Chương 284: Khi bạn đang cắm đầu học vẹt, người khác đang vui vẻ ôn thi

Trần Văn bước đến trước án thư, khép cuốn "Năm Năm Hương Thí Ba Năm Mô Phỏng" dày cộp lại, phát ra một tiếng trầm đục. Đám đệ tử ngẩn ra, có phần khó hiểu. Hơn nửa tháng qua, bọn họ đã coi cuốn "Ngũ Tam" này như sách thánh, ngày đêm vùi đầu cày đề không ngơi nghỉ. Cớ sao nay sắp đến kỳ thi, tiên sinh lại không cho luyện nữa? "Tiên sinh, không cày đề nữa sao?" Vương Đức Phát có chút chột dạ hỏi. Trần Văn nói: "Những bài bản trong 'Ngũ Tam', những gì cần học các trò đều đã thuộc lòng, những gì cần thấu suốt cũng đã nhuần nhuyễn. Nay làm tiếp cũng chỉ là lặp lại như cái máy, chẳng tăng thêm được mấy phần điểm." Trần Văn xoay người, vẽ lên bảng đen hình một giọt nước cực lớn, tượng trưng cho Bạch Long Cừ. "Một khi chúng ta đã biết chủ trương của Mạnh Nghiên Điền nghiêng về thực chính. Thì quân bài tẩy mạnh nhất trong tay ta không còn là đề thi các năm trước nữa, mà chính là trận đánh gian khổ tại Bạch Long Cừ mà các trò vừa giành thắng lợi!" "Một năm qua, các trò lập thương hội, đấu Ngụy yêm, mở đồn điền. Những kinh nghiệm ấy trước đây đã được đúc kết, hóa thành xương máu trong từng áng văn của các trò. Song chuyện Bạch Long Cừ là việc mới nhất, nóng hổi nhất, và cũng là điều dễ lay động Mạnh Nghiên Điền nhất. Trí tuệ trị quốc an dân hàm chứa bên trong sâu sắc hơn bất kỳ việc nào trước đây! Ta muốn các trò trong tháng cuối cùng này, hãy mổ xẻ từng chi tiết, từng phen thương thảo, từng điều khoản khế ước của Bạch Long Cừ ra cho ta! Biến chúng thành chiêu tất sát, một đòn đoạt mạng ngay trên trường thi!" Trần Văn bước đến bàn, cầm lấy một tập sách mỏng được rút riêng ra từ bộ "Ngũ Tam". "Đây là thứ ta nhờ Lục đại nhân tìm từ kinh thành về. Bên trong thu thập các bài thi của những Giải nguyên và Kinh khôi do đích thân Mạnh Nghiên Điền chấm đỗ khi chủ trì hương thí khắp nơi trong mười năm qua." Trần Văn tiện tay lật vài trang, chỉ vào những dòng chữ trên mặt giấy. "Các trò xem, những bài văn này có điểm gì chung?" Cố Từ ghé đầu nhìn một cái: "Từ ngữ hoa mỹ, dẫn kinh trích điển, khí tượng rộng lớn đồ sộ. Đây là thể Đài Các thuần túy nhất. Hữu danh vô thực, nội dung rỗng tuếch." "Không sai." Trần Văn gật đầu, đặt tập sách xuống. "Đó chính là cốt cách căn bản của Mạnh Nghiên Điền. Ông ấy tuy bị thực vụ của chúng ta làm cho rung động, khát khao thấy được nhân tài cán sự có thể trị quốc. Nhưng tận trong xương tủy, ông ấy rốt cuộc vẫn là vị Trạng nguyên từng vang danh thiên hạ ba mươi năm trước. Đôi mắt ấy đã quen nhìn gấm hoa rực rỡ. Thẩm mỹ của ông ấy vẫn thiên về nhã chính đoan phương." "Bởi vậy!" Trần Văn gõ lên bảng đen. "Thẩm Duy