Chương 1: Tổng tự

"Khoa học viễn tưởng" là kết tinh giữa khoa học và tưởng tượng, còn "Trung Quốc" là mảnh đất nuôi dưỡng chúng ta. Bộ sách "Khoa huyễn Trung Quốc" ra đời chính là để khắc họa nền văn học viễn tưởng mang đậm dấu ấn riêng của mảnh đất Trung Hoa đương đại. Trong lịch sử, sự phồn vinh của nhiều cường quốc thường song hành cùng thời kỳ hưng thịnh của văn học viễn tưởng. Tiến trình hiện đại hóa nhanh chóng của Trung Quốc đã khơi dậy trí tưởng tượng cùng lòng hiếu kỳ của công chúng đối với tương lai, tạo nên mảnh đất màu mỡ cho thể loại này. Giờ đây, khi khoa học kỹ thuật nước nhà đang trên đà phát triển rực rỡ, văn học viễn tưởng Trung Quốc cũng khoác lên mình khí phách độc đáo của một nước lớn. Bộ sách "Khoa huyễn Trung Quốc" thuận theo dòng chảy lịch sử, bám rễ vào hiện tại và hướng tới tương lai, cất lên tiếng nói mạnh mẽ của nền văn học viễn tưởng Trung Quốc trong thời đại mới. Khi mảnh đất viễn tưởng ngày một màu mỡ, nhiều tác giả cũng bắt đầu chuyển dịch từ truyện ngắn và vừa sang những trường thiên đồ sộ, cam go và lôi cuốn hơn. Bộ sách "Khoa huyễn Trung Quốc" do Cơ sở Nghiên cứu Sáng tác Viễn tưởng thuộc Hiệp hội Tác gia Phổ biến Khoa học Trung Quốc chủ biên, Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật Trung Quốc ấn hành, quy tụ những cây bút xuất sắc trên văn đàn viễn tưởng đương đại, mang đến cho đông đảo độc giả các tác phẩm trường thiên mang đậm bản sắc Trung Hoa. Các câu chuyện trong bộ sách này có đề tài, nội dung và góc nhìn rất khác nhau, nhưng đều xây dựng trên nền tảng hiện thực sâu sắc và cao cấp hơn. Các tác giả vận dụng nhiều đề tài viễn tưởng truyền thống, tìm kiếm những hướng đi khác nhau nhằm giải quyết các xung đột, mâu thuẫn mới của thời đại, mở ra những con đường tốt đẹp, thể hiện chiều sâu suy ngẫm của giới sáng tác viễn tưởng nước nhà. Cùng với sự phát triển của thời đại và công nghệ, chúng ta đang đón nhận "làn sóng mới" của văn học viễn tưởng với những nét đặc trưng chưa từng có: khai thác chất liệu từ kho tàng khoa học phong phú đương thời rồi nhào nặn thành những câu chuyện đầy sức lay động và quyến rũ. Đây là công việc đòi hỏi trí tưởng tượng và sức sáng tạo tột bậc. Bằng lối viết khi thì ly kỳ, khi thì hồi hộp, lúc lại trầm ngâm, các tác giả đã thổi luồng sinh khí mới vào những chủ đề kinh điển của văn học viễn tưởng. Họ dùng ngữ cảm và tiết tấu riêng biệt của bản thân, kết hợp với những nếp gấp tưởng tượng tươi mới để tạo nên những biến chuyển muôn màu như kính vạn hoa. Những vấn đề nhức nhối của xã hội đương thời được mượn trí tưởng tượng viễn tưởng để phóng chiếu tỉ mỉ, rồi kể lại bằng thủ pháp nghệ thuật đặc thù, dệt nên một thế giới văn học viễn tưởng đa dạng, đem lại cho chúng ta hết bất ngờ này đến ngạc nhiên khác. Văn học viễn tưởng Trung Quốc tiềm ẩn nguồn nội lực dồi dào, từ quá khứ tới hiện tại luôn có nhiều thế hệ chung tay góp sức. Chúng ta thấy khoa học viễn tưởng