Chương 124: Sĩ lâm chấn động: Đây mới là văn dĩ tải đạo chân chính

Sáng sớm hôm sau, phủ Giang Ninh. Khi tia nắng đầu tiên xuyên qua làn sương mỏng chiếu lên tường thành cổ kính hàng trăm năm tuổi, bá tánh dậy sớm kinh ngạc nhận ra cả tòa thành chỉ sau một đêm đã hoàn toàn đổi khác. Bất kể là tường cáo thị nơi cổng thành, cột trà lầu đầu phố, hay những mảng tường gạch phẳng phiu, đâu đâu cũng dán đầy một thứ mới mẻ khiến người ta nhìn qua là không thể nào quên. Đặc san 《Giang Ninh Phong Giáo Lục》. Không chỉ có vậy, đầu đường cuối ngõ, quán trà tiệm rượu, hầu như chốn nào có bóng người cũng đều thấy loại giấy thơm nồng mùi mực in ấy. Đám ăn mày như đàn kiến chăm chỉ, nhét từng tờ báo qua khe cửa tiệm buôn, chuyền tận tay người qua đường. "Ối mẹ ơi! Chữ sao mà to thế này?" Một người gánh hàng rong dừng bước trước tường cáo thị. Hắn đặt đòn gánh nặng trịch xuống, dụi đôi mắt ngái ngủ, không dám tin nhìn lên tường. Chữ nghĩa hắn biết chẳng bao lăm, nhưng hắn nhận ra cái khí thế toát ra từ đó. Chỉ thấy ở trên cùng của tờ báo, mấy chữ đen to như chiếc đấu đập thẳng vào mắt tựa hàng quả đấm giáng xuống. Nét mực đậm đặc như chực rỏ giọt, ngọn bút sắc bén tựa lưỡi đao. 《Thảm! Cụ ông ngũ tuần giữ sạp bị hành hung, thanh thiên bạch nhật còn có vương pháp hay chăng?》 Tiêu đề này không chỉ lớn mà giữa các chữ đều chừa khoảng trống, trông vô cùng thoáng mắt. Tuyệt hơn nữa là phần chính văn không còn dính liền thành một khối đen đặc như hòn gạch, mà được chia ngay ngắn thành bốn cột, mỗi cột không quá dài, mắt đảo qua đọc rất trơn tru. "Cái... cái này viết gì thế? Sao trông chẳng giống cáo thị ngày thường chút nào vậy?" Người bán hàng rong không kìm được bèn hỏi một thầy đồ mặc áo dài đứng bên cạnh đang nheo mắt chăm chú nhìn. Thầy đồ vốn chỉ đi ngang qua, vô tình liếc mắt nhìn một cái, nào ngờ vừa liếc qua chân đã không bước nổi nữa. Hắn vuốt chòm râu, ghé sát lại gần hơn, vô thức đọc thành tiếng: "Thảm! Cụ ông ngũ tuần... giữ sạp bị hành hung..." Hắn đọc rất nhanh, bởi lối trình bày chia cột này quá đỗi thuận theo tầm mắt chuyển động, căn bản không cần phải nhọc công dò từng dòng tiếp theo như trước kia. "Ái chà! Trên này viết, bận trước ở phía tây thành, gia đinh của Ngụy công công đánh một ông lão bán rau! Lại còn cướp cả rau nữa! Ông lão vì giữ sọt rau xanh mà bị đánh gãy chân, giờ vẫn đang nằm trong y quán! Bài này ký tên là... Thiết Diện Phán Quan? Cái tên này nghe qua đã thấy là nhân vật lợi hại rồi!" "Cái gì? Còn có chuyện này nữa ư?" Người xem náo nhiệt chung quanh lập tức xúm lại, ai nấy đều đầy vẻ căm phẫn. "Thế này thì ức hiếp người quá đáng! Cả người già cũng đánh sao?" "Ngụy công công? Chẳng phải là tên thái giám mới tới đó sao? Nhổ vào! Đồ không rễ mà lòng dạ độc ác đến thế! Từ ngày hắn tới Giang Ninh chúng ta, ở đây chưa từng có chuyện gì tốt lành!" Một đại nương cắp giỏ chen vào, tay nắm chặt tờ báo vừa được tiểu khất cái nhét cho, vội vã hỏi: "Tiên sinh, ngài đọc tiếp bên kia xem! Chỗ vẽ túi tiền kia là ý gì? Thằng cháu nhỏ nhà tôi bảo đây là Thần Toán Tử viết, chuẩn không sai đâu!" Thầy đồ chỉ sang một cột khác, đó là bài viết ký danh "Thần Toán Tử", tiêu đề là 《Nghĩ kỹ thấy rợn! Giá gạo qua một đêm vọt lên ba phần, ai đang hút cạn tiền mồ hôi nước mắt của bá tánh Giang Ninh?》