Trinh tưởng Mạnh Nghiên Điền chỉ chuộng chữ nhã, nên nhất định sẽ bắt học trò cắm đầu mài giũa văn tài, đó là mua tráp trả ngọc. Nếu chúng ta chỉ chăm chăm viết thực, xem nhẹ văn phong, thì chính là có ngọc không tráp." "Việc chúng ta phải làm trong tháng cuối cùng này, là đem những thực vụ đanh thép vững chắc nhất, đúc kết thành những thiên cẩm tú văn chương đẹp đẽ nhất!" "Đây cũng là điều chúng ta vẫn luôn luyện tập bấy lâu. Nhưng lúc này, hướng trau chuốt của chúng ta phải nghiêng nhiều hơn về phía gu thẩm mỹ của Mạnh đại nhân. Dùng văn phong mà ông ấy yêu thích nhất để bọc lấy cốt lõi thực vụ kinh thiên động địa của chúng ta! Khiến ông ấy vừa thấy được đạo trị quốc, lại vừa thưởng thức được phong thái danh sĩ!" Dứt lời, trong đại giảng đường tĩnh lặng như tờ. Họ cảm nhận được những việc thực tế mà tiên sinh bắt họ đúc kết trước kia, đến thời khắc quyết định này quả nhiên là thứ vũ khí lợi hại nhất. "Nào, bây giờ chúng ta diễn tập thực chiến ngay tại chỗ!" Trần Văn cầm lấy bút đá, viết xuống từ khóa trọng điểm đầu tiên: Trị thủy. "Nếu đề thi sách luận năm nay hỏi thẳng về nạn hạn hán và lụt lội của Đại Hạ Triều, hỏi về cách trị thủy. Thừa Tông, trò sẽ viết thế nào?" Trương Thừa Tông đứng dậy, không hề do dự. "Thưa tiên sinh, trước kia con chắc chắn sẽ viết nạo vét lòng sông, đắp cao đê điều, hoặc viết cầu xin trời cao, giảm nhẹ sưu thuế. Nhưng bây giờ, con tuyệt đối không viết như vậy nữa!" Trương Thừa Tông chỉ vào giọt nước trên bảng đen. "Con sẽ viết: Trị thủy chẳng tại trị sông, mà cốt ở trị người! Con sẽ đưa 'Phân Thủy Khế Ước Bạch Long Cừ' vào bài! Viết về cách dùng giao dịch quyền sử dụng nước để phân định rõ ràng, dập tắt tranh chấp; viết cách để bách tính hạ lưu có nước giữ mạng, buộc cường hào thượng lưu phải bỏ tiền mua lượng nước vượt mức. Dùng lợi ích trói buộc mọi người lại với nhau, để họ tự giác đi sửa mương khơi ngòi, quản lý dòng kênh. Ấy gọi là lấy lợi dẫn dắt lòng người, lấy pháp chế trị thủy!" "Tuyệt lắm!" Trần Văn cất lời khen ngợi. "Thừa Tông, bài văn này của trò nộp lên, quan khảo thí xem xong nhất định sẽ vỗ bàn tán thưởng! Bởi đây không chỉ là ý tưởng suông, mà còn là phương pháp thành công đã được nghiệm chứng thực tế!" Trần Văn xoay người, viết tiếp từ thứ hai: Cường hào. "Cố Từ, nếu đề bài hỏi trò: Cường hào địa phương cậy thế lộng quyền, ức hiếp dân lành, quan phủ nên trị thế nào?" Cố Từ ngẫm nghĩ chốc lát rồi đáp: "Học trò sẽ viết tám chữ: Ân uy tịnh thi, hóa vi kỷ dụng." "Nếu chỉ dùng hình phạt khắc nghiệt, ắt sinh biến loạn. Nếu chỉ giảng giải nhân nghĩa đạo đức, chẳng khác nào đàn gảy tai trâu." Trong tâm trí Cố Từ hiện lên cảnh tượng một mình tiến vào Lý gia đại