Chương 1338: Phương án thành hình!

Nhà mới nhà họ Chu! Từ Bộ Cơ khí thứ 4 trở về, Chu Dương cứ nhốt mình trong phòng sách, ngay cả khi Lý Ấu Vi cùng mấy đứa nhỏ tan học về hắn cũng không bước ra. Suốt mấy tiếng đồng hồ liền, hắn chăm chú đọc kỹ bản dự thảo kế hoạch phát triển bán dẫn kia. Về phương lược quy hoạch của kế hoạch phát triển này, kiếp trước Chu Dương đã xem qua không chỉ một lần. Đương nhiên phương án hắn từng thấy khác đôi chút so với bản thảo trước mắt này. So ra thì bản thảo này vẫn còn khá thô sơ, chưa tính đến rất nhiều vấn đề. Ngược lại, phương án kiếp trước hắn thấy thì khác hẳn. Tuy khung sườn không khác biệt mấy so với bản thảo này, nhưng nội dung thì chi tiết hơn nhiều. Nói sao nhỉ, thứ kiếp trước hắn thấy mới là phương án thực sự, rõ ràng là bản hoàn thiện của bản dự thảo này, không chỉ mục tiêu quy hoạch rõ ràng mà còn có từng bước phát triển cụ thể. Nếu thực sự làm theo kế hoạch đó, ngành công nghiệp bán dẫn của nước mình dù không dẫn đầu thế giới thì cũng chẳng đến mức bị bóp nghẹt như sau này, càng không phải trải qua nỗi xót xa ba mươi năm dùng thị trường đổi công nghệ. Thế nhưng dẫu vậy, kế hoạch đó rốt cuộc vẫn thất bại. Cho nên lúc này Chu Dương không chỉ phải tính xem hoàn thiện phương án này thế nào, mà quan trọng hơn là phân tích nguyên nhân kiếp trước kế hoạch thất bại. Đồng thời, điều mấu chốt nhất là tìm ra cách giải quyết để tránh đi vào vết xe đổ kiếp trước. Còn về việc ngành bán dẫn trong nước kiếp trước thất bại toàn diện... không, phải gọi là sụp đổ tan tành mới đúng, nguyên nhân thì nhiều, nhưng căn bản chỉ có hai điểm. Thứ nhất là thế lực bên ngoài không muốn chúng ta vượt mặt họ ở ngành công nghiệp mới nổi này, nên đã áp đặt phong tỏa công nghệ ngoài sức tưởng tượng, đồng thời giăng sẵn một cái bẫy trời giáng nhắm vào ngành bán dẫn nước ta. Chẳng hạn như năm 1973, nhân cơ hội quan hệ Trung - Mỹ bớt căng thẳng cùng cuộc khủng hoảng dầu mỏ ở Âu Mỹ, nước ta muốn nhập bảy dây chuyền sản xuất phiến bán dẫn 3 inch từ các nước Âu Mỹ, đây là công nghệ tiên tiến nhất thế giới thời bấy giờ. Quyết định này đi trước Nam Hàn tới bốn năm. Ngay cả Chim Ưng Gian Xảo – nơi ngành bán dẫn phát triển nhanh nhất – thì nhà máy phiến bán dẫn 4 inch (100mm) đầu tiên trong nước họ cũng phải đến năm 1975 mới bắt đầu xây dựng, trước đó tiên tiến nhất của họ cũng chỉ là 3 inch. Nhưng không ai ngờ nổi, đám phương Tây một mặt đồng ý bán, mặt khác lại viện đủ thứ cớ để câu giờ, khiến kế hoạch này bị kéo lê thê suốt bảy năm ròng. Cuối cùng nước ta mới nhập về được ba dây chuyền phiến bán dẫn 3 inch đã lạc hậu, lần lượt đầu tư vào Nhà máy Quang điện Đông Quang quốc doanh Kinh Thành (Nhà máy 878), Viện nghiên cứu 771 Li Sơn tỉnh Tần thuộc Bộ Hàng không Vũ trụ, và Nhà máy Điện quang Phong Quang Đô Vận tỉnh Quý (Nhà máy 4433). Lúc này đã chậm hơn các đối thủ cạnh tranh chính vài năm, tụt hậu đã thành ván đã đóng thuyền. Việc này chẳng khác gì dự án "Ngọc Trai Hòa Bình" sau này, đối phương chỉ vẽ ra một cái bánh vẽ rồi treo lơ lửng nhử mồi, khiến chúng ta lỡ mất