đang ngày càng thu hút sự chú ý của đại chúng, từ một thể loại bên lề, kén người đọc dần bước vào tâm điểm của truyền thông đại chúng. Ngày càng nhiều tác phẩm văn học và điện ảnh viễn tưởng được lan tỏa ra thế giới. Khoa học viễn tưởng Trung Quốc tựa như con tuấn mã đang phi nước đại tiến về thời hoàng kim. Sự song hành giữa khoa học và nhân văn đã giúp đóa hoa viễn tưởng bén rễ sâu trong lòng những người yêu khoa học, khiến khu vườn văn học viễn tưởng nở rộ muôn sắc màu. Thành quả hôm nay có được cũng nhờ sự kiên trì gìn giữ, miệt mài cày xới suốt nhiều năm của các tác giả viễn tưởng. Bộ sách "Khoa huyễn Trung Quốc" là một lát cắt thu nhỏ của nền văn học viễn tưởng Trung Quốc đương thời. Mong rằng sẽ có thêm nhiều bạn đọc và người hâm mộ thông qua bộ sách này nhìn thấy được những tìm tòi, trăn trở của các tác giả trước những vấn đề mà cả dân tộc, thậm chí toàn nhân loại đang quan tâm. Tuy vỏ bọc bên ngoài mỗi tác phẩm một khác, nhưng hạt nhân và khí chất tinh thần lại nhất quán, đại diện cho diện mạo của khoa học viễn tưởng Trung Quốc hôm nay. Văn học viễn tưởng là nền văn học hướng về tương lai, qua đó có thể thấy dân tộc ta đang không ngừng tự cường, vững vàng tiến bước, hướng tới một ngày mai tươi sáng hơn và khám phá một thế giới viễn tưởng kỳ vĩ, tráng lệ. Bộ sách "Khoa huyễn Trung Quốc" đứng vững trên mảnh đất Trung Hoa để kể những câu chuyện viễn tưởng độc nhất vô nhị của Trung Quốc. Chúc cho khoa học viễn tưởng Trung Quốc phát triển lành mạnh, chúc cho một Trung Quốc viễn tưởng ngày càng phồn vinh thịnh vượng. Tôi và Tiêu Tinh Hàn vốn chưa từng gặp mặt. Hẳn anh ấy đã nghĩ đủ mọi cách liên hệ qua văn phòng của tôi để ngỏ ý nhờ tôi viết lời tựa cho cuốn tiểu thuyết viễn tưởng trường thiên "Trục Nhật". Thú thật, tôi từng nhờ người khác viết tựa, chứ tự mình viết cho ai thì chưa từng, thế nên ban đầu tôi định khéo léo từ chối. Nhưng khi anh gửi toàn văn bản thảo "Trục Nhật", tôi lập tức bị lôi cuốn bởi tư tưởng nhạy bén, tri thức uyên bác cùng cốt truyện hấp dẫn của tác giả. Tôi đọc một mạch đến hết, rồi ngả lưng vào ghế trầm ngâm suy nghĩ rất nhiều. Năm 2016, trong thời gian biệt phái công tác tại Bích Sơn, Trùng Khánh, tôi đã xúc tiến dự án căn cứ thực nghiệm trạm điện mặt trời không gian. Ngày 7 tháng 12 năm 2018, tại Hội nghị Giao lưu Phát triển Ngành kết hợp Quân - Dân sâu rộng lần thứ ba kiêm Kỹ thuật Trạm điện Mặt trời Không gian Trùng Khánh, bốn đơn vị gồm Ủy ban Nhân dân Bích Sơn, Trùng Khánh, Đại học Trùng Khánh, Đại học Khoa học Kỹ thuật Điện tử Tây An và Phân viện Tây An thuộc Viện Công nghệ Không gian Trung Quốc đã cùng ký kết thỏa thuận hợp tác, đánh dấu dự án xây dựng căn cứ thực nghiệm trạm điện mặt trời không gian tại Bích Sơn chính thức khởi động. Tiếp đó, ngày 23 tháng 12 năm 2018, Đại học Khoa học Kỹ thuật Điện tử Tây An và Ban Quản lý Khu Phát triển Kinh tế Tây An đã ký thỏa thuận đồng xây dựng "Công trình Trục