Chương 89: Mọt đậu Hà Lan đẻ trứng

Con người hiểu biết rất ít, thậm chí gần như chẳng biết gì về nguồn gốc của tuyệt đại đa số các loài thực vật. Chẳng hạn như lúa mì, loài cây quen thuộc bậc nhất thuộc họ Hòa thảo và cũng là nguồn cung cấp bánh mì cho chúng ta, thế nhưng rốt cuộc nó từ đâu tới thì chẳng một ai hay. Miền Đông phương cổ đại vốn là cái nôi sinh ra nền nông nghiệp, vậy mà chưa từng có nhà sưu tầm mẫu vật nào tìm thấy dấu vết của lúa mì trên mảnh đất chưa từng in dấu lưỡi cày. Dù ở trong nước hay nơi đất khách, người đời chỉ biết cẩn thận chăm sóc những luống lúa mì gieo trồng trong ruộng, còn căn nguyên cội rễ của nó thì mãi mãi bặt vô âm tín. Đậu Hà Lan là một loài thực vật tính tình khá đỗi dịu dàng, chỉ cần con người đoái hoài chăm chút đôi chút, nó sẽ đền đáp cho ta vô vàn hoa lợi. Nhờ thế, đậu Hà Lan nhận được không ít lời ngợi ca từ loài người. Thời đại của Varro và Columella đã trôi xa vào dĩ vãng, thuở những hạt đậu Hà Lan bé cứng và đậu Hà Lan hoa tím sinh sôi cũng dần mịt mờ theo năm tháng. Từ xưa đến nay, nhờ bàn tay vun trồng và nâng niu của con người, hạt đậu ngày càng lớn hơn, non mềm hơn và ngọt ngào hơn. Thế nhưng, nguồn cội của nó nằm ở chốn nào? Chúng ta không sao trả lời được, cũng chẳng rõ ai là kẻ đầu tiên dùng nửa chiếc xương hàm của gấu hang để vỡ đất cày bừa. Nơi dải đất chúng ta sinh sống chẳng tìm đâu ra giống cây tương tự đậu Hà Lan, biết đâu ở những phương trời khác lại có chăng? Mấy khả năng mơ hồ ấy chính là câu trả lời duy nhất mà ngành thực vật học có thể đem lại cho chúng ta. Chúng ta chẳng hay gốc gác của lúa mì và đậu Hà Lan, cũng tương tự như việc chẳng mấy tỏ tường về nguồn cội của đại mạch, yến mạch, hắc mạch, củ cải, củ cải đỏ, cà rốt, bí ngô hay củ dền. Suốt nghìn năm qua, loài người chỉ không ngừng suy đoán về những điều mờ mịt mà chưa từng có lấy một lời giải đáp xác đáng. Mẹ thiên nhiên ban tặng cho con người vô số loài cây cỏ hoang dại chưa qua thuần hóa, thuở ban đầu chúng nào có chịu dâng thức ăn cho ta. Những giống cây tự nhiên ban phát thuở sơ khai đều mọc hoang dại, tựa như dâu tằm hay mận gai nơi bụi rậm. Vì lẽ ấy, con người buộc phải dốc lòng lao dịch nhọc nhằn, tích lũy từng chút kinh nghiệm để dày công gây giống. Và kinh nghiệm đúc kết từ việc trồng trọt ấy lại chính là món tài sản không ngừng tăng tiến của nhân loại. Dù các loại đậu và ngũ cốc là hoa màu cung cấp lương thực chủ yếu cho con người, song phần lớn chúng đều là thực vật do bàn tay con người dày công gây trồng. Nhằm thu được nhiều nguồn thức ăn hơn, con người chẳng tiếc tổn hao bao tâm huyết để bồi dưỡng, và rốt cuộc những loài cây ấy cũng chẳng chút tiếc của mà hào phóng dâng cho ta vô vàn lương