Chương 34: Bản năng làm cha của bọ hung Sisyphus

Về mặt thực hiện nghĩa vụ làm cha, các loài thú mang lớp lông mao biểu hiện vô cùng đáng khen; loài chim cũng xuất sắc chẳng kém, mà chim én bố chính là một tấm gương mẫu mực. Nó cùng vợ không quản nhọc nhằn tha cọng rơm cọng rạ và bùn non về xây tổ, rồi lặn lội kiếm những con côn trùng béo mầm về mớm cho lũ chim non. Thế nhưng trong thế giới côn trùng, người cha gương mẫu như thế lại hiếm hoi vô cùng, chẳng khác nào phượng mao lân giác. Hầu hết côn trùng đực trước khi thành đôi đều là những kẻ theo đuổi cuồng nhiệt, coi việc giao phối như đại sự của cả đời; nhưng một khi cuộc vui tàn lụi, dục vọng đã được thỏa mãn, gần như mọi con đực đều trở nên lạnh nhạt đến ghê người, hoàn toàn thờ ơ với bầy con sắp chào đời và bỏ mặc người vợ bao nỗi gian truân. Những người cha vô trách nhiệm ấy còn tự tìm cớ cho thói lười biếng của mình: chúng thấy chẳng việc gì phải tốn nhiều tâm sức lo cho con cái, lũ ấu trùng mới nở vốn đã cứng cáp khỏe khoắn, chỉ cần sinh chúng vào một môi trường thuận lợi — một nơi vừa có chỗ nương thân lại có sẵn thức ăn, hoặc nơi mà ấu trùng có thể tự mình tìm thấy cái ăn — thế là xong xuôi. Chẳng hạn như loài bướm phấn, chỉ cần đẻ trứng lên lá bắp cải là đủ để con cháu đời sau nảy nở đông đúc. Như vậy thì sự chăm chút của người cha phỏng có ý nghĩa gì? Thậm chí trong mắt những bà mẹ đang kỳ sinh nở, kẻ nhàn rỗi ấy khéo lại thành gánh nặng vướng chân vướng tay, chẳng giúp được tích sự gì mà chỉ tổ làm mọi chuyện thêm rối rắm. Tuy nhiên, không phải loài côn trùng nào cũng cạn tình cạn nghĩa đến thế khi nuôi nấng thế hệ sau. Côn trùng bộ Cánh màng thường chuẩn bị của hồi môn rất chu đáo cho con cái, lo liệu sẵn cả nơi ăn chốn ở từ trước. Trong số các loài côn trùng khéo léo, bộ Cánh màng là loài có thiên phú và tài hoa bậc nhất, kỹ thuật xây dựng kho dự trữ thức ăn cho ấu trùng của chúng vô cùng tinh xảo, xứng đáng xếp vào hàng bậc thầy. Thế nhưng, nhu cầu của lũ con nhỏ vẫn chẳng tài nào thôi thúc người cha trổ tài nghệ kiệt xuất ấy. Gánh nặng vừa xây dựng vừa chu cấp lương thực đè nặng hoàn toàn lên vai người mẹ. Người mẹ nhẫn nại cam chịu, dốc cạn tâm can kiệt sức vì đàn con; còn người cha lại chẳng động tay động chân vào bất cứ việc gì, chỉ nhởn nhơ lượn lờ quanh công trường sưởi nắng, thậm chí còn đi trêu hoa ghẹo nguyệt với ả hàng xóm khác giới. Những người cha lười biếng, chậm chạp ấy thường lấy cớ cơ thể suy nhược, nhưng đó quả thực là một cái cớ vô cùng vụng về. Dù không tháo vát bằng vợ, chí ít hắn cũng có thể làm phụ tá, giúp nàng thu gom những vật dụng sắp xếp vào tổ, cạo sạch lớp lông tơ trên thân cây mao thực vật, cắt tròn một mẩu lá con, hay nhặt một mẩu bùn giữa chốn lầy lội đầy bùn đất. Những việc đó đâu cần kỹ thuật cao siêu gì, cũng