Chương 76: Lục Bỉnh Khiêm ra sức bảo vệ kẻ phàm tục

Tiếp theo là trường thi thứ hai. Phần thi án phán. Tranh cãi ở trường thi này còn lớn hơn, gay gắt hơn trường thi trước. "Đây là loại văn chương gì thế này?" Một khảo quan trẻ tuổi cầm trên tay một bài thi, mặt đầy vẻ ngỡ ngàng: "Cả bài không có lấy một câu lời thánh hiền, toàn là điều luật pháp quy, lại còn nói gì mà ngoài pháp luật mở lòng khoan hồng. Thế này chẳng phải quá mức kinh thế hãi tục sao?" "Ồ? Đưa ta xem nào." Lục Bỉnh Khiêm nhận lấy bài thi. "Luật rằng: Phàm kẻ trộm cắp, căn cứ tang vật mà định tội..." Nét chữ thanh tú, mạch lạc rõ ràng. Mỗi một điều luật được trích dẫn đều vừa vặn chuẩn xác, thậm chí đến cả việc quy đổi thời hạn chịu hình cụ thể cũng không sai một ly một hào. "Đây đâu phải là bài thi, rõ ràng là một bản phán từ mẫu mực của Hình bộ!" Lục Bỉnh Khiêm trầm giọng nói: "Đây không phải kinh thế hãi tục, đây gọi là... thuật nghiệp hữu chuyên công. Nếu đến luật pháp còn chẳng hiểu, sao bàn chuyện trị quốc? Bài này, xếp loại ưu." Trong lòng ông thầm nghĩ: Đây ắt hẳn là cô học trò tên Tô Thời rồi. Dáng vẻ nàng đứng trong quán mì đọc làu làu thương luật hôm ấy, đến nay vẫn khiến ông khắc sâu ấn tượng. Một lời định đoạt. Ngay sau đó, một bài thi khác lại được lật ra. "Bút pháp sắc lạnh thật!" Một vị khảo quan cảm thán, "Lý Tứ giàu có một phương, vỏn vẹn một củ nhân sâm đối với hắn bất quá chỉ như một sợi lông trên chín con trâu... Lời lẽ này cũng quá đỗi sắc bén rồi." Lục Bỉnh Khiêm đón lấy xem qua, khẽ gật đầu. "Bên ngoài pháp lý, còn có nhân tình. Kẻ này tính khí tuy lạnh lùng, nhưng lại có một tấm lòng chí công. Đáng lấy." Người này hẳn là Chu Thông. Thiếu niên có ánh mắt sắc như dao, có thể liếc mắt một cái liền nhìn thấu sổ sách giả mạo. Tiếp đến là bài thi của Cố Từ. Bài văn này vừa đưa ra, lập tức dấy lên một hồi tán thưởng. "Khí phách! Thực sự quá khí phách!" "Không chỉ bàn về vụ án, mà còn bàn về giáo hóa. Chủ trương do quan phủ đứng ra, trách phạt Trương Tam bồi lễ, đồng thời khuyên giải nhà phú hộ ngưng kiện tụng. Đây mới đích thực là tấm lòng của bậc cha mẹ dân chứ!" Thế nhưng, ngay lúc mọi người đều ngỡ đại cục đã định, thì một bài thi khác lại làm dấy lên sự tranh cãi lớn nhất. "Thế này cũng quá dung tục rồi chứ?" Một vị phó chủ khảo lớn tuổi kẹp bài thi trong tay, hàng mày nhíu chặt thành hình chữ "xuyên", phảng phất như bài thi ấy dính phải thứ gì dơ bẩn. Đó là bài thi của Vương Đức Phát. "‘Lệnh cho y làm công cày cấy tại nhà Lý Tứ, lấy công trừ nợ, lại dưỡng phẩm đức, để Lý Tứ thu được tiếng thơm thiện nhân’. Văn từ thế này chẳng phải quá mức thô thiển, chẳng có chút phong cốt nào hay sao!" "Đã vậy nét chữ nồng mùi thợ vụng, tựa như nước đến chân mới nhảy luyện ra." "Theo hạ quan thấy, bài này đáng