thực. Con người có nhu cầu thiết yếu đối với lúa mì, đậu Hà Lan, cũng chính nhu cầu ấy đã thôi thúc chúng ta không ngừng cải tiến phương thức canh tác để có được những mùa màng bội thu. Thế nhưng hễ ta bỏ mặc chẳng màng, chúng tuyệt đối chẳng thể tiếp tục làm kẻ cấp dưỡng thức ăn cho loài người nữa. Đó là bởi bản thân chúng không đủ sức chống chọi trước sự tấn công của các thế lực khác trong giới tự nhiên. Tựa như bầy cừu không có chuồng trại sẽ nhanh chóng biến mất trong chốc lát, cây cỏ thiếu bàn tay chăm nom của con người dẫu thoạt tiên có cơ man hạt giống, cũng sẽ tan biến thành hư không chỉ trong chớp mắt. Thiên nhiên đối đãi với vạn vật trên mặt đất bằng một sự công bằng tuyệt đối. Tự nhiên ban cho con người thức ăn và của cải dồi dào, đồng thời cũng cung cấp những nguyên liệu duy trì sự sống tương tự cho các sinh mệnh khác. Dù những giống cây cung cấp thức ăn đều nhờ bàn tay chăm chút của ta mới thành hình, song chúng đâu phải của riêng loài người. Trước bữa tiệc thịnh soạn và những kho lương đầy ắp của con người, thực khách từ bốn phương tám hướng sẽ nườm nượp kéo tới. Ta càng bày ra nhiều thức ăn ngon ngọt, khách khứa tìm đến lại càng đông. Nhân loại sản xuất ra bao nhiêu của cải ấm no, cũng đồng thời chiêu dụ bấy nhiêu loài sâu bọ đói bụng mò tới. Kho dự trữ lương thực càng đầy càng có lợi cho bầy côn trùng, và món thuế má chúng đòi hỏi ở ta lại càng thêm trĩu nặng. Lũ côn trùng chẳng cần nhọc nhằn ngoài đồng áng mà vẫn ung dung hưởng nhận ân huệ đất trời. Chúng dựng trại đóng quân ngay trong những kho lương mà con người làm ra, dùng chiếc mồm nhọn hoắt linh hoạt mổ từng hạt lúa, cuối cùng biến công sức cày cấy gian truân của chúng ta thành trấu cám rỗng tuếch. Mọt đậu Hà Lan nào hay biết nỗi vất vả cực nhọc chốn ruộng đồng, vậy mà đến mùa thu hoạch, nó vẫn ung dung chia phần hoa lợi. Thiên nhiên giục những vỏ đậu căng tròn chín mọng, đâu chỉ vì con người còng lưng cày cuốc nơi đồng sâu, mà còn vì cả loài mọt đậu Hà Lan. Khác chăng chỉ là da thịt ta bị nắng gắt hun thành màu đen sạm, tấm lưng ta mỏi nhừ chẳng gượng thẳng nổi, còn mọt đậu Hà Lan thì vẫn bình an vô sự. Mọt đậu Hà Lan từ đâu tới? Câu hỏi này chẳng có lời đáp chính xác, ta chỉ có thể bảo rằng chúng bay ra từ những chốn ẩn nấp kín đáo. Cái nóng nung nấu của mùa hạ khiến thân cây tiêu huyền tự tróc lớp vỏ ngoài, chính những mảnh vỏ xốp hơi vênh lên ấy đã che mưa chắn gió cho mọt đậu Hà Lan cùng bao loài sâu bọ nhỏ bé khác. Giữa những ngày đông giá rét hoành hành, mọt đậu Hà Lan nép mình dưới lớp vỏ khô của cây tiêu huyền, co ro trong trạng thái đông cứng để chờ đợi tiết trời khắc nghiệt hoàn toàn trôi qua. Đến khi xuân về hoa nở, vạt nắng ấm áp đầu tiên