chẳng phải chuyện gì quá sức. Cớ sao hắn lại không chịu ra tay giúp đỡ? Hắn nên học tập tấm gương của gia đình bọ hung! Bọ hung bố dùng cơ quan ép nén mạnh mẽ của mình giúp vợ chế tạo những thanh xúc xích nén, đồng lòng cùng vợ chuẩn bị cơ nghiệp cho con cái. Hắn biết cách san sẻ việc nhà, hiểu rằng việc một mình gánh không nổi thì cả hai vợ chồng chung tay sẽ hoàn thành êm đẹp. Đó là trường hợp độc nhất vô nhị từ trước tới nay. Giữa tập tính sống đơn độc phổ biến của giới côn trùng, nếp sống của gia đình danh giá này khiến tôi vô cùng kinh ngạc. Tuy nhiên, sau bao phen kiên trì nghiên cứu, tôi có thể bổ sung thêm ba ví dụ nữa. Cả ba ví dụ này đều do bang hội côn trùng ăn phân cung cấp, và đều hết sức thú vị. Chuyện về Bọ Hung Thánh Ai Cập và Tây Ban Nha Phúng Khương Lang tôi xin tạm gác lại, ở đây chủ yếu kể về Tái Tây Khương Lang. Tái Tây Khương Lang là gã phu đẩy phân có vóc dáng nhỏ bé nhất, nhưng hoạt động lại lanh lẹ, động tác thoăn thoắt. Có điều, người phu đẩy phân chăm chỉ này trong lúc vận chuyển viên phân thường bất thình lình lăn đùng ngã ngửa từ trên con đường gập ghềnh xuống dưới, chân chổng lên trời, bụng ngửa lên trên; dẫu vậy điều đó dường như chẳng hề ảnh hưởng đến tâm trạng của nó. Nó luôn giữ tinh thần vui vẻ, dựa vào nghị lực kiên cường mà gượng dậy, chỉnh lại tư thế rồi quay trở lại con đường cũ. Người ta gọi nó là "Sisyphus", bởi chuỗi động tác tốn sức cùng lòng kiên nhẫn sắt đá kia giống hệt nhân vật Sisyphus trong thần thoại Hy Lạp cổ đại. Tương truyền, Sisyphus vì xúc phạm đến uy quyền của thần Zeus nên bị phạt phải làm khổ sai dưới chân núi. Kẻ bất hạnh ấy ngày ngày bán sống bán chết đẩy một tảng đá khổng lồ lên đỉnh núi. Nhưng hễ tảng đá sắp chạm tới đỉnh, nó lại đột ngột lăn lông lốc xuống chân núi. Kẻ vận chuyển tội nghiệp đành đẩy lại từ đầu, rồi tảng đá lại lăn xuống, mọi công sức tan thành bọt bọt. Cứ như thế, Sisyphus lặp đi lặp lại một thứ lao dịch vô vọng và vô ích tuần hoàn khôn cùng. Tôi yêu thích câu chuyện thần thoại này, bởi lẽ ngoài đời thực, có lẽ cũng có rất nhiều người là Sisyphus. Họ chẳng phạm phải tội lỗi nào không thể tha thứ, họ làm việc cần cù chăm chỉ, đối đãi với người khác bằng cả tấm lòng thân thiện nhiệt thành, họ chẳng có lý do gì để phải chịu đựng nỗi dày vò bất tận; thứ duy nhất họ cần chuộc lại chỉ là cảnh bần hàn. Trong suốt năm sáu mươi năm qua, ổ bánh mì mỗi ngày của tôi tựa như tảng đá khổng lồ kia; để vần nó tới nơi quy định, tôi đã hao tổn tâm lực, triền dốc gập ghềnh hiểm trở in hằn mồ hôi nước mắt cùng những vết chân nông sâu của tôi. Ổ bánh mì tròn lớn vừa đứng vững lại rơi tõm xuống chân núi, tất cả lại làm lại từ đầu, đành phải tiếp tục đẩy. Kẻ khốn khổ ơi, cho tới khi trút hơi thở cuối cùng, nỗi đày đọa này mới chịu chấm dứt. Trước những nỗi cay