. "Bài này còn ghê gớm hơn!" Giọng thầy đồ cao lên mấy phần, mang theo nỗi phẫn khái của kẻ đọc sách, "Trên này tính toán rành mạch mấy ngày qua giá gạo, giá dầu tăng bao nhiêu, chúng ta thiệt bao nhiêu! Hóa ra mấy hôm nay chúng ta thắt lưng buộc bụng chẳng phải vì thiếu lương thực, mà là do có kẻ đang hút máu chúng ta!" "Trời đất ơi! Bảo sao hôm qua tôi mua gạo đắt hơn ngần ấy!" Đại nương vỗ đùi một cái, "Hóa ra là con chó thiến già kia giở trò! Hắn định dồn chúng ta vào đường chết đây mà!" Đám đông bùng lên những tiếng bàn tán đầy phẫn nộ. Mọi người kẻ một câu người một lời, trút sạch nỗi ấm ức nghẹn ứ bấy lâu. "Tờ báo này hay thật! Chữ to, đọc không mỏi mắt! Đạo lý nói ra cũng sáng tỏ rành rành!" "Phải đó! Mấy cái cáo thị trước kia dán ra tôi xem chẳng hiểu, lại phải tốn tiền nhờ người đọc giúp. Cái này thì khác, hình vẽ trên này đến mụ già tôi còn hiểu được!" Bá tánh tuy không hiểu thế nào là mỹ học trình bày, nhưng đôi mắt họ rất thành thật. Lối thiết kế sinh ra để phục vụ việc đọc này lập tức đánh trúng lòng người. Hóa ra văn chương lại có thể lôi cuốn đến thế, hóa ra văn chương còn có thể viết về những chuyện gần gũi nhất với thứ dân bá tánh. Từ trước tới nay, những gì họ nghe thấy hay đọc được trên sách vở đều là về các bậc nhân vật lớn lao. Có ai từng đoái hoài, từng viết về những kẻ hèn mọn chẳng ai thèm ngó ngàng như họ đâu. Họ cảm nhận sâu sắc rằng thứ văn tự vốn cao cao tại thượng kia lần đầu tiên cúi mình bước vào đời sống của họ. ... Còn ở phía đông thành, bên ngoài Văn Uyên Các, một cuộc tranh biện về tư văn đang diễn ra. Nơi đây là chốn tụ hội của sĩ lâm Giang Ninh, ngày thường mọi người đều đàm luận thi từ ca phú, nhưng hôm nay, đầu đề của tất cả đều dồn về tờ báo nọ. "Hoang đường! Thật là hoang đường tột độ!" Một lão nho râu tóc hoa râm cầm tờ 《Phong Giáo Lục》 trong tay, giận đến mức chòm râu run lên bần bật. Hắn chỉ vào tờ báo, hệt như chỉ vào đứa nghịch tử rời kinh phản đạo. "Các ngươi nhìn xem! Thế này còn ra thể thống gì nữa? Xé bài văn hay ra manh mún vụn vặt, lại còn để lại bao nhiêu chỗ trống! Đây chẳng phải là lãng phí giấy sao? Đây là xúc phạm văn tự của thánh hiền! Cổ nhân dạy 'kính tích tự chỉ', đám người này quả thực là giày xéo của trời!" Một môn sinh trẻ tuổi bên cạnh tuy không dám lớn tiếng phản bác, song cũng lí nhí lầm bầm: "Nhưng thưa thầy, chia cột thế này đọc quả thực nhanh hơn nhiều. Học trò vừa rồi chỉ mất một tuần trà đã đọc xong cả tờ báo, lại chẳng thấy mệt chút nào." "Nhanh thì có ích gì?" Một học tử phái thủ cựu lập tức phản bác, "Đọc sách cốt ở hàm súc, ở trầm ngâm nghiền ngẫm. Nuốt chửng cả quả táo như thế này thì ngộ ra được vi ngôn đại nghĩa gì? Vả lại ngươi nhìn tiêu đề xem, 《Kinh động》, 《Thảm》, đây đâu phải đầu đề của một bài văn? Rõ ràng là giọng điệu của phường du côn đầu đường xó chợ chửi đổng! Mị dân trục lợi! Hạ nhục tư văn! Cái này căn bản không màng bằng trắc, chẳng quản đối ngẫu, thô tục không chịu nổi!" "Thô tục ư?" Giữa một mảng tiếng công kích, một thanh niên nhiệt huyết bước ra. Hắn nắm chặt tờ báo trong tay, trong mắt lại tràn đầy vẻ hưng phấn. "Ta lại thấy đây mới đích thực là văn hay! Các người xem bài hịch gửi phụ lão Giang Ninh này xem, tiêu đề tuy bộc trực nhưng nội dung bi tráng dường nào? 