rọi xuống thân cây, mọt đậu Hà Lan mới bừng tỉnh khỏi cơn mê man. Bản năng mách bảo cho nó biết mùa đậu trổ hoa, chỉ cần đúng độ, chúng sẽ từ khắp bốn phương ca khúc khải hoàn bay tới những khu vườn người ta đang canh tác, thỏa thuê hưởng thụ niềm vui mà đậu Hà Lan mang lại. Hoa đậu Hà Lan viền cánh trắng ngần, đẹp đẽ tựa cánh bướm rập rờn. Lũ mọt đậu Hà Lan liền chọn lấy chốn ngụ cư mỹ miều ấy để sinh sôi nảy nở. Trước khi thời khắc đẻ trứng điểm, bầy mọt rủ nhau chiếm cứ những cánh hoa. Kẻ chọn ẩn mình dưới cánh cờ, kẻ lại dựng nhà trong chiếc hộp nhỏ của cánh thìa, nhưng phần lớn đều lùng sục khắp chùm hoa để chiếm trọn về mình. Giờ khắc kết đôi diễn ra vào buổi sớm mai, bởi khi ấy ánh nắng tuy rực rỡ nhưng chưa gắt gỏng đến mức khó chịu. Từng đôi mọt đậu Hà Lan quấn quýt bên nhau, đắm mình trong hơi ấm mặt trời và niềm hoan lạc bên sắc hoa kiều diễm. Từng tốp mọt khi thì tách rời, khi lại nhập bọn, vui sướng khôn cùng. Đến lúc chính ngọ, nắng hè gay gắt, mọt đậu Hà Lan liền lẩn trốn vào tổ ấm hoa đậu đã chọn sẵn để tránh nắng thiêu đốt, đợi chờ sáng mai cùng bao buổi sớm sau này lại tiếp tục cuộc vui. Những tháng ngày hoan hỷ ấy cứ thế kéo dài cho đến khi chiếc hộp cánh thìa bị quả đậu căng tròn đội rách toang. Mọt đậu Hà Lan là giống loài sinh sôi vô cùng nảy nở, dẫu thời điểm đẻ trứng thích hợp chưa tới, vẫn có những kẻ nôn nóng vội vàng trút trứng ra ngoài. Khi ấy quả đậu non còn bé tí teo và dẹp lép, đài hoa vừa mới rụng rơi. Những con mọt sốt ruột kia cứ thế đẻ trứng bừa lên lớp vỏ non nớt. Những quả trứng này trông chẳng mấy khả quan, bởi nơi bám víu còn quá mỏng manh lại thiếu đi chất bột nuôi dưỡng. Có lẽ bọc trứng vội vã ấy bị buồng trứng cưỡng ép tống ra ngoài, bởi cơ thể chúng chẳng thể đợi chờ thêm. Ấu trùng mọt đậu Hà Lan hễ chào đời là phải có sẵn nguồn thức ăn ngay cạnh, bằng không sẽ chết yểu tức thì. Xem ra hy vọng sống sót của số trứng đẻ non này vô cùng mong manh. Nơi vỏ đậu chưa thành hình, mọt con chẳng thể tìm thấy mồi ngon, trừ phi kiên nhẫn đợi hạt đậu lớn hẳn. Dẫu vậy, giống mọt đậu Hà Lan cũng chẳng vì thói hấp tấp ấy mà tuyệt diệt, bởi tỷ lệ sinh sản của chúng cao đến kinh người. Phần lớn trứng dẫu khó thoát khỏi cảnh chết yểu, song nhờ tài mắn đẻ, dòng giống nhà mọt vẫn cứ nhung nhúc đông đàn dài lũ. Cuối tháng Năm, sứ mệnh lớn lao của mọt đậu Hà Lan mẹ coi như đã hoàn thành. Lúc này vỏ đậu cũng gần như đẫy đà, dưới sức thúc đẩy của những hạt đậu bên trong mà gồ ghề từng ngấn. Họ hàng bọ vòi voi phần lớn đều mang mồm dài dạng vòi, có một chiếc dùi nhọn hoắt dùng để khoét lỗ đặt trứng. Giới phân loại học xếp mọt đậu Hà Lan vào họ bọ vòi voi, song chúng lại chỉ sở hữu một chiếc vòi ngắn ngủn. Tuy