thời gian tự nghiên cứu phát triển. Đợi đến lúc rồi, họ mới bán lại mấy thứ công nghệ lạc hậu, thậm chí còn vin vào những lý do nực cười để đơn phương cắt đứt đàm phán hoặc hợp tác, khiến bao nhiêu công sức tiền bạc đổ vào trước đó tan thành mây khói. Đến khi chúng ta quay đầu lại định tự làm thì mới thấy thời gian chẳng chờ ai, đã lỡ mất giai đoạn vàng son. Dẫu có cố gắng nghiên cứu ra thì công nghệ cũng tụt hậu mất rồi, nỗi tiếc nuối và bất lực của "Tiêm-8" cũng từ đó mà ra. Chính dưới sự phong tỏa công nghệ cùng đủ trò mưu hèn kế bẩn ấy, ngành bán dẫn nước ta từ chỗ dẫn đầu phần lớn các nước đã nhanh chóng bị người ta qua mặt. Nhất là đám Nam Hàn, dưới sự nâng đỡ có chủ đích của ông bố nuôi ngọn hải đăng, nhờ khoản đầu tư điên cuồng lên tới khoảng 2 tỷ USD mà gặt hái thành quả rõ rệt trong ngành DRAM, và thời điểm đó rơi đúng vào khoảng năm 1980. Do đó, Chu Dương cho rằng muốn vực dậy ngành bán dẫn nước nhà, trước hết phải làm cho các lãnh đạo cấp cao nắm quyền quyết sách nhận thức được tầm quan trọng của việc tự lực cánh sinh, tự chủ phát triển. Công nghệ có thể mua, cũng có thể học lỏm, nhưng nhân viên nghiên cứu khoa học của chúng ta thì không thể ngồi chờ, tuyệt đối không được để các nước Âu Mỹ dắt mũi, đây là giới hạn đỏ. Chỉ có điều so với vấn đề này, một vấn đề khác còn chí mạng hơn nhiều, và dường như không có lời giải. Kiếp trước nguyên nhân khác khiến ngành bán dẫn nước ta suy tàn toàn diện là do chính nội bộ nảy sinh vấn đề, không chỉ ở phương diện chính sách, mà còn cả kinh tế lẫn nhận thức. Ngoài luận điệu "làm không bằng mua, mua không bằng thuê" rộ lên như cồn vào thập niên tám mươi, điều quan trọng hơn cả là vì một chính sách đã chặt đứt hoàn toàn tương lai của ngành bán dẫn... không, phải nói là chặt đứt tương lai của cả nền công nghiệp điện tử mới đúng. Chính sách kinh khủng ấy chính là cái tên lừng lẫy "chuyển cấp phát sang vay vốn". Chính sách này người bình thường có thể ít biết, nhưng ai từng làm ở doanh nghiệp nhà nước chắc chắn đều nghe qua, bởi phần lớn doanh nghiệp đã bị chính sách này dồn vào đường cùng. Theo nguyên tắc vận hành thời kỳ đầu của doanh nghiệp nhà nước nước ta, hầu hết doanh nghiệp trước tiên nhận tiền cấp phát từ ngân sách chính phủ làm vốn lưu động hoặc kinh phí cải tiến kỹ thuật cho nhà máy, sau khi sinh lời thì nộp lợi nhuận về cho ngân sách quốc gia, từ đó tạo thành vòng tuần hoàn lành mạnh. Nhưng đúng vào năm 1984, để xoay chuyển tình trạng thâm hụt ngân sách, cấp trên đã mù quáng thực thi chính sách "chuyển cấp phát sang vay vốn". Theo chính sách này, tiền chính phủ cấp phát bị chuyển thành doanh nghiệp phải vay vốn ngân hàng, lại còn phải gánh lãi suất cắt cổ. Trong khi đầu bên kia, lợi nhuận của doanh nghiệp vẫn phải nộp đủ cho ngân sách. Như vậy chính phủ không những không rót một đồng nào, mà vẫn rút đi phần lớn thu nhập của doanh nghiệp như trước, khiến các doanh nghiệp nhà nước nhanh chóng rơi vào cảnh thua lỗ bế tắc. Là ngành có mức lợi nhuận khá cao trong nền kinh tế quốc dân thời ấy, công nghiệp điện tử chịu