Chương 638: Công lý đến muộn, là tội ác đối với sinh dân

Đêm dài dằng dặc, ánh đèn leo lét như hạt đậu. Chu Thông thức trắng thâu đêm. Hắn không xem kỹ những lời khai dài dòng cùng tiếng khóc lóc cầu xin tha thứ của đám quan viên, mà đầu óc pháp lý của hắn đang trích xuất dữ liệu cốt lõi với tốc độ vượt xa người thường. Tuyến đường vận lương, bảng báo cáo hao hụt, sổ sách ghi chép công điểm, chứng từ xuất nhập kho, thư từ thông đồng cung khai của đám quan lại tham ô… Từ vụ án cứu tế nạn lũ lụt năm Cảnh Thái thứ mười hai, đến đại án dân biến đê điều Hồ Quảng năm Cảnh Thái thứ hai mươi… Từng cuốn án quyển thấm đẫm máu lệ oan hồn lướt qua tay Chu Thông. Nghiêm Chính Nguyên ngồi bên cạnh, nhìn ngọn núi hồ sơ ngày một chất cao bên người thiếu niên này, nỗi chấn động trong lòng càng thêm sâu sắc. Ánh mắt người trẻ tuổi ấy càng lúc càng lạnh, nét bút ghi chép trên giấy nháp càng lúc càng sắc bén. Trọn vẹn hai canh giờ trôi qua. Chu Thông rốt cuộc buông xuống bản án phán thấm máu cuối cùng trong tay, chậm rãi nhắm hai mắt lại. “Đọc xong rồi?” Nghiêm Chính Nguyên bưng chén trà, khẽ hỏi. “Báo đại nhân, học sinh đã xem xong.” Chu Thông chỉ vào vết hằn sâu đầu tiên trên bàn: “Một trăm bảy mươi tư đại án chẩn tế công trình trong trăm năm qua của Đại Hạ, xem chừng nguyên nhân muôn hình vạn trạng, nhưng tử huyệt thứ nhất dẫn đến sự sụp đổ toàn diện của khâu giám sát đều nằm trọn trong bốn chữ: tự thân giám sát!” Nghiêm Chính Nguyên nghe vậy, khóe miệng thoáng hiện một nụ cười cay đắng, ông trầm giọng tiếp lời: “Ngươi nắm bắt chuẩn xác lắm. Năm Cảnh Thái thứ mười hai xảy ra đại hồng thủy, quan viên Công bộ phái đi đắp đê cứu tế dâng lên sổ sách hoàn mỹ không tì vết, ngay cả một thăng gạo hao hụt cũng ghi chép rành mạch. Nhưng kết quả thì sao? Mấy chục vạn dân tai nạn bạo động, phóng hỏa thiêu rụi cả nha môn tuần phủ!” “Bởi vì kẻ quản lương là bọn chúng, kẻ ghi công điểm là bọn chúng, cuối cùng kẻ cầm muôi múc cháo loãng phát cho dân vẫn là bọn chúng!” Chu Thông thuận theo lời Nghiêm Chính Nguyên mà mổ xẻ: “Cha giám sát con, tay trái kiểm tra tay phải. Sổ sách trước nay chưa từng công khai cho phu phen làm công, hết thảy chỉ dựa vào cái gọi là lương tâm thánh hiền của mấy kẻ tham quan để duy trì. Đứng trước muôn thạch lương thực trắng tinh, quyền lực không có chế ước từ bên ngoài ắt sẽ biến thành lòng tham không đáy.” “Đúng vậy.” Nghiêm Chính Nguyên gật đầu: “Đó là tệ nạn của chế độ! Kẻ quản việc kiêm luôn quản sổ sách, việc túi riêng đầy ắp là điều tất nhiên. Vậy còn tử huyệt thứ hai?” Chu Thông nói tiếp: “Tử huyệt thứ hai nằm ở trình tự xét xử rườm rà và chậm trễ. Quy trình thẩm án tưởng chừng nghiêm ngặt của Đại Hạ, ngược lại đã trở thành lá bùa hộ mệnh tự nhiên giúp