viện năm nào. "Học trò sẽ viết: Trước tiên dùng thế lôi đình của quan phủ và lòng dân để chấn nhiếp mật đảm của chúng. Kế đó dùng món lợi thương trường, dụ dỗ chúng bỏ tiền tu sửa công trình chung. Sau cùng đem hư danh hương hiền để thỏa mãn thói phù hoa của chúng. Ép lũ cường hào ngang ngược kia phải ngoan ngoãn biến thành ngân khố miễn phí cho việc đào kênh dẫn nước!" Trần Văn hài lòng gật đầu, ngòi bút chuyển hướng, viết xuống từ thứ ba: Pháp độ. "Chu Thông." "Có học trò." Chu Thông chỉnh trang lại tay áo. "Nếu đề bài hỏi trò: Vào năm đại hạn đại nạn, khi luật pháp triều đình xung đột với việc mua bán dân gian, tức là khi nghĩa và lợi tranh chấp nhau, thì phải chọn lựa thế nào?" Chu Thông nhắm mắt lại, dường như lại thấy được sự kiên quyết của bản thân khi hạ bút viết bản khế ước năm đó. "Học trò sẽ đưa điều cuối cùng trong bốn bức tường sắt, tức là ranh giới đỏ về thủy lợi vào bài." "Giao thương dù có tự do đến đâu, lợi ích dù có mê người đến mấy, cũng tuyệt đối không được đứng trên quyền sinh tồn của bách tính! Học trò sẽ viết: Luật định ra là để bảo toàn tính mạng của dân. Gặp buổi tai ương đại họa, phải chặt đứt mọi mưu đồ trục lợi. Nước không tưới ruộng dâu của con buôn, chỉ thấm vào lương thực cứu đói cho bách tính! Đó gọi là giữ vững lằn ranh, phép nước chẳng ngoài tình người!" "Tốt lắm!" Trần Văn đặt bút đá xuống. Không hổ là những đệ tử do chính tay hắn từng bước rèn giũa. Quả là chỉ điểm một câu đã hiểu thấu. Cục diện bế tắc rối như tơ vò tại Bạch Long Cừ ban đầu, nay đã được bọn họ mổ xẻ rành mạch như Đinh Ba mổ trâu, hóa thành những bài sách luận điểm tuyệt đối hoàn mỹ. "Các trò xem." Trần Văn chỉ vào những từ ngữ trên bảng đen. "Đây chính là gia tài lớn nhất của các trò. Các trò không cần phải bịa đặt viển vông, cũng chẳng cần học vẹt những điển cố hoa mỹ rỗng tuếch. Các trò chỉ cần diễn đạt những việc mình từng làm bằng thứ văn từ khoáng đạt đồ sộ nhất. Đó chính là hào quang của thực chính!" "Trong tháng cuối cùng này, nhiệm vụ của các trò là chỉnh lý những trải nghiệm ấy thành sách. Cùng nhau mổ xẻ bàn luận, cùng nhau trau chuốt câu chữ. Biến chúng thành trực giác khắc sâu vào tận xương tủy!" "Chúng con đã hiểu!" Đám đệ tử đồng thanh đáp ứng. Những ngày tiếp theo, Trí Tri thư viện bước vào trạng thái ôn thi vô cùng kỳ lạ. Họ không giống học trò ở các thư viện khác, phải thức khuya dậy sớm tụng đọc kinh nghĩa đến mụ mẫm. Ngược lại, cuộc sống của họ thậm chí có phần nhàn nhã. Buổi sáng, mọi người theo Diệp Kính Huy tập một bài thể dục buổi sáng, chạy vài vòng sân cho toát mồ hôi. Buổi sáng, tụ họp trong nghị sự sảnh, xoay quanh các vụ việc thực tế từng làm cùng những bài tập tình