đánh trượt! Bằng không, để đạo giáo hóa của thánh hiền vào đâu? Nếu để hạng phường thị giềng này đỗ tú tài, chẳng phải khiến sĩ lâm phủ Giang Ninh chúng ta phải hổ thẹn hay sao?" Mấy vị khảo quan khác cũng xúm lại, liếc nhìn vài lượt rồi đua nhau lắc đầu. "Quả thực có phần tầm thường." "Đại nhân, bài này nếu lấy, e rằng sẽ chịu lời dị nghị của giới sĩ lâm." Ánh mắt của mọi người đều đổ dồn lên người Lục Bỉnh Khiêm. Lục Bỉnh Khiêm đón lấy bài thi. Ông nhìn từng chữ vuông vức ngay ngắn như dùng thước đo mà thành, nhìn câu đối sách vẹn cả đôi đường tuy có phần vụng về nhưng lại toát ra sự chân thành chất phác. Ông bật cười. "Tầm thường ư?" Ông hỏi ngược lại, "Lão phu lại thấy, đây mới chính là nét thanh nhã thực sự." "Thanh nhã?" Các vị khảo quan đưa mắt nhìn nhau. "Chư vị." Lục Bỉnh Khiêm đứng dậy, cầm lấy bài thi nọ, bước đến trước mặt mọi người. "Các ngươi chỉ nhìn thấy sự toan tính, chứ không thấy được cái tình người của thí sinh này." "Hắn đang tính toán nợ nần, đang nói lẽ phải. Thí sinh này trông thì có vẻ hết sức bộc trực, nhưng lại là đang xử thế làm người." "Hắn không chỉ nghĩ đến việc hoàn tiền, mà còn nghĩ đến cách hóa giải ân oán giữa hai nhà. Để Trương Tam chuộc tội, để Lý Tứ được tiếng thơm. Đây chẳng riêng gì phán án, mà còn là điều giải." "Trị nước lớn như nấu cá nhỏ. Có đôi khi, thứ trí tuệ thị giềng tưởng chừng như hòa giải cho qua chuyện này, lại có thể vỗ về lòng người hơn hẳn những điều luật pháp quy lạnh ngắt kia." Giọng Lục Bỉnh Khiêm trở nên nghiêm nghị. "Đại Hạ triều ta lẽ nào lại thiếu người viết văn gấm hoa? Không, chúng ta không thiếu." "Chúng ta thiếu là hạng người có thể cúi mình xuống giải quyết chuyện thực tế như thế này." "Là người có thể nghe hiểu lời dân, giải được nỗi âu lo của bách tính." "Kẻ này tuy văn từ thô thiển, nhưng lòng ngay thẳng, dùng phép linh hoạt. Nếu làm một huyện lệnh gần dân, chưa chắc đã kém hơn những kẻ thuộc phái Thanh lưu miệng mở ra là nhân nghĩa, nhưng chẳng biết nỗi khổ chốn nhân gian." Ông nhìn vị phó chủ khảo lớn tuổi. "Ngươi nói điều này sẽ chịu lời dị nghị của sĩ lâm?" "Lão phu muốn xem thử, kẻ nào dám dị nghị một người đọc sách biết thực sự làm việc vì bách tính!" Nói đoạn, ông nhấc bút son, vẽ một vòng tròn thật đậm lên bài thi kia. "Bài này, lấy!" Toàn trường im phăng phắc. Tất cả mọi người đều bị lời lẽ này của Lục Bỉnh Khiêm chấn nhiếp. Họ không ngờ rằng vị đại nho ngày thường chú trọng chính thống nhất lại vì một kẻ tầm thường mà thốt ra những lời kinh thế hãi tục đến vậy. Nhưng ngẫm nghĩ kỹ lại, ai nấy đều thấy như sấm rền bên tai. Đúng vậy. Đọc sách là để làm gì? Chẳng phải là để kinh thế trí dụng hay sao? Vị phó chủ khảo lớn tuổi hổ thẹn cúi gằm đầu. "Đại nhân cao kiến. Hạ quan xin ghi nhận." ... Việc chấm thi