cái vòi ngắn này kiếm đồ ngọt cực kỳ khéo léo và linh hoạt, nhưng lại chẳng thể dùng làm công cụ đục khoét. Cũng chính vì thế, ta rất đỗi tò mò muốn mục kích cảnh mọt đậu Hà Lan cùng các loài trong họ bọ vòi voi thi công làm tổ. Những giống vòi voi như bọ vòi voi sồi, bọ vòi voi mận gai hay hùng bối cúc hoa tượng khi sửa soạn tổ ấm đều có những ngón nghề vô cùng tinh xảo và khéo léo, trái lại, mọt đậu Hà Lan lại có cách an cư hoàn toàn khác biệt. Trứng của mọt đậu Hà Lan bị bà mẹ thiếu công cụ đục lỗ đẻ phơi mình trần trụi giữa trời đất, rơi vào tình cảnh hiểm nghèo khôn xiết, trừ phi bản thân quả trứng có khả năng chống chọi lại sức nóng, cái lạnh, sự khô nẻ cùng giá buốt ẩm ướt. Cách đẻ trứng quá đỗi đơn giản này khiến trứng chẳng được che chở bảo bọc, mặc cho nắng lửa cùng mưa sa gió táp tha hồ vùi dập. Nắng ban mai ấm áp dịu dàng, chừng khoảng mười giờ, mọt đậu Hà Lan mẹ cất những bước chân hỗn loạn bò tới bò lui, thoăn thoắt từ mặt này sang mặt khác của vỏ đậu. Vừa di chuyển, bà mẹ vừa phơi ra trước mắt chúng ta một chiếc ống đẻ trứng. Ống đẻ trứng không dày lắm, cứ lắc lư qua lại như thể toan rạch rách lớp biểu bì của quả đậu. Ống đẻ trứng chấm chỗ này một chút, điểm chỗ kia một phát trên nền vỏ xanh rờn. Trứng vừa trút ra, mọt mẹ liền bỏ mặc chẳng buồn ngó ngàng. Người mẹ ấy cứ thế để mặc con mình trơ trọi giữa lồng lộng gió sương, chẳng thèm lấy một mảnh che chắn chở che. Mọt đậu Hà Lan mẹ đẻ trứng một cách tùy tiện, chẳng theo quy củ nào, hệt như vãi hạt giống. Vì mẹ bỏ mặc không đoái hoài, ấu trùng mọt đậu Hà Lan buộc phải có khả năng tự đi tìm thức ăn. Vài quả trứng được đẻ ngay trên lớp vỏ quả đậu đã phồng to chứa hạt, nhưng cũng có rất nhiều trứng lại bị đẻ lọt vào những vách ngăn trong vỏ quả, nơi trông chẳng khác nào những thung lũng nhỏ cằn cỗi. Chính vì vị trí đẻ trứng khác nhau, có trứng nằm rất gần nguồn thức ăn, có trứng lại ở rất xa, nên ấu trùng mọt đậu Hà Lan còn cần có khả năng tự định hướng, để trong khoảng cách ngắn nhất và thời gian nhanh nhất tìm ra lương thực. Ngoài chuyện đẻ trứng lộn xộn và thờ ơ với con non, việc đẻ trứng của mọt đậu Hà Lan mẹ còn có một điểm chết người hơn: số lượng trứng trong vỏ đậu hoàn toàn không tương xứng với số hạt đậu. Tỉ lệ thức ăn bắt buộc cho ấu trùng mọt đậu Hà Lan là một ấu trùng ứng với một hạt đậu, đây là quy luật sinh tồn bất di bất dịch của loài mọt này. Thế nhưng lượng ấu trùng quá đông khiến nguồn cung đậu Hà Lan thiếu hụt nghiêm trọng, thậm chí chia cho hai con thôi cũng không đủ. Mọt mẹ rõ ràng không ý thức được đạo lý rằng số lượng sinh sản phải dựa trên số hạt trong quả đậu, chúng vẫn cứ bạ đâu đẻ đấy, khiến vô số ấu trùng phải tranh giành nhau vì một