Chương 256: Mạnh Nghiên Điền: Ta nhất định phải gặp Trần Văn

Rời khỏi khu Đông thị sầm uất, Mạnh Nghiên Điền dắt con ngựa già lần theo quan đạo đi mãi về hướng tây. Mặt trời dần trở nên gay gắt, hun mặt đất bốc lên hơi nóng hầm hập. Dưới những con mương hai bên quan đạo, mực nước quả thực thấp hơn hẳn mọi năm, vài nơi thậm chí đã trơ cả đáy nứt nẻ. “Đúng là năm đại hạn...” Mạnh Nghiên Điền thở dài một tiếng, trong lòng dấy lên nỗi lo âu. Theo lẽ thường, vào năm mất mùa thế này, ngoài thành dẫu chưa đến mức thây đói đầy đồng thì cũng phải là đồng ruộng nứt toác, bách tính than sầu, thậm chí đã xuất hiện dân lưu tán chạy nạn. Thế nhưng, khi thực sự đặt chân vào địa giới huyện Ninh Dương, cảnh tượng trước mắt lại khiến hắn sững sờ. Nơi đây không hề tiêu điều xơ xác như hắn tưởng tượng. Trời dẫu hạn hán, hoa màu ngoài đồng vẫn ngoan cường vươn mình đứng thẳng; phiến lá dẫu có đôi phần xoăn tít nhưng rễ bám rất sâu, rõ ràng đã được người ta dày công chăm bón. Khắp bờ ruộng đầu bờ, đâu đâu cũng thấy nông phu đang cặm cụi làm lụng. Họ gánh nước, vung cuốc, mồ hôi đầm đìa lưng áo, nhưng trên gương mặt tuyệt nhiên không có vẻ chết chóc tuyệt vọng kia. “Lão trượng, xin hỏi nhờ một tiếng.” Mạnh Nghiên Điền cất tiếng gọi một lão nông đang cày sâu cuốc bẫm dưới ruộng. Lão nông này da dẻ ngăm đen, dẫu gầy guộc nhưng thần sắc rất có tinh thần. “Năm nay hạn hán thế này, hoa màu liệu còn sống nổi chăng? Ta thấy ruộng đất nơi khác đều nứt nẻ cả, sao đất đai chỗ các người vẫn xốp mềm thế này?” Lão nông dừng cuốc, lau mồ hôi, liếc nhìn y phục thư sinh của Mạnh Nghiên Điền rồi toét miệng cười. “Lão tiên sinh từ nơi khác đến phải không? Hì, thế thì ngài không biết rồi. Đất chỗ chúng tôi là làm theo cách Trương tướng công của Trí Tri Thư Viện chỉ dạy, đều đã xới sâu cả đấy!” “Xới sâu?” Mạnh Nghiên Điền ngẩn ra. Hắn chợt nhớ lại lời người thanh niên tên Trương Thừa Tông vừa nói ở thương hội lúc nãy: “Năm nay dẫu ít mưa, nhưng chúng tôi đã xới sâu đất đai, giữ ẩm rất tốt.” Khi ấy hắn chỉ ngỡ đó là lời thoái thác nhằm xoa dịu đám thương nhân, chẳng ngờ lại là thật! “Đúng thế! Xới sâu!” Lão nông đắc ý quơ tay múa chân. “Trương tướng công nói rồi, lật đất sâu xuống một thước là có thể đưa hơi ẩm bên dưới lên, lại trữ được nước mưa từ trên trời rơi xuống. Dẫu tốn chút sức lực, nhưng rễ hoa màu có thể cắm sâu hơn, chống hạn tốt hơn! Ngài xem, mạ non trông dẫu không mướt mắt, nhưng rễ cây thì chắc nịch! Chỉ cần về sau không gặp lũ lớn, vụ mùa năm nay ít nhất cũng phải cao hơn năm ngoái một phần mười!” Mạnh Nghiên Điền nghe mà giật mình kinh hãi. “Lão trượng, cách này tốn nhiều công sức lắm phải không?” Mạnh Nghiên Điền