'Ninh Dương chưa chết, công đạo chưa chết'! Đây há chẳng phải là phong cốt kẻ đọc sách chúng ta nên có sao? Chẳng lẽ chỉ có viết ra những lời hoa mỹ vô bệnh rên rỉ mới gọi là tư văn? Bá tánh sắp chết đói cả rồi, chúng ta còn ở đây cân đo bằng trắc, đó mới là điều đại bất tư văn!" "Ngươi..." Lão nho nghẹn lời, "Ngươi là đồ ngụy biện! Rõ ràng là làm nhục thánh hiền!" "Làm nhục thánh hiền ư? Ta thấy chưa hẳn." Mọi người ngoảnh đầu nhìn lại, chỉ thấy Lục Văn Hiên phe phẩy quạt xếp, thong thả cất bước đi tới. Hôm nay hắn mặc bộ nho bào màu trăng non, thần thái rạng rỡ, trong tay cũng cầm một tờ 《Phong Giáo Lục》, nhưng không hề phẫn nộ như những người khác mà ngược lại còn thoáng nét tán thưởng. "Văn Hiên, con có ý gì?" Lão nho nhíu mày, "Chẳng lẽ con cũng cho rằng thứ... thứ chẳng ra ngô ra khoai này là văn hay?" "Văn chương hay dở chẳng tại việc dàn trang có tuân theo cổ chế hay không, mà ở chỗ có truyền được đạo lý vào lòng người hay chăng." Lục Văn Hiên bước tới trước tường cáo thị, chỉ vào tờ báo, ánh mắt trong sáng. "Lão tiên sinh, ngài vừa bảo việc này lãng phí giấy. Nhưng điều vãn sinh nhìn thấy lại là sự ân cần đối với độc giả. Việc chia cột, chừa khoảng trống này là để người già mắt kém, để bá tánh ít chữ cũng có thể đọc một cách dễ dàng. Đây há chẳng phải là một tấm lòng nhân ái hay sao?" "Còn như tiêu đề này..." Lục Văn Hiên mỉm cười, "《Thi Kinh》 có câu: 'Thạc thử thạc thử, vô thực ngã thử'. Lời ấy bộc trực biết bao? Sảng khoái biết nhường nào? Nay Ngụy công công kia cũng như loài chuột lớn, nếu không dùng những lời sấm sét dường này, liệu đám buôn thúng bán bưng bận rộn mưu sinh có dừng bước ngó qua một lần hay chăng?" "Thánh nhân dạy: 'Văn dĩ tải đạo'. Nếu áng văn viết ra tối nghĩa khó hiểu, bị bó buộc nơi gác cao không ai đọc, vậy cái đạo ấy tải cho ai xem? Tải cho chính chúng ta tự ngắm nghía khen hay chăng?" "Chuyện này..." Lão nho nhất thời nghẹn lời, mặt đỏ tía tai. Đám học tử quanh đó vốn đang dao động, nghe Lục Văn Hiên nói dứt lời thì mắt ai nấy đều sáng bừng lên. "Phải đó! Văn dĩ tải đạo! Nếu đạo không truyền được ra ngoài thì văn viết có hay đến đâu cũng chỉ là văn chết!" "Ta thấy cách dàn trang này rất thú vị. Các ngươi xem bài văn của Thiết Diện Phán Quan này, chẳng những mạch lạc rõ ràng mà trích dẫn luật pháp còn chuẩn xác cùng cực. Đây tuyệt đối không phải thứ thư sinh tầm thường viết nổi. Ta đoán chừng, đây e là một vị đại năng Pháp gia nào đó ẩn cư tại Giang Ninh! Thậm chí có khi là cựu quan lớn của Ngự Sử Đài đã quy ẩn!" "Còn cả vị 'Thần Toán Tử' này nữa, tính toán rành mạch ra từng con số, quả thực còn rõ ràng hơn sổ sách của Hộ bộ. Nếu không phải cao nhân dốc lòng vào thương đạo mấy chục năm thì tuyệt không thể có kiến giải bậc này!" Lời này của Lục Văn Hiên chẳng những chính danh cho tờ báo, mà còn tiện tay phủ lên mấy bút danh kia một bức màn thần bí. "Đại năng Pháp gia? Cao nhân thương đạo?" Chúng học tử vừa nghe liền dâng lên hứng thú. Họ không còn so đo chuyện dàn trang rời kinh phản đạo nữa, trái lại bắt đầu hào hứng suy đoán thân phận của những tác giả bí ẩn kia. "Còn Thính Vũ Khách này lại là ai? Văn bút tinh tế dường này, lay động lòng người đến thế, chẳng lẽ là tài tử ẩn dật phương nào?" Thậm chí có vài môn sinh trẻ tuổi thừa lúc mọi người không để ý, lén gấp tờ báo lại nhét vào tay áo, định bụng về nhà sẽ nghiên cứu kỹ xem loại tiêu đề dài này viết thế nào, việc chia cột kia rốt cuộc có áo diệu ra sao. Chiều gió bắt đầu đổi hướng. Ngày hôm ấy, khắp đầu đường cuối ngõ phủ Giang Ninh, bất kể là người buôn gánh bán bưng hay tao nhân mặc khách, trong tay ai nấy đều cầm chung một tờ giấy. Họ bị những dòng tiêu đề bắt mắt thu hút, bị lối trình bày thuận mắt giữ chân, rồi sau cùng bị nội dung sắc bén chinh phục.