hạt đậu duy nhất. Qua quan sát, tôi nhận thấy mỗi hạt giống có ít nhất từ năm đến tám con ấu trùng dòm ngó. Mọi bảng thống kê của tôi đều cho thấy cùng một hiện tượng: số lượng trứng mọt đậu Hà Lan trên mỗi quả đậu luôn nhiều hơn gấp bội số hạt đậu bên trong. Cho dù hạt đậu nom có lép kẹp thế nào đi nữa, số trứng gửi gắm nơi đó lúc nào cũng nhiều vô kể. Hơn nữa, chẳng có dấu hiệu nào cho thấy cách đẻ trứng này sẽ dừng lại chỉ vì quả đậu khan hiếm, mọt mẹ vẫn mải miết rải trứng khắp nơi như một thú vui. Còn những quả trứng không tranh được hạt giống sau cùng sẽ chết vì đói. Mọt đậu Hà Lan mẹ thường đẻ trứng thành từng cặp, hai quả trứng dính chặt vào nhau, một quả nằm trên, một quả nằm dưới. Mà quả trứng nằm bên dưới thường sẽ chết non, có lẽ vì bị quả bên trên che khuất khiến ánh nắng không chiếu tới được. Trứng thiếu ánh nắng sưởi ấm rất khó phát triển bình thường, chẳng bao lâu sẽ chết rũ. Tuy nhiên cũng có ngoại lệ, ấy là cả hai quả trứng đều lớn lên thuận lợi. Song trường hợp này lại hiếm hoi vô cùng. Nếu chế độ đẻ đôi này cứ tiếp diễn mãi, số lượng thành viên trong gia tộc mọt đậu Hà Lan sẽ hao hụt đi một nửa. Trừ phi có một số trứng không đẻ thành cặp mà đẻ đơn lẻ. Dẫu lối đẻ này chẳng có lợi cho sự sinh trưởng của quả đậu, nhưng đối với sự sinh sôi của loài côn trùng họ vòi voi thì lại là chuyện tốt lành vô bờ. Mỗi quả trứng mọt đậu Hà Lan đều dùng một mạng lưới sợi mảnh bằng chất lòng trắng trứng đông kết để dính chặt thân mình vào vỏ quả đậu cố định, cách bám dính này ngăn gió mưa dập vùi và xâm hại rất hiệu quả. Trứng mọt đậu Hà Lan có hình trụ, sắc vàng óng ả, rực rỡ bắt mắt. Chiều dài trứng không quá một milimét, hai đầu bo tròn, trông hết sức nhẵn nhụi. Một dải nhỏ mang sắc trắng chính là dấu hiệu ấu trùng non sắp nở. Dải nhỏ này nhô lên gần vỏ trứng và làm rách lớp biểu bì của quả đậu, nhằm giúp ấu trùng tự chui xuống bên dưới. Đợi đến khi tìm được vị trí thích hợp, ấu trùng sẽ rạch lớp biểu bì quả đậu tại đó, rồi luồn cơ thể dài chưa đầy một milimét, màu trắng muốt với chiếc mũ bảo hộ màu đen chui tọt vào bên trong quả đậu rộng rãi. Tôi dùng kính lúp quan sát quá trình hoạt động của ấu trùng, lần theo thế giới hạt đậu tròn xoe của chúng. Ấu trùng chọn hạt đậu gần nhất để trú ngụ, rồi khoét một cái hốc thẳng đứng trên hạt đậu đó. Đào hốc xong, nó nhét một nửa cơ thể vào trong hạt. Trừ phần nửa dưới của hạt đậu ra, ấu trùng mọt đậu Hà Lan có thể khoan một cái lỗ ở bất kỳ vị trí nào trên hạt. Dù lối vào rất nhỏ, nhưng nhờ hạt đậu có màu xanh nhạt hoặc vàng óng, còn mọt đậu Hà Lan lại mang sắc nâu, nên sự khác biệt màu sắc giúp ta dễ dàng nhận ra chúng. Ấu trùng dùng phần thân còn thò bên ngoài hốc để đẩy mình chui