đắng ngậm ngùi của nhân loại, chú bọ Sisyphus của giới côn trùng hoàn toàn chẳng hay biết. Va vấp, va chạm, ngã nhào, đối với nó dường như chẳng là gì, nó vô ưu vô lo hệt như một đứa trẻ. Dù đi tới đâu, nó cũng mang theo viên phân bảo bối, thứ đôi khi là ổ bánh mì của chính nó, đôi khi lại là ổ bánh mì của bầy con thơ. Loài bọ mang tên Sisyphus này ở vùng chúng tôi vô cùng hiếm gặp, vậy mà hiện giờ tôi lại sở hữu tới sáu đôi, quả là một gia tài mà trước đây tôi chưa từng dám mơ tới! Song, nếu chỉ dựa vào đôi mắt kèm nhèm và màng nhĩ già nua của tôi, có lẽ vĩnh viễn chẳng gom đủ ngần ấy đối tượng thí nghiệm ưng ý. Thành quả rực rỡ có được hôm nay phần lớn phải kể đến công lao của người trợ thủ đắc lực: con trai tôi, Tiểu Paul. Tiểu Paul năm nay lên bảy, cái tuổi đẹp đẽ biết bao khiến người ta phải ghen tị! Thằng bé gặp chuyện gì cũng thích hỏi cặn kẽ ngọn nguồn, đôi mắt to màu xanh lam đong đầy vẻ tò mò, cái đầu nhỏ mỗi ngày chẳng biết nảy ra bao nhiêu dấu hỏi chấm. Thằng bé cách tôi tròn sáu mươi tuổi. Đôi tai thính nhạy của nó có thể nghe thấy tiếng rả rích rất khẽ của muồm muỗm mà màng nhĩ già cỗi của tôi đã chịu bó tay; đôi mắt sáng ngời của nó có thể nhận ra cái hang thực sự giữa vô vàn ngóc ngách bề bộn. Thằng bé là tai, là mắt của tôi, là người phụ tá đắc lực khi tôi đi bắt côn trùng; đổi lại, tôi truyền cho nó những hiểu biết, giải đáp cho nó những thắc mắc, cùng nó sẻ chia niềm vui nghiên cứu giữa đồng ruộng bao la. Thằng bé có chiếc lồng của riêng mình, nơi Bọ Hung Thánh nặn cho nó những quả Phân Lê; nó có khoảnh vườn nhỏ, nơi những hạt đậu ve đang nảy mầm, thằng bé thường đào lên xem rễ mầm đã dài ra hay chưa; nó còn có cả một khu rừng của riêng mình, nơi có bốn cây sồi chỉ cao chừng một gang tay đứng sừng sững, cây nào cũng trĩu trịt những quả sồi tròn trĩnh. Đối với Tiểu Paul tinh nghịch và ngây thơ, những sinh linh đáng yêu của tự nhiên còn cuốn hút hơn nhiều so với mớ ngữ pháp khô khan trong sách vở, chúng khiến việc tiếp thu kiến thức trở nên đầy ắp niềm vui. Hãy nhìn xem, con trẻ chính là như thế, nụ hoa trí tuệ của chúng vừa chớm nở rộ, lòng hiếu kỳ của chúng không biết mệt mỏi là gì. Nếu nhà trường biết lồng ghép việc học sống động ngoài đồng ruộng vào những trang sách tẻ nhạt; nếu đám quan chức không còn đặt ra những khuôn phép cứng nhắc để trói buộc lòng tò mò và khát khao học hỏi của con trẻ, thì điều đó sẽ tuyệt vời biết bao! Tiểu Paul yêu quý, chúng ta hãy cùng học trên những cành ngô đồng, giữa những bụi hương thảo thôi con! Chúng ta hãy đi lắng nghe khúc ca của dế mèn, khám phá những bí mật của loài bướm, để cơ thể được thả lỏng giữa chốn thôn quê quyến rũ, để tâm hồn được tận hưởng niềm vui thuần khiết giữa thiên nhiên! Con trai, hôm nay là ngày nghỉ, tấm bảng đen ở trường chẳng dùng đến