dò hỏi, “Ta thấy nắng nôi gay gắt thế này, lão không sợ lao lực sinh bệnh sao?” “Mệt? Mệt thì sợ cái gì?” Lão nông trợn tròn mắt, như thể vừa nghe thấy chuyện nực cười lắm. Lão chỉ tay xuống mảnh đất dưới chân. “Lão tiên sinh, ngài không biết đấy thôi. Trước kia tôi là dân lưu tán, mảnh đất này vốn là bãi hoang. Nhờ Trí Tri Thư Viện hiến kế với quan phủ cấp cho đất này, lại còn ký cái gì mà vĩnh điền khế ước định mức! Trên đó giấy trắng mực đen rõ ràng. Mảnh đất này, chỉ cần nộp đủ lương thực công, phần còn lại đều là của riêng tôi! Đã vậy còn truyền lại cho con, truyền lại cho cháu! Đây chính là mạng sống của chúng tôi đấy!” Lão nông ngồi xổm xuống, bốc lên một nắm đất, như thể đang ve vuốt bảo vật thế gian hiếm có. “Trước kia làm cho địa chủ thì chỉ là sống qua ngày, lười được lúc nào hay lúc ấy, hạn chết cũng chẳng xót xa, cùng lắm lại bỏ đi tha hương cầu thực. Nhưng bây giờ là làm cho chính mình! Hễ còn một hơi thở là còn phải giữ lấy đất này! Đừng nói xới sâu một thước, dẫu xới sâu ba thước tôi cũng cam lòng! Chỉ cần gắng gượng qua vụ này, sang năm vẫn là ngày tháng ấm no!” “Dân không có sản nghiệp cố định thì không có lòng dạ kiên định.” Mạnh Nghiên Điền lẩm bẩm một mình, trong lòng dậy sóng ngút trời. Đạo lý mà thánh nhân đã dạy suốt mấy ngàn năm, hắn từng ngỡ mình sớm đã tỏ tường. Nhưng mãi đến hôm nay, đứng trên bờ ruộng dưới trời nắng gắt, nhìn ánh sáng rực rỡ nơi đáy mắt lão nông, nhìn đôi bàn tay đang siết chặt lấy nắm đất kia. Hắn mới thực sự hiểu thế nào là lòng dạ kiên định. Đó không phải là thứ dựa vào giáo hóa mà hô hào thành tiếng, mà là nhờ có sản nghiệp cố định đắp bồi nên! “Trí Tri Thư Viện thực sự đã đưa lời thánh nhân cắm rễ vào mảnh đất này.” Mạnh Nghiên Điền cúi người vái sâu lão nông một lạy. ... Từ biệt lão nông, Mạnh Nghiên Điền ôm tâm trạng càng thêm phức tạp, tiếp tục cất bước về phía trước. Chẳng mấy chốc, hắn đã đến Triệu Gia Thôn danh tiếng đồn xa. Vừa tới đầu thôn, hắn đã bị một tràng cãi cọ sôi nổi thu hút sự chú ý. Trước từ đường nơi đầu thôn, người đứng vây kín xung quanh. Trước cửa từ đường treo một tấm biển gỗ mới tinh. Triệu Gia Thôn Công Nghị Hội. Mạnh Nghiên Điền lặng lẽ bước lại gần, đứng ở vòng ngoài đám đông. Chỉ thấy hơn mười đại biểu thôn dân đang ngồi quây thành một vòng tròn, tranh luận đến đỏ mặt tía tai. “Ta thấy đợt chống hạn này, chúng ta phải gom tiền đào giếng! Tuy đắt đỏ hơn chút nhưng giải quyết dứt điểm một lần! Tiền trên sổ công của chúng ta vừa vặn đủ!” Một tráng hán đập bàn hô lớn. “Đào giếng chậm quá! Nước xa không cứu được lửa gần!” Một lão già gầy gò phản bác, “Ta thấy vẫn phải tu sửa mương máng trước, dẫn nước sông Bạch Long