ảnh hưởng nặng nề chưa từng thấy, coi như bị bòn rút sạch vốn liếng để phát triển, cuối cùng dẫn tới một chuỗi thảm họa về sau. Đây mới chỉ là một mối nguy hại. Do chính sách "chuyển cấp phát sang vay vốn", doanh nghiệp buộc phải chăm chăm nhìn vào hiệu quả trước mắt, việc nghiên cứu phát triển các kiểu đều phải xếp xó. Thành thử hầu hết các doanh nghiệp chỉ mải nhập khẩu thiết bị ngoại để nhanh chóng đưa vào sản xuất kiếm lời, thiếu kinh phí nghiên cứu để tiêu hóa và hấp thụ công nghệ nước ngoài. Thế nên đến thập niên tám mươi, đúng vào giai đoạn then chốt ngành điện tử trỗi dậy, khi các nước Âu Mỹ, Nhật Bản, Nam Hàn, thậm chí cả đảo Đài Loan của nước ta đều tăng mạnh đầu tư nghiên cứu vào ngành điện tử, thì chúng ta lại đi ngược đường, cắt giảm ồ ạt kinh phí nghiên cứu khoa học. Sau năm 1984, tình cảnh khốn đốn do "chuyển cấp phát sang vay vốn" gây ra khiến doanh nghiệp nước ta cơ bản không còn sức nghiên cứu phát triển, tỷ lệ kinh phí nghiên cứu so với GDP tụt dốc không phanh xuống dưới 0,6%, nền công nghiệp điện tử nước nhà hoàn toàn sụp đổ. Mà cả nền công nghiệp điện tử bao gồm ngành bán dẫn vốn dĩ là ngành nghề đầu tư cao và siêu lợi nhuận, tốc độ đổi mới công nghệ của cả ngành cực kỳ nhanh, chỉ vài năm là tụt hậu ngay. Khi đã mất đi năng lực tự chủ nghiên cứu phát triển, một lượng lớn doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn của nước ta đừng nói đến chuyện phát triển, ngay cả sinh tồn cũng bị đe dọa. Đơn cử như doanh nghiệp bán dẫn lớn nhất nước ta lúc đó là Nhà máy Linh kiện số 5 Hỗ Thành, vào năm 1980, lợi nhuận của nhà máy này đã lên tới 20,7 triệu tệ, lợi nhuận bình quân trên đầu công nhân là 15.000 tệ. Ngay cả năm 1985, giá trị sản lượng của Nhà máy Linh kiện số 5 Thượng Hải vẫn đạt mức 67,131 triệu tệ, lợi nhuận đạt 12,614 triệu tệ. Thế nhưng đến năm 1990, giá trị sản lượng của Nhà máy Linh kiện số 5 Hỗ Thành sụt xuống còn 14,96 triệu tệ, lợi nhuận vỏn vẹn 24.700 tệ, toàn bộ 1.439 công nhân trong nhà máy, tính ra lợi nhuận bình quân đầu người chỉ có 17,16 tệ còm cõi. Cố gắng gượng được mấy năm, doanh nghiệp đầu ngành linh kiện bán dẫn từng lẫy lừng suốt ba mươi năm ấy đã phá sản đóng cửa giữa "làn gió xuân" của công cuộc cải cách mở cửa. Những doanh nghiệp gục ngã một cách mập mờ, hồ đồ như thế thực sự quá nhiều, đếm không xuể. Vì thế, theo Chu Dương thấy, muốn vực dậy ngành bán dẫn nước nhà, thậm chí thực hiện cú vượt mặt ở khúc cua như ngành "năng lượng mới" hay "đường sắt cao tốc" ở đời sau, quan trọng nhất vẫn là ngăn chặn chính sách đáng sợ này được áp dụng. Khổ nỗi đây lại là chính sách quốc gia, Chu Dương thực sự không nghĩ mình có đủ tầm ảnh hưởng đến mức đó. May mà mấu chốt của vấn đề này là tiền. Chỉ cần giải quyết được chuyện tiền nong thì mọi thứ vẫn còn cơ hội xoay chuyển. Còn về khoản kiếm tiền, Chu Dương tự nhận mình cũng biết đôi chút! Sau khi vạch rõ các nút thắt của mọi chuyện, Chu Dương rốt cuộc cũng cầm bút giấy lên, cúi đầu viết thoăn thoắt. Mấy tiếng sau, một phương án có tầm ảnh hưởng sâu rộng đã thành hình... ..........