nữa rồi. Chúng ta hãy dậy thật sớm, bắt đầu chuyến thám hiểm theo kế hoạch nào! Dù dậy sớm không kịp ăn sáng, nhưng con cứ yên tâm, trong túi cha đã chuẩn bị sẵn lương khô cho chuyến đi, hễ thấy đói bụng, hai cha con ta sẽ tìm một bóng cây râm mát để thưởng thức táo và bánh mì. Gần sang tháng năm, loài Tái Tây Khương Lang mà chúng tôi tìm kiếm hẳn đã xuất hiện. Tiểu Paul, người phụ tá tài ba của tôi, nhờ được rèn giũa và huấn luyện bài bản nên hiểu biết về những sinh vật nhỏ bé trong bụi cỏ hơn bất kỳ đứa trẻ nào cùng trang lứa; giờ đây, ngón nghề tách lõi phân của nó cũng vô cùng điêu luyện, xứng danh một tay nhà nghề tí hon. Thằng bé cùng tôi rà soát bãi cỏ cằn cỗi nơi đàn cừu vừa đi qua, trên mặt cỏ vương vãi những cục phân cừu tròn như ổ bánh mì. Chúng tôi dùng ngón tay bẻ vụn phân ra từng mẩu một. Dẫu phân đã bị nắng gắt hun khô cứng lại, nhưng phần ruột bánh bên dưới lớp vỏ cứng vẫn còn nguyên vẹn. Tay nhà nghề tí hon cố gắng ngửi từng tảng phân nồng nặc mùi hôi, tìm cho bằng được chú Tái Tây Khương Lang đang cuộn tròn bên trong ruột bánh. Nuôi dưỡng Tái Tây Khương Lang không phải chuyện khó, chẳng cần đến lồng nuôi, chỉ một chiếc chuông lưới kim loại chụp lên lớp đất cát cùng chút thức ăn hợp khẩu vị là đã hoàn toàn ổn thỏa. Thân hình chúng rất nhỏ, chỉ vừa bằng hạt anh đào; hình dáng lại hết sức kỳ dị, thân ngắn củn, phần đuôi thuôn gọn lại như đầu đạn; chân rất dài, xòe rộng ra như chân nhện; hai chân sau cong vút và to lớn khác thường, là công cụ vô cùng thích hợp để ôm ghì và siết chặt lấy viên phân. Vào khoảng đầu tháng năm, chúng giao phối ngay trên mặt đất còn vương vãi vụn bánh sau bữa tiệc. Rất nhanh sau đó, đôi vợ chồng son đã bắt đầu bận rộn ngược xuôi để lo nơi an cư cho con cái. Chúng đồng lòng hiệp lực, chẳng quản nhọc nhằn nhào bột nặn bánh, vận chuyển và nướng chín ổ bánh mì cho lũ con ăn. Cũng giống như Bọ Hung Thánh, Tái Tây Khương Lang là những nhà hình học tinh thông hình dáng tối ưu nhất để bảo quản thực phẩm lâu dài. Chúng không dùng máy cán bột, mà lấy bề mặt cắt lớn ở chân trước xẻ từ tảng phân lớn ra một miếng có độ dày vừa phải, sau đó cùng nhau xử lý mẩu bánh mì này, từng nhát từng nhát vỗ nhẹ, nén chặt, nặn nó thành một viên bi tròn xoe chỉ cỡ hạt đậu Hà Lan. Kỹ thuật của chúng chuẩn xác đến mức không một tì vết, thậm chí trước khi đổi chỗ hay điểm tựa bị lay chuyển, tảng phân cắt ra đã được vo tròn thành một khối cầu hoàn hảo. Viên phân nhỏ nhanh chóng được chuẩn bị xong xuôi. Để bảo vệ phần lõi không bị khô ráo quá nhanh do bay hơi, bắt buộc phải lăn nó thật lực để lớp vỏ ngoài dày lên. Bọ hung mẹ mắc vào phía trước cỗ xe, dáng vóc ả có phần đẫy đà hơn một chút nên rất dễ nhận ra. Đôi chân trước của ả đặt lên viên cầu, cặp chân sau dài ngoằng chống xuống đất. Ả vừa lùi từng