Cừ về mới là chuyện chính đáng!” “Bên Bạch Long Cừ đang náo loạn kia kìa, lỡ không dẫn được nước về thì tính sao? Tiền chẳng phải trôi sông đổ biển ư?” “Thế thì đi thương lượng với bọn họ! Chúng ta có Công Nghị Hội, sợ cái gì?” Hai bên cãi cọ bất phân thắng bại, không ai chịu nhường ai. Nhưng lạ lùng thay, dẫu cãi nhau kịch liệt nhưng không một ai động thủ, lại càng không có ai chửi rủa mắng nhiếc. Trong tay mọi người đều cầm sổ sách, lời thốt ra miệng đều là đạo lý rõ ràng, tất cả đều vì muốn tốt cho thôn làng. Mạnh Nghiên Điền nghe mà trợn mắt há mồm. Chuyện này nếu đặt ở nơi khác, hễ đại sự dính líu đến lợi ích toàn thôn thế này thì hoặc là tộc trưởng độc đoán quyết định, hoặc là lao vào đánh nhau một trận để giải quyết. Vậy mà ở nơi đây, đám dân chân lấm tay bùn này lại có thể đĩnh đạc nghị sự như gián quan trên triều đình? “Vị lão huynh này,” Mạnh Nghiên Điền kéo tay một thôn dân đang đứng xem náo nhiệt, “bọn họ cãi nhau như thế, không sợ làm tổn thương hòa khí sao? Trong thôn này không có người đứng ra quản sự ư?” “Người quản sự?” Người thôn dân bật cười, chỉ tay về phía nhóm người kia, “Kia chẳng phải là người quản sự sao? Đấy là do chúng tôi bầu ra cả đấy! Họ cãi nhau mới là chuyện tốt! Chứng tỏ ai nấy đều đang nghĩ cách giúp chúng tôi! Nếu họ không cãi nhau nữa thì mới là chuyện xấu, chứng tỏ họ đã mặc chung một quần rồi, khi ấy tiền công của chúng tôi làm sao mà an toàn được nữa!” Thôn dân nọ chỉ tay vào một tấm bảng đỏ lớn bên cạnh. “Ngài xem, kia là sổ sách chi tiêu tháng trước. Từng đồng tiền tiêu vào việc gì, thu vào bao nhiêu đều dán rành rành trên đó. Đây đều là quy củ do Chu tướng công dạy chúng tôi. May nhờ có bộ quy củ do Trần phu tử và Chu tướng công đặt ra, giờ đây chúng tôi tự quản lấy mình, không ai dám tham ô tiền công, cũng chẳng ai dám ức hiếp kẻ khác!” “Phải đấy!” Một đại nương đứng bên cạnh cũng chen lời, “Trước kia chúng tôi sợ tộc trưởng là sợ cái oai phong của ông ta. Giờ đây chúng tôi tin vào khế ước là tin vào sự công bằng của nó! Có Công Nghị Hội này, Triệu Gia Thôn chúng tôi trên dưới một lòng, ngày tháng trôi qua ngọt ngào hơn cả mật!” Mạnh Nghiên Điền bước lại gần, nhìn tấm bảng chi thu chi chít những con số, nhìn những thôn dân vì việc công mà tranh cãi đỏ mặt tía tai nhưng lại đâu ra đấy, trật tự rành mạch. Đây... đây rốt cuộc là biện pháp thần tiên phương nào? Thời còn làm tri phủ, điều khiến hắn đau đầu nhất chính là thế lực tông tộc vững như bàn thạch, kim châm không lọt, nước chảy không qua. Tộc trưởng chẳng khác nào hoàng đế một cõi, ức hiếp dân lành, không điều ác nào không làm. Vậy mà ở nơi đây, cái tộc quyền từng một thời ngạo mạn kia lại bị một