Nhật", căn cứ thực nghiệm trạm điện mặt trời không gian thứ hai chính thức khởi động tại Tây An. Đây là dự án nghiên cứu và phát triển trọng điểm nhằm thực hiện chiến lược phát triển kết hợp sâu rộng quân sự - dân sự của quốc gia, phục vụ phát triển kinh tế xã hội, xây dựng nền tảng nghiên cứu khoa học cấp quốc gia chất lượng cao và định hình các ngành công nghiệp mới nổi mang tính chiến lược. Đến nửa cuối năm 2022, giai đoạn một của dự án căn cứ Bích Sơn sẽ hoàn thành đúng tiến độ tại tổ 3, thôn Hòa Bình, thị trấn Phúc Lộc, Bích Sơn, bước vào giai đoạn nghiên cứu đầu tiên. Chính trong bối cảnh đó, tôi đã đọc được trường thiên viễn tưởng "Trục Nhật" của Tiêu Tinh Hàn. Tác phẩm lấy nguyên mẫu từ chính hai đội ngũ này cùng công việc của họ. Cuốn tiểu thuyết xoay quanh trạm điện mặt trời không gian, kể về câu chuyện ba thế hệ nhà khoa học Trung Quốc đã tận tâm tận lực vì an ninh năng lượng và sự phát triển tương lai của đất nước ra sao. Là người trực tiếp thúc đẩy công tác nghiên cứu này, khi đọc sách và thấy những bước đi nghiên cứu sơ khởi của chúng tôi đã trở thành hiện thực tuyệt đẹp trên trang giấy, thậm chí còn đóng góp năng lượng cho châu Phi và nhiều nơi trên thế giới, cảm xúc trong tôi đương nhiên vô cùng đặc biệt. Vì vậy, tôi đã vui vẻ cầm bút viết lời tựa này. 1 Hệ thức tương đương khối lượng - năng lượng của Einstein chỉ ra rằng, vật chất là năng lượng bị cô đặc, còn năng lượng là vật chất ở trạng thái lưu động. Tuy nhiên, mức độ giải phóng năng lượng dễ hay khó giữa các dạng vật chất lại khác nhau. Những vật chất đặc biệt dễ thu thập, dễ kiểm soát và dễ giải phóng năng lượng được gọi là năng lượng. Từ xưa đến nay, nhân loại đã làm chủ được nhiều nguồn năng lượng. Nguồn năng lượng đầu tiên mà loài người nắm giữ không phải thứ gì khác, mà chính là bản thân con người. Sức người là nguồn năng lượng căn bản và bền bỉ nhất. Về bản chất, sức người là một dạng năng lượng sinh học. Lửa là dạng năng lượng đầu tiên con người làm chủ được. Tầm quan trọng của lửa đối với sự phát triển của nhân loại có nhấn mạnh bao nhiêu cũng không thừa. Đó là cuộc cách mạng năng lượng đầu tiên trong lịch sử loài người. Lửa, một nguồn sức mạnh tự nhiên to lớn, đã tách con người ra khỏi thế giới loài vật. Động vật chỉ có thể dựa vào các quá trình tự nhiên để chuyển hóa và sử dụng năng lượng, còn con người có thể can thiệp vào các quá trình tự nhiên đó. Khi ấy, việc cọ xát tạo ra lửa mới chỉ chuyển đổi cơ năng thành nhiệt năng, còn chiều ngược lại — chuyển nhiệt năng thành cơ năng — thì vẫn chưa thực hiện được. Để làm được điều này, nhân loại đã mất hàng trăm nghìn năm, cho đến tận thế kỷ 18 mới phát minh ra máy hơi nước. Sự chuyển hóa nhiệt năng thành cơ năng đã dấy lên cuộc cách mạng năng lượng lần thứ hai, đưa xã hội loài người bước vào thời đại công nghiệp. Trong vòng chưa đầy một trăm năm, xã hội công nghiệp đã tạo ra lực lượng sản xuất nhiều hơn và lớn