bước, vừa kéo viên cầu về phía mình. Lúc này, bọ hung cha đứng ở vị trí đối diện, đầu cắm xuống đất, ở phía sau giúp sức đẩy tới. Cách thức vận chuyển bằng cỗ xe đôi này giống hệt như của Bọ Hung Thánh. Có điều, cỗ xe của vợ chồng Sisyphus chở theo của hồi môn chuẩn bị cho con cái; còn cỗ xe của hai con Bọ Hung Thánh lại chở chiếc bánh mì tròn phục vụ bữa tiệc của chính chúng. Giống như Tái Tây Khương Lang, Bọ Hung Thánh cũng tụ họp hai con cùng nhau vê cầu phân, nhưng đó chẳng qua chỉ là sự hợp tác giữa hai kẻ tình cờ chạm mặt, gia công và vận chuyển bánh mì hoàn toàn vì tư lợi của bản thân, ngoài ra không hề có động cơ nào khác. Khi xây dựng tổ ấm, Bọ Hung Thánh mẹ không nhận được chút trợ giúp nào từ chồng, mọi công việc nặng nhọc vắt kiệt sức lực đều phải cắn răng gánh vác một mình; trong khi đó, gã chồng đã sớm quên sạch vợ con trong nhà, chẳng biết trốn đi phương nào hưởng nhàn. So với gã, người cha Tái Tây Khương Lang thấp bé kia vĩ đại biết nhường nào! Giờ đây, người cha cần mẫn đang cùng vợ băng qua mặt đất gồ ghề lồi lõm không sao tránh khỏi khi đi lùi. Thỉnh thoảng, cỗ xe của hai vợ chồng lật nhào trên triền gò đầy sỏi đá, kẻ đánh xe lăn lông lốc xuống, ngã ngửa chổng vó lên trời. Nhưng rồi nó lại lồm cồm bò dậy ngay, nhanh chóng lấy lại tư thế kéo xe. Vợ chồng Sisyphus chẳng hề lo âu trước những cú vấp ngã dọc đường, thậm chí còn như mong cỗ xe của mình lăn xuống hơn. Há chẳng phải làm cho viên cầu nhỏ thêm cứng cáp, rắn rỏi mới là việc cấp bách nhất lúc này hay sao? Tai nạn lật xe liên tiếp xảy ra, đôi vợ chồng Tái Tây Khương Lang cứ thế kéo cỗ xe đi hết giờ này qua giờ khác một cách vô định, gần như cuồng nhiệt. Cuối cùng, người mẹ cảm thấy viên phân đã được nhào nặn vừa vặn, liền rời đi một lát để tìm kiếm nơi thích hợp đặt viên cầu; người cha ngồi xổm trên viên phân canh giữ bảo bối của hai vợ chồng, chờ bạn đời quay lại. Nếu phải đợi quá lâu, hắn sẽ tự tìm việc gì đó giải khuây. Hắn chổng hai chân sau lên trời, hệt như một diễn viên xiếc điêu luyện, xoay tròn viên cầu quý giá vun vút giữa hai chân. Hắn lắc lư không ngừng trong tư thế vui vẻ ấy, tựa như đang khoe khoang niềm hạnh phúc của một người cha trong thế giới côn trùng ăn phân: nhìn xem, chiếc bánh mì tròn trịa mềm mại này là do ta làm ra đấy, là món quà ta chuẩn bị cho đứa con sắp chào đời. Niềm vui sướng của người cha lộ rõ ra ngoài, có lẽ chỉ cần nghĩ đến việc con mình đã có đủ thức ăn là hắn đã không kìm được nỗi thỏa mãn dâng trào. Không lâu sau, người mẹ đi thám thính đã chọn xong vị trí làm tổ, thậm chí còn đào sẵn một cái hố, dẫu rằng cái hố này mới chỉ là bước đặt móng, công việc gian nan còn ở phía sau. Viên phân tròn nhỏ được đưa tới gần nền móng này, người cha túc trực nửa bước không rời bên cạnh, cảnh giác rà soát môi trường chung