xuống, chỉ trong thoáng chốc, nó đã biến mất tăm, chui gọn gàng vào nơi cư ngụ do chính mình vừa đào. Vì phôi của hạt đậu nằm ở nửa dưới, nên sự sinh trưởng của nó không hề bị cản trở bởi cái lỗ mà ấu trùng khoan ở phía trên. Hạt đậu vẫn có thể lớn lên khỏe mạnh, nhưng vì sao mọt đậu Hà Lan khoan lỗ bên trên lại giữ cho phần dưới nguyên vẹn không tổn hại? Hạt đậu được bảo vệ trong hoàn cảnh nào? Hiển nhiên, mọt đậu Hà Lan chẳng hơi đâu đi thăm hỏi người làm vườn, thế nên cũng chẳng bảo vệ thành quả lao động của họ làm gì. Hạt đậu chu cấp thức ăn cho mọt, song mọt cũng chẳng mảy may biết ơn mà nương miệng tha cho cái phần có thể khiến hạt giống tuyệt diệt. Chúng không ăn phần ấy là vì những lý do khác, chứ chẳng phải vì che chở cho sự sinh trưởng của hạt đậu. Trong quá trình sinh trưởng, các hạt đậu xếp sát sàn sạt vào nhau, lối sắp xếp khít khao này khiến ấu trùng mọt đậu Hà Lan không thể tùy tiện bò trên mặt hạt. Hơn nữa phần dưới của hạt đậu khá dày do rốn hạt phình to. Bản thân chiếc rốn hạt ấy do cấu tạo đặc thù còn tiết ra một loại dịch khiến mọt đậu Hà Lan chán ghét. Tất cả những thứ đó đều là chướng ngại đối với ấu trùng mọt đậu Hà Lan, trong khi phần trên của hạt lại không có những cản trở này, thế nên ấu trùng đều chọn khoan lỗ ở phía trên. Do mọt đậu Hà Lan khai thác mặt tương đối thoáng đãng của hạt đậu, còn mặt không bị xâm phạm lại là vùng trọng yếu nhất cho hạt phát triển, nên hạt đậu vẫn có thể tiếp tục lớn lên mà không bị quấy rầy, dẫu bề ngoài trông đã xơ xác rách nát. Mặt khác, vì cả hạt đậu đối với một con ấu trùng mọt đậu Hà Lan là một bữa tiệc quá đỗi thịnh soạn, nên nó chỉ quanh quẩn gặm nhấm phần mình thích nhất, còn mặt ẩn chứa mầm sống thì không hề bị hủy hoại. Nhưng trong một trường hợp khác, hạt đậu vẫn sẽ bị mọt tàn phá, điều này liên quan trực tiếp đến kích thước của hạt đậu. Nếu hạt đậu quá nhỏ, vì lượng thức ăn cung cấp cho ấu trùng quá ít, ấu trùng đành phải gặm sạch bách cả hạt, khi ấy hạt đậu sẽ phải chịu tai ương ngập đầu. Thế nhưng nếu hạt đậu quá lớn, nó sẽ thu hút mấy con ấu trùng cùng kéo tới chia phần. Đôi khi vì thiếu những hạt đậu lớn, lũ bọ còn tìm đến những hạt đậu tằm hoặc đậu ván to tướng để thay thế. Cứ thế, những hạt đậu nhỏ bé sẽ bị ấu trùng mọt cắn xé điên cuồng, cuối cùng chỉ còn lại một lớp vỏ rỗng, ruột bên trong bị hủy sạch sành sanh. Trong khi những hạt đậu to lớn dẫu có nhiều ấu trùng cùng trú ngụ, nhưng nhờ có những hạt giống khác san sẻ bớt, nên vẫn có thể phát triển bình thường. Điều chúng ta có thể khẳng định là, một khi ấu trùng mọt đậu Hà Lan đã chiếm được một hạt đậu, hạt đậu đó liền trở thành tài sản riêng của nó, những ấu trùng khác không được phép xâm phạm. Mọi