hơn tổng lực lượng sản xuất của mọi thời đại trước cộng lại. Tuy nhiên, cỗ máy hơi nước tốt nhất thời bấy giờ cũng chỉ có hiệu suất chuyển hóa nhiệt đạt từ 5% đến 8%, lại cồng kềnh, thao tác phức tạp, không phải là nguồn động lực lý tưởng nhất. Cuộc sống và sản xuất đòi hỏi phải có một cuộc cách mạng năng lượng mới. Năm 1821, Michael Faraday nghiên cứu về chuyển hóa điện từ và tiên phong chế tạo động cơ điện thực nghiệm. Mười năm sau, ông phát hiện ra hiện tượng cảm ứng điện từ và chế tạo cỗ máy phát điện cảm ứng đầu tiên trên thế giới. Một mình Faraday đã hoàn thiện quá trình chuyển hóa qua lại giữa điện năng và cơ năng, trao cho nhân loại chiếc chìa khóa vàng mở ra kho báu điện năng, tiến một bước dài trên con đường chinh phục và tận dụng tự nhiên. Cuộc cách mạng năng lượng lần thứ ba bắt đầu từ đó. Hai trăm năm sau, từ thành thị đến nông thôn, chúng ta đang sống trong một xã hội vận hành bằng điện lực. Nhìn vào các thiết bị điện xung quanh, cuộc sống, học tập, công việc và giải trí của chúng ta từ lâu đã không thể rời xa điện dù chỉ một giây. Thế nhưng, nhìn từ tầm cao lịch sử, khoảng cách giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển nếu chỉ tính riêng về mặt điện lực còn lớn hơn cả khoảng cách giữa một con ngựa và một cỗ xe ngựa. Cuộc cách mạng năng lượng lần thứ ba vẫn đang được nhân rộng và đào sâu một cách vô cùng mạnh mẽ. 2 Ngày 5 tháng 3 năm 2022, trong Báo cáo Công tác Chính phủ tại lễ khai mạc kỳ họp Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc, Thủ tướng Quốc vụ viện Lý Khắc Cường đã nâng "an ninh năng lượng" trong định hướng phát triển chung "lấy ổn định làm đầu, tiến bước trong ổn định" lên tầm cao chiến lược tương đương với "an ninh lương thực", đồng thời đưa nội dung này vào nhiệm vụ "dốc sức giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô", làm nổi bật vai trò then chốt của năng lượng với tư cách là động lực gốc cho sự phát triển kinh tế - xã hội. An ninh lương thực là đảm bảo người dân Trung Quốc được ăn no, tiến tới ăn ngon; còn an ninh năng lượng là điểm tựa để người Trung Quốc thoát nghèo, tiến lên cuộc sống khá giả, đồng thời là bệ đỡ để nước ta bước vào giai đoạn xây dựng toàn diện đất nước hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa, hướng tới mục tiêu phấn đấu một trăm năm lần thứ hai, thực hiện mục tiêu vĩ đại phục hưng dân tộc Trung Hoa. Trong cơ cấu năng lượng của nước ta, điện là thành phần cực kỳ trọng yếu, giữ vị trí và vai trò không thể thay thế. Ngày 4 tháng 12 năm 2020, dự án lưới điện Ngang Lạp - Trung Tây Tạng, công trình lưới điện có độ cao so với mực nước biển lớn nhất thế giới, chính thức đi vào vận hành. Khu vực hành chính cấp địa khu cuối cùng trên đất liền của cả nước đã kết nối vào mạng lưới điện quốc gia. Đến đây, sau gần hai mươi năm xây dựng, từ điểm nối thành tuyến, từ tuyến mở thành diện, một mạng lưới điện quốc gia bao phủ toàn quốc về cơ bản đã