Công Nghị Hội nhỏ bé cùng tấm bảng sổ sách này nhốt chặt vào trong lồng! “Đây quả thực là đại công đức của giáo hóa!” Mạnh Nghiên Điền nhìn tấm biển Công Nghị Hội, thầm cảm thán trong lòng. “Đây chính là thủ bút của Trí Tri Thư Viện ư? Không dùng thánh nhân giáo hóa, không cần quan phủ cưỡng ép. Chỉ vận dụng lợi ích và khế ước, đã biến đám điêu dân ngày thường khó quản nhất này thành những lương dân biết tuân thủ quy củ nhất. Thủ đoạn này không chỉ cao minh, mà còn đánh thẳng vào lòng người.” Hắn nhớ lại những bản tấu sớ bàn về giáo hóa vạn dân mà mình từng chắp bút ở Hàn Lâm Viện, giờ khắc này cảm thấy chúng thật tái nhợt bất lực, thậm chí còn có phần nực cười. “Ta viết văn suốt cả một đời, muốn giáo hóa bách tính nhưng chưa từng thành công. Còn Trần Văn, hắn không viết văn, hắn chỉ làm việc. Rốt cuộc, hắn đã làm được.” Mạnh Nghiên Điền đứng lặng trước từ đường, hồi lâu không hề nhúc nhích. Tà dương dần buông, kéo bóng hắn dài thượt trên nền đất, lộ rõ vẻ quạnh quẽ tiêu điều. “Trí Tri Thư Viện... Trần Văn...” Mạnh Nghiên Điền nhẩm đi nhẩm lại mấy chữ này trong lòng. “Ta nhất định phải gặp người này một lần.” Trời sẩm tối. Mạnh Nghiên Điền mang nặng tâm sự trong lòng, dắt con ngựa già quay gót trở về. Lúc đi ngang qua quán trà nơi cổng thành, tiếng bàn tán của mấy gã độc thư nhân lọt vào tai hắn. “Này, đã nghe nói gì chưa? Chính Tâm thư viện ngày mai sẽ tổ chức Giang Nam nhã tập ở Thính Vũ Hiên đấy!” “Thật sao? Đó quả là trường diện lớn lao đấy! Nghe nói Thẩm sơn trưởng định đem 'Khoái Tuyết Thời Tình Thiếp' ra triển lãm!” “Đúng vậy! Toàn bộ danh sĩ Giang Nam đều sẽ đến! Bảo là để thưởng trà luận đạo, cùng thưởng thức áng văn kỳ tài! Chúng ta cũng đi góp vui đi, biết đâu lại dính chút văn khí!” “Giang Nam nhã tập? Chính Tâm thư viện?” Mạnh Nghiên Điền dừng bước, khẽ nhướng mày. Nếu đổi lại là ngày hôm qua nghe được tin này, hắn nhất định sẽ vui vẻ nhận lời đến xem. Dù sao hắn cũng là bậc thái đấu trên văn đàn, việc phong nhã thế này vốn hợp ý hắn nhất. Nhưng hiện tại. Vừa mới tận mắt thấy những thửa ruộng tốt được tưới tắm bằng mồ hôi của dân lưu tán, vừa chứng kiến cuộc tranh luận nảy lửa trong Công Nghị Hội của Triệu Gia Thôn, nay nghe đến cái gọi là nhã tập kia, hắn chỉ cảm thấy có phần ngơ ngẩn mông lung. Một bên là chân lý nằm trong bùn đất, một bên là phong nhã tít tận mây xanh. Một bên là thực vụ giải quyết mọi việc, một bên là thanh đàm ngâm thơ xướng họa. Rốt cuộc bên nào mới là Đạo chân chính? “Cũng được.” “Đã tới đây rồi thì cứ đi xem thử. Để xem nhã tập này của Thẩm Duy Trinh, so với những việc thực vụ thô ráp của Trần Văn, rốt cuộc bên nào mới có thể lay động lòng người hơn.”