hạt đậu trong quả đều sẽ có một con ấu trùng mọt đậu Hà Lan chiếm đóng. Nhưng điều tôi đang suy ngẫm là, vì số lượng trứng mọt quá nhiều nên đậu không đủ cho tất cả ấu trùng ăn. Vậy khi một số ấu trùng đã chiếm được hạt đậu của riêng mình, những con không chiếm được hạt nào sẽ ra sao? Chúng sẽ chết vì không giành được lãnh địa chăng? Hay sẽ tiếp tục lao vào quyết đấu với những con đã có hạt đậu, để rồi rốt cuộc bỏ mạng dưới răng đối thủ? Giờ chúng ta hãy giải đáp vấn đề này, thật ra cả hai suy đoán vừa rồi đều không đúng. Tôi dùng kính lúp quan sát tỉ mỉ, trên một hạt đậu già có một lỗ tròn lớn, mỗi con mọt đậu Hà Lan trưởng thành đều để lại những vết lốm đốm trên đó. Những đốm này có màu vàng, ở giữa còn bị đục thủng một lỗ. Ngoài ra, số lượng đốm cũng không đều nhau, mỗi hạt đậu có khoảng năm đốm hoặc nhiều hơn. Từ số lượng lỗ thủng này, chúng ta có thể biết được số ấu trùng từng cư ngụ bên trong, con số ấy lớn đến mức đáng kinh ngạc. Thế nhưng giữa cả bầy mọt đậu đông đúc ấy, chỉ có duy nhất một con ấu trùng sau cùng có thể lột xác thành mọt trưởng thành. Vậy lối thoát của những con ấu trùng còn lại là gì? Chúng ta hãy tiếp tục quan sát. Chúng ta đã quan sát thấy rất nhiều đốm trên những hạt đậu khô quắt bị mọt bỏ rơi, và những đốm ấy cũng xuất hiện trên cả những hạt đậu non xanh mướt. Gần như mỗi hạt giống có mọt đậu Hà Lan trú ngụ đều mang những đốm như vậy, chúng dường như đã trở thành dấu hiệu nhận biết nơi mọt tụ tập. Tôi bóc lớp vỏ của một hạt giống non màu xanh, tách hai lá mầm của nó ra. Khi cần thiết tôi còn tách nhỏ hơn nữa. Trong lớp vỏ đậu bị tách mở, có rất nhiều ấu trùng mọt đậu Hà Lan đang chui rúc trong những cái ổ tròn nhỏ bên trong. Giờ đây trên mình chúng chẳng có gì che đậy, trông chúng bé tí tẹo, thân mình uốn cong như cánh cung. Vì hơi béo mập nên dường như con nào con nấy đều lười nhúc nhích. Bầy ấu trùng mọt đậu Hà Lan này tỏ ra vô cùng yên ắng, không hề có chút dấu hiệu tranh cãi nào. Mỗi con ấu trùng mọt đậu Hà Lan đều có đủ thức ăn, chúng bắt đầu thưởng thức. Từng con ấu trùng được ngăn cách bởi lớp vách do phần lá mầm chưa chạm tới tạo thành, mỗi chú bọ nhỏ đều có một phòng ngủ riêng biệt, thế nên chúng sẽ không vì tranh giành thức ăn mà xảy ra ẩu đả. Mọi ấu trùng đều có sức mạnh ngang nhau, quyền sở hữu ngang nhau và sức ăn ngang nhau, chẳng có con nào vì vô tình hay cố ý mà đụng chạm đến con khác. Tôi bóc những hạt đậu chắc chắn có ấu trùng mọt đậu Hà Lan trú ngụ rồi bỏ vào ống nghiệm thủy tinh, ngày nào cũng bóc thêm vài hạt. Tôi quan sát tình hình trong ống nghiệm để tìm hiểu tập tính trưởng thành của loài côn trùng sống chung này. Tôi biết trong giai đoạn đầu phát triển, lũ sâu non chẳng