đám quan tham lại nhũng thoát khỏi trừng phạt.” Nghiêm Chính Nguyên than thở: “Ngươi nói trúng tim đen rồi! Luật lệ hiện hành của Đại Hạ xem qua thì tầng tầng gác cổng, kín kẽ khôn cùng. Đô Sát Viện lập án đàn hạch, Đại Lý Tự thẩm tra hồ sơ, sau đó chuyển giao cho Tam Pháp Ty thuộc Hình bộ hội thẩm, cuối cùng còn phải giam tới mùa thu năm sau mới chuẩn y xử trảm. Theo lý mà nói, phép thận trọng hình ngục này vốn nhằm ngăn ngừa oan sai, tuyệt không khinh suất dung túng kẻ ác.” Nghiêm Chính Nguyên cười lạnh một tiếng: “Nhưng bộ quy trình rườm rà tưởng như không chê vào đâu được ấy, lại chừa đủ thời gian cho đám quan tham lại nhũng ve sầu thoát xác! Vụ án từ địa phương chuyển về kinh thành, ngắn thì vài tháng, dài thì vài năm. Trong quãng thời gian dằng dặc đó, bọn chúng có thừa thời gian tẩu tán, rửa sạch số lương thảo bạc trắng tham ô, có thừa thủ đoạn ép đám sai nha cấp dưới gánh tội thay phải uống thuốc độc tự vẫn, lại càng có thừa bạc để nương tựa quyền quý trong triều, biến đại sự tham ô gây biến thành sai sót nhỏ nhặt do điều phối bất cẩn!” “Lần nào cũng vậy, đợi đến khi lão phu nhận được phán quyết cuối cùng tại Hình bộ, kẻ đầu sỏ thường đã nhờ vả quan hệ mà thoát tội, kẻ chết thay đã xanh cỏ từ lâu, còn lưu dân ở địa phương… sớm đã hóa thành oan hồn xương trắng, hoặc bị dồn ép thành bạo dân giết người phóng hỏa!” “Cho nên, bộ trình tự xét xử tưởng chừng công bằng này, vào lúc chẩn tế cứu mạng, ngược lại lại biến thành tấm vải che mắt dung túng tham quan làm loạn thiên hạ!” Chu Thông gật đầu nói: “Đại nhân nói rất phải. Đợi dân đói chết rồi mới tra rõ sổ sách, đợi thành trì bị thiêu rụi rồi mới đi hỏi tội! Hình phạt đến muộn, liệu còn được coi là chính nghĩa chăng? Đó là tội ác đối với con dân trong thiên hạ!” “Tại nơi tụ tập trăm vạn người rơi vào tuyệt cảnh như Thông Thiên Các, nếu tiếp tục để đám quan lại kia đi theo bộ quy trình kéo dài dễ bị quyền quý thao túng này, thì bao nhiêu lương thực chở vào kinh cũng sớm muộn bị lũ sâu mọt đục khoét sạch sẽ.” “Muốn dứt hẳn ác niệm câu kết giữa quan lại và bang hội nơi công trường, ắt phải phá vỡ hai lệ cũ tưởng chừng hợp lý này ngay từ tận gốc rễ.” “Trong lòng học sinh đã có tính toán. Vừa phải khiến sổ sách của bọn chúng phơi bày dưới ánh mặt trời không chỗ che giấu, lại vừa phải khiến chúng phải trả giá thảm khốc không thể gánh nổi ngay tại khoảnh khắc vươn tay ra!” Nghiêm Chính Nguyên nghe những lời này, trong lòng lập tức cảm thấy thông suốt hơn nhiều. “Hình phạt đến muộn là tội ác đối với sinh dân. Phải, Chu Thông, câu này nói quá hay.” Nghiêm Chính Nguyên kích động nói: “Chu Thông, chuẩn bị bút mực! Lão phu hôm nay ngay tại kho án này, sẽ cùng ngươi viết nên tấm lưới pháp luật sắt máu khiến vạn lại