quanh, không bỏ sót bất kỳ động tĩnh nhỏ nhặt nào. Quả thật, trước khi hang ổ hoàn thành, chiếc bánh mì nhỏ đặt ở miệng hố tuyệt đối không thể xảy ra sơ suất. Suốt thời gian này, lũ Phù Kim Quy thèm thuồng rỏ dãi cùng đàn bọ bay nhỏ có thể xông tới cướp bánh bất cứ lúc nào; nâng cao cảnh giác, nghiêm ngặt đề phòng trộm cướp chính là hành động khôn ngoan và cẩn trọng. Bấy giờ, người mẹ nhanh tay lẹ chân dùng các chi và mấu trán khoét rộng hốc nhỏ ra, đủ để chứa vừa viên cầu tròn trịa hoàn hảo của mình. Ả dùng lưng chạm nhẹ vào viên cầu, dường như cảm nhận được nó đang đung đưa ngược lại trên lưng; sau khi đoan chắc chiếc bánh mì nhỏ không hề hấn gì, người mẹ mới quyết tâm tiếp tục đào sâu về phía trước. Viên cầu được đưa vào lòng hang, một nửa lọt thỏm vào chiếc khuôn thô hình chậu. Mẹ ở dưới kéo viên cầu, cha ở trên ghìm bớt chấn động, điều chỉnh nhịp hạ xuống và giúp mẹ dọn dẹp những chướng ngại vật cản đường. Đôi bên phối hợp ăn ý đến mức hoàn mỹ, có thể coi là cặp bài trùng tuyệt hảo; vợ chồng Tái Tây Khương Lang đồng lòng chung sức, mọi sự đều diễn ra vô cùng suôn sẻ. Tốn thêm một phen công phu, viên cầu nhỏ cùng đôi thợ đào đất tài hoa đã biến mất dưới lòng đất. Trong khoảng thời gian tiếp theo, có lẽ chúng chỉ lặp đi lặp lại những công đoạn tôi vừa kể trên mà thôi. Lại chờ thêm chừng nửa ngày, tôi thấy người cha đơn độc xuất hiện trên mặt đất, đang nghỉ ngơi trong bãi cát cách hang không xa. Người mẹ dưới hốc nhỏ vẫn còn công việc dang dở, nhưng người cha lại chẳng giúp được gì nhiều. Bởi lẽ hốc đất không sâu lại khá chật chội, chỉ vừa đủ để người thợ nặn là mẹ xoay xở thân mình quanh viên cầu; gã thợ không chuyên Sisyphus cha không thể nán lại lâu trong hốc nhỏ, bèn sớm rút lui để cô vợ tháo vát của mình được tự do xoay trở, mau chóng hoàn thành công việc. Tuy nhiên, việc thu xếp ổn thỏa viên cầu trong không gian chật hẹp dưới lòng đất hẳn phải tiêu tốn rất nhiều tâm sức của người mẹ, mãi đến tận hôm sau ả mới bò lên mặt đất đoàn tụ với chồng. Người mẹ vừa xuất hiện, người cha đã chui ra khỏi chỗ cát đang chợp mắt để đón rước, đôi vợ chồng cùng nhau tìm tới đống lương thực, ăn uống lấy lại sức. Khi đã hồi phục năng lượng, chúng lại cùng nhau cắt khoanh thứ hai từ đống phân, vê thành viên cầu tròn trịa, rồi tiếp tục vận chuyển vào kho. Tôi vô cùng tán thưởng sự chung thủy giữa đôi bạn đời này, nhưng liệu trong cả cộng đồng Tái Tây Khương Lang, chung thủy có phải là quy tắc xử sự phổ biến hay không? Tôi e rằng câu trả lời chưa chắc đã là khẳng định. Hẳn là trong hàng ngũ những người cha côn trùng ăn phân vẫn có những kẻ sớm ba chiều bốn, đứng núi này trông núi nọ. Chúng trà trộn dưới một bãi phân lớn, cô chủ tiệm bánh mì mà mình từng cúc cung tận tụy thuở nào đã sớm bị vứt ra sau đầu, giờ đây lại đang dốc lòng