có gì đặc biệt. Mỗi ấu trùng đều gặm nhấm thức ăn quanh mình trong ngăn riêng. Thế nhưng, dẫu mỗi ấu trùng mọt đậu Hà Lan đều có một căn phòng độc lập và ăn thức ăn xung quanh, lượng chất dinh dưỡng của một hạt đậu lại có hạn, cuối cùng cả hạt đậu ắt sẽ bị lũ sâu ăn sạch sành sanh. Đó chính là lúc nạn đói ập đến, chỉ có duy nhất một ấu trùng sống sót, còn lại tất cả đều sẽ chết vì đói. Con ấu trùng nằm ở trung tâm hạt đậu chính là kẻ may mắn sống sót, nó lớn nhanh hơn bất kỳ đồng loại nào, vừa to vừa khỏe. Đến khi con ấu trùng này đã khỏe mạnh vượt trội so với những con khác, lũ ấu trùng xung quanh liền đồng loạt ngừng gặm nhấm, không ăn thêm chút nào nữa. Chúng bất động, chẳng buồn nhúc nhích. Cái chết của chúng không hề đau đớn, sinh mạng cứ thế lặng lẽ trôi đi trong cảnh êm đềm. Giờ hãy quan sát con ấu trùng nằm ở trung tâm hạt đậu xem tình hình của nó ra sao? Tôi chẳng có câu trả lời chắc chắn, mọi điều tôi biết cũng chỉ là phỏng đoán. Vị trí giữa hạt đậu được ánh mặt trời vỗ về ấm áp hơn những nơi khác. Chẳng rõ tại đây có loại thức ăn ấu nhi phù hợp với ấu trùng mọt đậu Hà Lan non nớt hay không, tựa như thứ thịt mềm mại vậy. Trẻ sơ sinh trước khi ăn được bánh mì của người lớn, trước khi húp được bột loãng thì chỉ có thể uống sữa. Vậy phải chăng ngay giữa hạt đậu cũng có loại "sữa" dành riêng cho ấu trùng mọt đậu Hà Lan? Có lẽ nơi ấy có thứ thức ăn mịn màng, ngọt ngào và dễ hấp thu hơn nhiều. Quá trình ấu trùng mọt đậu Hà Lan tiến về tổ vô cùng gian nan, mỗi con đều có quyền hạn và mục đích như nhau, cùng tiến quân về phía nguồn thức ăn ngon lành phía trước. Trước khi tới được vị trí đắc địa nhất, chúng cũng dừng lại gặm nhấm, song việc ăn ấy không nhằm bồi bổ thể lực mà để mở đường tiến bước. Lũ sâu non dùng răng ngoạm ra một lối nhỏ để tiếp tục đi tới. Thế nhưng cuối cùng chỉ có một ấu trùng chiếm được vị trí trung tâm hạt đậu, nhờ đó mới có được nguồn dinh dưỡng tựa như sữa mẹ. Sau khi chiếm được vị trí đắc địa, nó dừng bước rồi bắt đầu thưởng thức bữa tiệc mỹ vị, còn những ấu trùng mọt đậu Hà Lan khác đều ngừng tiến lên. Tôi vô cùng khâm phục hành động không tiến bước thêm của những ấu trùng mọt đậu Hà Lan còn lại, cử chỉ ngây thơ, thuận theo ý trời của chúng khiến lòng tôi dấy lên niềm cảm mến. Song làm sao chúng biết được phần lõi hạt đậu đã bị một ấu trùng khác chiếm giữ? Chẳng lẽ ở một khoảng cách nhất định, chúng có thể nghe hoặc cảm nhận được độ rung khi con ấu trùng ở trung tâm gặm nhấm? Hay chúng nghe thấy tiếng con sâu kia dùng đôi hàm trên gõ vào vách ngăn? Tôi nghĩ hẳn là chúng đã nhận biết được điều gì đó, bởi từ khoảnh khắc ấy, lũ ấu trùng còn lại liền ngừng mọi hoạt động. Chờ đợi chúng chỉ còn cái chết.