cớ sao không thể dựa vào nhu cầu thực tế mà định ra quy chế mới?" Đám người này vẫn quá mức bảo thủ, chẳng biết thế nào là tùy cơ ứng biến. Quan Ninh nói: "Đã là chu kỳ cũ quá dài thì chúng ta rút ngắn lại. Đem năm bậc thi cử vốn có đổi thành hai bậc, chẳng phải sẽ tiện lợi hơn rất nhiều hay sao?" "Hai bậc thi cử ư?" Mấy người đưa mắt nhìn nhau. Chém bỏ như vậy quả là có phần quá tay. Người ta thường ví von khoa cử như vạn mã thiên quân chen chúc qua cầu độc mộc, lời ấy tuyệt đối không ngoa. Cứ lấy kỳ thi sơ cấp nhất là Đồng thí ra làm ví dụ, người đỗ qua hai kỳ khảo hạch ở huyện phủ mới có thể trở thành đồng sinh, chứng tỏ đã có tri thức văn hóa cơ bản cùng năng lực hành văn. Thế nhưng rất nhiều kẻ thi đến mức râu tóc bạc phơ mà vẫn chỉ là một gã đồng sinh áo vải. Đủ hiểu sự gian nan đến nhường nào. Lúc này Quan Ninh mới giải thích: "Kỳ thi thứ nhất là khảo hạch tư cách, tương đương với việc dựng lên một cánh cửa tuyển chọn. Chỉ cần vượt qua kỳ sơ thí là có thể trực tiếp tham gia kỳ thi chính thức!" "Cách làm này sẽ rút gọn toàn bộ quy trình đi rất nhiều!" Mọi người nghe xong mới vỡ lẽ. Vốn dĩ là năm bậc thi, nay trực tiếp chém bỏ ba bậc, chỉ còn lại hai kỳ thi là tiến hành tuyển trúng. Làm như thế thực ra cũng chẳng sao, tình huống đặc thù thì phải xử lý theo cách đặc thù. Nhưng liệu làm vậy có thể tuyển bạt được nhân tài thực thụ hay không? Trong lòng ai nấy đều dấy lên mối hoài nghi. Quan Ninh biết rõ bọn họ đang nghĩ gì, liền mỉm cười nói: "Chớ có nghĩ rằng như thế là đơn giản. Kỳ thực không hề đơn giản chút nào, phần lớn thí sinh sẽ bị loại bỏ ngay từ vòng sơ thí, thậm chí còn khó hơn cả khoa cử trước kia!" "Bởi vì đề thi sẽ do chính tay trẫm ra!"