làm chân chạy việc cho một bà chủ khác tình cờ bắt gặp. Có lẽ cũng có những gia đình chắp vá tạm bợ, sau khi nướng bánh và vận chuyển xong chiếc đầu tiên là đường ai nấy đi. Thế nhưng, chuyện đó chẳng còn quan trọng nữa, những gì tôi tận mắt chứng kiến đã đủ để tôi dành sự kính trọng sâu sắc cho tập tính gia đình của Sisyphus. Trước khi quan sát viên phân nhỏ mà Sisyphus chôn giấu trong hang, hãy cùng tóm lược lại tập tính của chúng. Người cha cũng tận tâm tận lực, chẳng nề hà gian khổ chuẩn bị của hồi môn cho ấu trùng hệt như người mẹ. Cha cùng mẹ nhào nặn chiếc bánh mì nhỏ; hắn cũng tham gia vào công đoạn vận chuyển, dù vai trò không quan trọng bằng mẹ; khi mẹ tạm rời nhà ra ngoài tìm địa điểm thích hợp để đào hốc, cha sẽ làm vệ sĩ canh giữ chiếc bánh; cha hỗ trợ mẹ đào bới tổ ấm cho con, vận chuyển đất cát từ hầm ngầm ra ngoài. Hắn còn có một phẩm chất đáng khâm phục, đó là hết mực chung thủy với bạn đời. Nếu bảo tôi tìm vài từ ngữ trong tâm trí để hình dung về người cha Sisyphus, thì những từ sau đều xứng đáng được xướng tên: cần cù, chu đáo, cẩn trọng, vui tươi, và một từ vô cùng quan trọng: thủy chung. Đã đến lúc ghé thăm viên cầu trong lòng hang, thứ duy nhất nằm trong căn hầm ngầm. Nó nhỏ nhắn tinh xảo, tựa như một phiên bản thu nhỏ từ quả lê của Bọ Hung Thánh, đường kính lớn nhất chừng 12 đến 18 milimét. Chính vì kích thước nhỏ bé của quả lê thu nhỏ này, độ bóng bẩy cùng những đường cong tao nhã trên bề mặt của nó lại càng thêm nổi bật, chẳng khác nào tác phẩm nghệ thuật của một bậc thầy tạo hình. Các loài côn trùng ăn phân với kỹ nghệ điêu luyện đều sở hữu những tác phẩm tuyệt đẹp của riêng mình. Thế nhưng, dáng vẻ tao nhã mỹ miều ấy chẳng duy trì được bao lâu, bề mặt quả lê nhỏ đã bị phủ kín bởi những nốt sần đen đúa vặn vẹo xấu xí, phá hỏng hoàn toàn diện mạo láng bóng ban đầu. Những nốt sần xấu xí không sao tả xiết này quả thực đã đặt ra cho tôi một bài toán hóc búa: rốt cuộc chúng là thứ gì, và từ đâu mà đến? Tôi từng đoán những nốt sần này là một loài thực vật ẩn hoa nào đó, chẳng hạn như loài cỏ hình cầu có thể nhận biết qua lớp vỏ cứng màu đen lấm tấm núm nhỏ. Tuy nhiên, suy đoán của tôi không phải đáp án chính xác; chính ấu trùng trú ngụ bên trong quả lê đã giúp tôi vén bức màn chân tướng. Con ấu trùng này mang một vài đặc tính chung của loài côn trùng bài tiết nhanh. Giống như các ấu trùng côn trùng ăn phân khác, thân nó uốn cong thành hình móc câu, trên lưng mang một chiếc túi lớn phồng to. Trong chiếc túi này tích trữ chất keo dính, nếu chẳng may quả lê nhỏ bị thủng một lỗ thông gió, ấu trùng sẽ lập tức phun ra chất keo chứa phân để bít kín lại. Về phương diện này, ấu trùng Tái Tây Khương Lang cũng thành thục hệt như ấu trùng Bọ Hung Thánh. Ngoài ra, nó còn nắm giữ một kỹ thuật đùn sợi mà những