kéo dài đến tận đêm khuya. Tất cả bài thi đều đã được phê duyệt xong, thứ bậc cũng đã sắp định. Kế tiếp chính là thời khắc khiến người ta nôn nóng nhất — rạch niêm phong. Đây không chỉ là lúc công bố thứ bậc thí sinh, mà còn là lúc kiểm chứng những suy đoán trong lòng Lục Bỉnh Khiêm. "Rạch niêm!" Lục Bỉnh Khiêm ra lệnh một tiếng. Các thư lại cầm dao nhỏ cẩn thận rạch từng dải giấy niêm phong tên họ. Những bài thi khiến Lục Bỉnh Khiêm ấn tượng sâu sắc nhất khi chấm dĩ nhiên là thứ ông lưu tâm hơn cả. Tay ông khẽ run run. Dù trong lòng đã nắm chắc đến chín phần, nhưng trước khi nhìn thấy cái tên kia, chưa ai dám chắc chắn mười phần. Dải giấy mở ra. Hai chữ rõ ràng đập vào mi mắt. Cố Từ. "Quả nhiên là ngươi." Lục Bỉnh Khiêm thở phào một hơi, bên khóe miệng lộ nụ cười an lòng. Nối tiếp sau đó. Trương Thừa Tông. Chu Thông. Tô Thời. Lý Hạo. Từng cái tên quen thuộc liên tiếp xuất hiện đúng như dự liệu của ông. Các vị quan chấm thi xung quanh nhìn hàng loạt cái tên cùng đến từ một nơi, cùng một thư viện, tất thảy đều sững sờ chết lặng. "Sao có thể như thế được?" "Huyện Ninh Dương? Lại là Trí Tri Thư Viện?" "Trí Tri Thư Viện lại có nhiều bài thi hạng ưu đến thế này ư!" "Nghe nói vị tiên sinh Trần Văn kia trước đó ngày ngày dẫn học trò đi làm tân chính gì đó. Lão phu còn tưởng sẽ trễ nải việc học hành. Thật không ngờ, thật không ngờ." "Đây quả thực là thần tích!" Tiếng kinh thán thi nhau vang lên. Họ chưa từng thấy cảnh tượng học trò ưu tú đồng đều đến bực này, cũng chưa từng thấy sự áp đảo mạnh mẽ dường ấy. Lục Bỉnh Khiêm không màng tới sự kinh ngạc của họ. Ông đang tìm cái tên kia. Kẻ tầm thường mà ông đã phá lệ ra sức bảo vệ. Cuối cùng, ông cũng nhìn thấy, dù thành tích không bằng năm người kia, nhưng thế là đủ rồi. Vương Đức Phát. "Ha ha ha!" Lục Bỉnh Khiêm không kìm được cười vang thành tiếng. "Tiểu tử giỏi lắm! Quả nhiên không phụ kỳ vọng của lão phu!" Ông đứng dậy, bước đến bên cửa sổ, đẩy cánh cửa ra ngoài. Trời đêm muôn vàn vì sao, lấp lánh rực rỡ. "Trần Văn ơi Trần Văn." Ông lẩm bẩm một mình. "Sáu đệ tử này của ngươi, giống hệt như sáu thanh đao mang dáng hình khác biệt." "Có thanh sắc bén, có thanh nặng nề, có thanh khéo léo, có thanh tuy hơi cùn một chút, nhưng lại có thể đập vỡ xương cứng." "Cửa ải của lão phu đây, các ngươi coi như đã vượt qua." "Chỉ là không biết khi bảng danh sách này công bố, lại sẽ khuấy đảo bao nhiêu phong ba bão táp." Ông chắp tay sau lưng, thong thả cất bước về nơi ở. Vài ngày kế tiếp còn có bảng vàng công bố, cài hoa, tiệc tạ sư. Ông muốn ở nơi này, đích thân trải phẳng đoạn đường cuối cùng cho đám trẻ này bước tới. Còn về những sóng gió nơi kinh thành... Lục Bỉnh Khiêm nhìn về phương xa. "Bộ xương già này của lão phu, vẫn còn có thể chống đỡ thêm vài năm."