không dám thò tay cho Đại Hạ triều!” … Trên bàn đá, những cuộn hồ sơ ố vàng ghi lại máu lệ tham nhũng trăm năm của Đại Hạ đã bị gạt sang một bên, vài tờ giấy Tuyên dày dặn trắng muốt được trải phẳng phiu ở chính giữa. Nghiêm Chính Nguyên vén tay áo hắc bào, tự tay nhấc giọt nước thanh đồng, rót nửa muỗng nước trong vào nghiên mực cổ khắc hình giải trĩ nuốt mây, đoạn cầm lấy thỏi mực tùng yên quý giá, trầm cổ tay mài mực. Chu Thông lặng lẽ đứng sừng sững trước án đá. Hắn nhấc một ngọn bút lông sói, lơ lửng cách mặt giấy ba tấc, đầu bút ngậm mực đậm đặc. “Thượng thư đại nhân,” Chu Thông mở lời: “Học sinh cho rằng, pháp luật Đại Hạ lập nên trăm năm qua, tệ nạn lớn nhất nằm ở chỗ: Pháp luật vĩnh viễn chỉ là lưỡi đao trừng giới sau khi sự việc đã rồi, chứ chưa từng dựng lên một bức tường sắt khiến người ta không thể tham, không dám tham trước khi tội ác xảy ra!” Tay mài mực của Nghiêm Chính Nguyên hơi khựng lại, liếc nhìn Chu Thông một cái. “Pháp luật là hàng rào, cũng là khuôn phép.” Nghiêm Chính Nguyên trầm giọng: “Lão phu thẩm án bốn mươi năm, thấy quá nhiều quan viên lúc mới bước vào chốn quan trường còn có chí thanh liêm, một khi nắm quyền liền mục ruỗng nhanh chóng trước đống bạc trắng xóa. Lòng tham của con người như đá lăn xuống núi, một khi lung lay là muôn kiếp không trở lại được. Ngươi muốn dựng bức tường sắt không thể tham này trên công trường bằng cách nào?” Bút lông sói trong tay Chu Thông như rồng lướt biển sâu, nét bút mạnh mẽ cứng cỏi, hạ xuống dòng chữ lớn đầu tiên nơi đầu trang giấy Tuyên: Tương hỗ giám sát và dòng việc độc lập. “Đại nhân xin xem!” Chu Thông hạ bút như bay, mực đẫm trang giấy: “Trước kia việc chẩn tế công trình sở dĩ ắt sinh đại án, đều do việc quản lương, ghi sổ, phát lương gom hết vào tay nha lại và tướng lĩnh Công bộ. Trên công trường Thông Thiên Các, học sinh muốn thi hành phép tương hỗ giám sát, dòng việc độc lập!” Nghiêm Chính Nguyên đặt thỏi mực trong tay xuống, bước tới trước án khom người nhìn kỹ: “Ngươi muốn giám sát thế nào? Trên công trường chỉ có ba hạng người gồm sai nha, bang hội và dân đói, ngươi giao sổ sách cùng chìa khóa cho bất kỳ bên nào, đứng trước số lương thực trắng lóa kia, bọn họ đều sẽ nổi lòng tham!” “Bởi vậy, tuyệt đối không thể giao cho kẻ có dính líu đến lợi ích trực tiếp, ắt phải chặt đứt mối liên hệ giữa bọn họ, không bên nào phụ thuộc bên nào.” Chu Thông vẽ một ô vuông lên giấy: “Thứ nhất, quyền xuất nhập kho chỉ thuộc về thương nhân và Chủ sự Hộ bộ. Mỗi ngày nhập kho bao nhiêu vạn thạch hải lương, chỉ ghi chép sổ cái các khoản xuất nhập lớn, lương thực vào kho lập tức dán niêm phong. Quan coi kho chỉ có trách nhiệm bảo quản, nghiêm cấm nhúng tay vào việc phân phát thực tế dù chỉ một thăng khẩu