loài côn trùng ăn phân khác không hề biết. Ấu trùng trong tổ kén bắt đầu dần lớn lên, tôi càng quan sát quả lê nhỏ sát sao hơn. Tôi phát hiện đôi khi một vị trí nào đó trên bề mặt quả lê sẽ ẩm ướt, mỏng đi và mềm ra; rồi từ tấm vách ngăn lỏng lẻo đó nhú ra một mầm non màu xanh thẫm, kế đó, mầm non đổ rạp xuống, vặn vẹo lại thành một khối u sần; cuối cùng vì khô ráo mà mất đi màu sắc ban đầu, biến thành một cục đen ngòm. Rốt cuộc chuyện gì đã xảy ra? Hóa ra, chính chú ấu trùng sống trong quả lê đã mở một lỗ hổng tạm thời trên vách trong tổ ấm. Thông qua ô cửa thông gió chỉ còn sót lại một lớp màng mỏng manh, nó vươn qua tường rào để bài tiết, tống thứ keo dính mà trong nhà không chứa nổi ra bên ngoài quả lê. Cách làm này không mấy giống với các ấu trùng côn trùng ăn phân khác; các ấu trùng khác cũng tận dụng cặn bã tiêu hóa để trát thô lên nơi ở nhỏ bé của mình, nhưng không hề mở cửa sổ tạm thời để thực hiện công tác xả thải, bởi lẽ tổ của chúng tương đối rộng rãi, cho phép chứa cặn bã theo cách đó. Có lẽ do không gian quá chật hẹp, hoặc vì một nguyên do nào khác mà tôi chưa rõ, ấu trùng Tái Tây Khương Lang sau khi trát vách trong tổ xong bèn thải hết những thứ thừa thãi ra ngoài. Dẫu vậy, con ấu trùng dường như không hề lo lắng lỗ thông hơi do mình đục ra sẽ đe dọa đến an toàn của bản thân, bởi vì cửa sổ sẽ nhanh chóng bị phần đáy của mầm non bịt kín rồi ép chặt lại. Mặc dù vách tường nơi ở xuất hiện lỗ thủng, nhưng nhờ có chiếc nút chặn linh hoạt và hữu dụng này, lương thực vẫn giữ được độ tươi ngon, không sợ nguy cơ tích tụ quá nhiều không khí khô hanh. Mùa hè nắng như thiêu như đốt chẳng phải thời điểm tốt đẹp gì cho những quả lê nhỏ bé lại bị chôn khá nông dưới lòng đất; về điểm này, bọ hung Sisyphus dường như cũng hiểu rất rõ. Chúng trưởng thành rất sớm, vào tháng Tư, tháng Năm đã bắt đầu lao động; từ đầu tháng Bảy, chúng đã đập vỡ lớp vỏ bọc, bắt tay vào tìm kiếm nơi chốn có thể cho mình ăn ở qua mùa hè oi ả; sang thu, chúng trải qua những tháng ngày vui vẻ ngắn ngủi; đến mùa đông lạnh giá lại lui về ẩn náu dưới lòng đất; tiếp sau đó là sự hồi sinh trong mùa xuân; và cuối cùng là ngày vui hân hoan dưới ánh mặt trời. Đó chính là một hành trình sinh mệnh của bọ hung Sisyphus. Về bọ hung Sisyphus, tôi còn có một số liệu điều tra số lượng. Sáu đôi bọ hung Sisyphus tá túc trong lồng chuông kim loại của tôi đã làm ra tổng cộng 57 quả lê nhỏ có ấu trùng trú ngụ, bình quân mỗi gia đình đẻ sáu quả trứng. Con số này vượt xa Bọ Hung Thánh Ai Cập. Giống loài này sinh sôi nảy nở hưng thịnh là nhờ vào đâu? Theo tôi, có một nguyên nhân quan trọng nhất: cha và mẹ cùng chia sẻ lao động bình đẳng. Công việc mà một mình không thể hoàn thành thì hai bên đồng tâm hiệp lực sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.