hình thành. Ngay từ năm 2011, nước ta đã vượt qua Mỹ để trở thành quốc gia có sản lượng điện đứng đầu toàn cầu. Điện mang lại không chỉ là ánh sáng trong đêm tối, mà còn là những đốm lửa bừng lên sức sống kinh tế. Cùng với việc phủ sóng lưới điện quốc gia, các khu vực vốn khó khăn như Tây Tạng, Tân Cương, Ninh Hạ, Thanh Hải đã đạt mức tăng trưởng vượt bậc về sản lượng điện tiêu thụ cũng như tốc độ tăng trưởng GDP. Lưới điện quốc gia không chỉ giúp mọi người đều có điện dùng, mà còn giúp người dân thông qua điện lực để xóa đói giảm nghèo, làm giàu, thực sự hiện thực hóa mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau". Nhờ việc xây dựng lưới điện quốc gia bao gồm cả dự án "Truyền điện từ Tây sang Đông", kỹ thuật điện lực của Trung Quốc hiện nay không những tự chủ hoàn toàn mà còn vươn lên dẫn đầu thế giới. Hệ thống truyền tải điện siêu cao áp do Lưới điện Quốc gia làm chủ, từ kết cấu hệ thống đến các linh kiện cốt lõi, đều đi trước thế giới, không chỉ chi phối các tiêu chuẩn toàn cầu mà còn dẫn đầu cuộc cạnh tranh quốc tế với mức tăng trưởng hàng trăm tỷ nhân dân tệ mỗi năm. Thành tựu thuộc về quá khứ. Trong thời kỳ mới, dân tộc muốn phục hưng, đất nước muốn giàu mạnh, nhân dân muốn hạnh phúc, tất cả đều đặt ra những đòi hỏi mới cho ngành điện. Đã đến lúc cần một cuộc cách mạng điện lực mới. 3 Yêu cầu đầu tiên là thân thiện với môi trường và phát thải carbon thấp. Hiện thực hóa "mục tiêu carbon kép" gồm "đạt đỉnh phát thải carbon" và "trung hòa carbon" là quyết sách chiến lược trọng đại được Trung ương Đảng cân nhắc kỹ lưỡng. Giai đoạn "Kế hoạch 5 năm lần thứ 14" là thời kỳ then chốt để công cuộc xây dựng văn minh sinh thái nước ta bước vào định hướng chiến lược trọng tâm là giảm carbon. Việc đạt được "mục tiêu carbon kép" mang ý nghĩa trọng đại và sâu xa trong việc thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát thải thấp và thúc đẩy phát triển chất lượng cao. Hiện nay, ngành điện từ khâu phát điện, truyền tải đến tiêu thụ đã làm được rất nhiều việc trong việc giảm phát thải, bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững, nhưng vẫn còn một khoảng cách rất xa so với yêu cầu của Đảng và Nhà nước, cũng như đòi hỏi của nhân dân. Yêu cầu thứ hai là tính tiên phong và tầm nhìn xa. Đi một bước tính một bước là lối tư duy của quá khứ. Thời đại thông tin biến đổi khôn lường hôm nay đòi hỏi phải đi một bước nhìn mười bước, thậm chí trăm bước, nghìn bước, mới không bị làn sóng thời đại cuốn phăng, luôn vững vàng nơi đầu sóng ngọn gió. Tầm mắt chúng ta phải phóng ra xa hơn. Về điện lực, không thể chỉ toan tính đáp ứng nhu cầu hiện tại hay nhu cầu nhất thời tại một địa phương, mà phải tính tới năm 2049, thậm chí xa hơn nữa, để xem mức thiếu hụt điện lực của chúng ta sẽ lớn đến nhường nào. Xét từ góc độ đó, đề xuất về dự án nghiên cứu trạm điện mặt trời không gian ra đời là điều tất yếu. Xét cho cùng, mọi nguồn năng