lương, triệt để dứt bỏ tình trạng tự trộm tự phát ngay từ gốc rễ.” Nghiêm Chính Nguyên vuốt râu gật đầu, lập tức truy vấn: “Kẻ quản lương không cầm muôi, việc này quả thực đã chặt đứt bàn tay đen của quan coi kho. Nhưng ai sẽ ghi công điểm làm việc cho trăm vạn lưu dân? Nếu để thư lại cấp dưới ghi chép, bọn chúng ắt sẽ khai khống nhân khẩu, ăn chặn khẩu phần làm giả sổ sách, khi đó tính sao?” Chu Thông chuyển nét bút, vẽ ô vuông độc lập thứ hai lên giấy: “Đây chính là điều thứ hai, quyền hạch toán công việc quy hết về thái học sinh Quốc Tử Giám.” “Bên phía Cố Từ trước đó đã thuyết phục được Tế tửu Quốc Tử Giám Trương Viêm đại nhân. Chúng ta có thể nhờ ngài ấy tuyển chọn ba trăm hàn môn thái học sinh có lai lịch trong sạch từ ba ngàn sĩ tử Thái học để cắm chốt tại ba mươi sáu khu công trình. Bọn họ không nhận một đồng tiền công trình, chỉ phụ trách cầm mộc khế đối chiếu công việc và sự có mặt thực tế của phu phen trên công trường, phu phen làm việc gì, thái học sinh sẽ đóng dấu công điểm ngày hôm đó vào sổ sách.” Nghiêm Chính Nguyên nghe đến đây mắt sáng rực lên, không kìm được vỗ án khen hay: “Thái học sinh quý trọng danh tiết nhất, tự phụ thanh cao, lại chẳng có dính líu gì với đám sai nha địa phương, để bọn họ làm người chứng kiến ghi sổ, quả thực có thể chặt đứt hoàn toàn thói xấu khai khống nhân khẩu của quan lại!” Vị Thượng thư già lại đưa ra nan đề: “Nhưng thái học sinh quen việc bút nghiên, trói gà không chặt. Dân đói cần khẩu lương thực tế, thái học sinh quản được việc ghi sổ, nhưng không quản được nồi cháo đang sôi sùng sục! Đến lúc phát chém, ai sẽ cầm muôi chia cháo? Nếu có kẻ cướp giật, thì lấy ai trấn áp?” “Đây chính là điều thứ ba, quyền phân phát khẩu lương và trật tự doanh trại do đại diện lão nông được lưu dân công cử cùng đầu mục bang hội đồng thời nắm giữ.” Chu Thông vẽ nên ô vuông thứ ba lồng ghép vào nhau: “Đám huynh đệ bang hội do Vương Đức Phát thu nạp phụ trách chống đao tuần tra vòng ngoài, nghiêm cấm chen lấn cướp giật. Còn trước mấy chục miệng chảo gang lớn, người cầm muôi chia cháo ắt phải là bậc lão nông đức cao vọng trọng do chính lưu dân bầu ra. Khi phu phen nhận lương, dựa vào phiếu công điểm do thái học sinh mở ra, lão nông đối chiếu không sai sót, lập tức múc cháo, lập tức điểm chỉ xóa sổ tại chỗ.” Nghiêm Chính Nguyên chăm chú nhìn ba ô vuông tạo thành thế chân vạc, kiềm chế lẫn nhau trên mặt giấy: “Thương nhân cùng quan coi kho quản giữ lương, thái học sinh quản ghi điểm, đại diện lão nông quản cầm muôi, bang hội quản trật tự… Bốn bên không phụ thuộc lẫn nhau, phòng bị lẫn nhau, không ai có thể chạm tới toàn bộ sổ sách! Phương án này quả thực rất tốt! Nhưng nếu mấy bên này lén lút thông đồng với nhau thì dứt bỏ thế nào?” …