huống do Trần Văn nghĩ ra để tranh biện sôi nổi. Buổi chiều, Trương Thừa Tông thỉnh thoảng còn sang Bạch Long Cừ Thủy Lợi Thương Hội ở phía tây thành để xử lý công vụ, tiện thể mang về tin tức dân tình mới nhất làm đề tài đàm đạo cho buổi tối. Buổi tối lại là sân nhà của Cố Từ và Tô Thời. Họ giúp Vương Đức Phát gọt giũa những kinh nghiệm thực tế mộc mạc như lời ăn tiếng nói hằng ngày thành những câu chữ nhã nhặn, chuẩn mực theo đúng quy cách khoa cử. "Này! Các người mau nghe giúp ta câu này xem đã được chưa!" "Đức Phát ơi là Đức Phát, cái bài thi toàn lời ăn tiếng nói đầu đường xó chợ thế này nộp lên, việc đầu tiên quan chủ khảo làm chắc chắn là thả chó cắn ngươi!" Mọi người nghe vậy liền cười ồ lên. "Chứ biết làm sao? Đạo lý vốn là vậy mà!" "Lý lẽ thì đúng, nhưng lớp áo khoác bên ngoài lại sai." Tô Thời nén cười, "Huynh có thể thử viết thế này..." Tô Thời tiện tay viết xuống vài câu. "Mẹ ơi! Tô Thời, đệ đúng là Bồ Tát sống của ta! Ta học thuộc lòng ngay đây, đêm nay không thuộc làu mười câu vàng ngọc này, ta quyết không đi ngủ!" Lý Hạo trêu chọc: "Đừng chỉ học vẹt, phải hiểu thấu nữa! Kẻo đến lúc thi về khuyến khích nông tang, huynh lại lôi cái câu 'lưỡi gươm phản trắc' này ghép vào thì đến trâu già nghe xong cũng phải cuống cuồng lên đấy!" "Xùy xùy xùy! Béo gia ta tuy nền tảng mỏng, nhưng đầu óc nhanh nhạy lắm! Đây gọi là dung hội quán thông!" Cả thư viện tràn ngập tia lửa va chạm của tư duy và những tràng cười rộn rã bất cứ lúc nào. …… Đúng lúc ấy. Cách một ngọn núi dưới chân dãy Tử Kim. Cánh cổng lớn của Chính Tâm thư viện đã bị xích sắt to bản khóa chặt. "Thiên mệnh chi vị tính, suất tính chi vị đạo..." "Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân..." Tiếng đọc sách mệt mỏi, đều đều như máy móc vọng ra từ từng giảng đường. Hàng trăm học tử Chính Tâm quầng thâm quanh mắt, gương mặt khô héo bơ phờ. Dưới áp lực ngột ngạt của Thẩm Duy Trinh, mỗi ngày họ chỉ ngủ chừng hai ba canh giờ, thời gian còn lại đều dốc kiệt sức vào những pho kinh thư và bài thi Trạng nguyên các triều đại vốn đã học đến nhẵn mặt. Tạ Linh Quân ngồi trước án thư, nhìn xấp trình văn hoa hòe hoa sói chất đống bắt phải học thuộc trước mặt, đột nhiên cảm thấy một cơn buồn nôn dội lên. Hắn day day huyệt thái dương đang căng nhức, quay đầu nhìn vệt trời hẹp ngoài khung cửa sổ. Trong tâm trí hắn, bất giác hiện lên hình ảnh những con người ở Trí Tri thư viện vừa nói vừa cười đầy khoáng đạt. "Bọn họ giờ này đang làm gì nhỉ?" Tạ Linh Quân lẩm bẩm một mình. "Là cũng đang vùi đầu học vẹt kinh thư như chúng ta, hay là..." Hắn thở dài một tiếng, gượng ép thu hồi ánh mắt, nhìn trừng trừng trở lại vào từng dòng chữ lạnh lẽo. ……