lượng nhân loại đang sử dụng, ngoại trừ năng lượng hạt nhân, đều bắt nguồn từ mặt trời. Dầu mỏ và khí đốt thực chất cũng là kết quả của việc động thực vật và vi sinh vật thời cổ đại tích trữ năng lượng mặt trời lại. Đưa nhà máy phát điện từ mặt đất lên không gian, tránh được sự cản trở của bầu khí quyển và chu kỳ ngày đêm, trực tiếp dùng ánh sáng mặt trời để phát điện, rồi dùng công nghệ truyền điện không dây để đưa điện từ vũ trụ về mặt đất phục vụ con người — phải thừa nhận rằng, đây là một ý tưởng thiên tài. Lần đầu tiên tiếp cận ý tưởng này, tôi đã bị sự tinh diệu và hoành tráng của nó làm cho chấn động sâu sắc. Kể từ đó, tôi luôn dốc sức cho công tác nghiên cứu và triển khai dự án trạm điện mặt trời không gian. Tôi tin tưởng sâu sắc rằng, việc xây dựng trạm điện mặt trời không gian chính là chìa khóa để cùng lúc giải quyết an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường ít phát thải và đáp ứng nhu cầu điện lực trong tương lai của nước ta. Đồng thời, dự án này còn đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với việc nước ta thúc đẩy sáng kiến "Vành đai và Con đường", tích cực tham gia quản trị khí hậu toàn cầu và hướng tới xây dựng một hệ thống quản trị môi trường toàn cầu công bằng, hợp lý, hợp tác cùng thắng. Tôi có mối duyên không nhỏ với khoa học viễn tưởng. Còn nhớ hồi nhỏ, lần đầu đọc cuốn tiểu thuyết viễn tưởng "Hành tinh kỳ ảo", tôi không chỉ cảm nhận được một thế giới rực rỡ và kỳ diệu, mà còn thấy tác giả có trí tưởng tượng vô cùng phong phú và khoáng đạt. Tinh thần vị tha, hy sinh thân mình giúp đỡ người khác của các nhân vật trong sách đã dạy tôi hiểu thế nào là tình bạn quý báu, thế nào là lòng dũng cảm phi thường, và hiểu được tầm quan trọng của việc con người chung sống hài hòa với tự nhiên. Về sau, tôi luôn dành tình cảm đặc biệt cho tiểu thuyết viễn tưởng. Theo tôi, một trong những nét tuyệt vời nhất của khoa học viễn tưởng là giúp người đọc thoát khỏi hiện thực, bước sớm vào tương lai và chứng kiến muôn vàn viễn cảnh mai sau. Những tương lai đó, có viễn cảnh vô cùng tồi tệ mà chúng ta phải dốc sức tránh né; cũng có viễn cảnh vô cùng tươi đẹp mà chúng ta phải nỗ lực hiện thực hóa. Tôi cho rằng khoa học viễn tưởng không phải là lời tiên tri, phần lớn thời gian nó trình hiện những khả năng khác nhau của tương lai, còn tương lai nào trở thành hiện thực lại phụ thuộc vào từng lựa chọn của chúng ta ở hiện tại. Bất giác tôi thấy cảm khái: đọc một tác phẩm viễn tưởng, rồi biến nó thành hiện thực, hoặc ngăn không cho nó trở thành hiện thực, đó thực sự là một trải nghiệm rất đậm chất viễn tưởng. Thành tâm chúc cho những khung cảnh được miêu tả trong "Trục Nhật" sẽ sớm trở thành hiện thực. Cẩn tựa. Phó Giám đốc Thường trực Trung tâm Nghiên cứu Liên hợp Thám hiểm Không gian Sâu thuộc Bộ Giáo dục Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghệ Tiên tiến Đại học Trùng Khánh Tạ Canh Tân Tháng 5 năm 2022