Chương 8: Lùi bước ba xá——Lùi một bước biển rộng trời cao

Thoái tị tam xá —— Lùi một bước biển rộng trời cao Thời Xuân Thu, Tấn Hiến Công vào những năm cuối đời hết sức sủng ái một phi tử tên Ly Cơ. Thậm chí vì muốn lập Hề Tề, con trai do Ly Cơ sinh ra, làm thái tử, hắn đã giết hại thái tử Thân Sinh. Thái tử Thân Sinh vừa chết, hai người con trai khác của Tấn Hiến Công là Trùng Nhĩ và Di Ngô đều cảm thấy lâm nguy, bèn đào thoát sang các nước chư hầu khác, trong đó Trùng Nhĩ lưu vong đến Sở quốc. Trong thời gian lưu vong tại Sở quốc, Sở Thành vương kết giao với Trùng Nhĩ. Sở Thành vương nhận định Trùng Nhĩ ngày sau ắt làm nên nghiệp lớn, liền lấy lễ quốc quân đón tiếp, đãi như thượng khách. Trùng Nhĩ cũng hết sức kính trọng Sở Thành vương, hai người cứ thế kết thành bằng hữu. Một ngày nọ, Sở Thành vương thiết yến chiêu đãi Trùng Nhĩ, hai người cùng uống rượu đàm đạo, bầu không khí vô cùng hòa hợp. Chợt Sở Thành vương hỏi Trùng Nhĩ: "Nếu có một ngày công tử về Tấn quốc lên ngôi quốc quân, thì lấy gì báo đáp bổn vương?" Trùng Nhĩ suy nghĩ giây lát rồi đáp: "Mỹ nữ thị tòng, trân bảo lụa là, Đại vương đều có thừa; chim quý lông thú, ngà voi da hùm, lại là sản vật trù phú của đất Sở. Tấn quốc có vật chi quý hiếm mà dâng lên Đại vương?" Sở Thành vương nói: "Công tử quá khiêm nhường rồi. Lời tuy nói vậy, song cũng nên có chút biểu thị với bổn vương chứ?" Trùng Nhĩ cười đáp: "Nếu nhờ phúc của ngài mà quả thực được về nước chấp chính, tôi nguyện kết giao hữu hảo với quý quốc. Giả sử có một ngày Tấn - Sở hai nước xảy ra chiến tranh, tôi nhất định hạ lệnh cho quân đội lui bước ba xá (một xá bằng ba mươi dặm). Nếu như vẫn không được ngài lượng thứ, khi ấy tôi mới cùng ngài giao chiến." Bốn năm sau, Trùng Nhĩ thực sự trở về Tấn quốc làm quốc quân, chính là Tấn Văn công lừng danh trong lịch sử. Tấn Văn công dốc lòng trị quốc, chỉnh đốn Tấn quốc đâu ra đấy. Tấn quốc dưới sự cai trị của hắn ngày một hùng mạnh. Tuy nhiên, bấy giờ quần hùng cùng dấy loạn, chư hầu tranh bá, việc nổ ra chiến tranh là điều khó tránh khỏi. Năm 632 trước Công nguyên, Tấn quốc và Sở quốc rốt cuộc vì bất hòa mà nổ ra chiến sự. Do Sở quốc tương đối cường thịnh, nên đại tướng thống quân Thành Đắc Thần muốn ra tay trước để chiếm tiên cơ, thống lĩnh đại quân Sở quốc áp sát biên cương. Sở quân vừa tiến sang, Tấn Văn công lập tức hạ lệnh lui binh. Trong Tấn quân có vài tướng sĩ không thông suốt, nói: "Thống soái của chúng ta là quốc quân, kẻ cầm binh bên đối phương chỉ là bề tôi, làm gì có đạo lý quốc quân lại nhường bề tôi?" Đại tướng Hồ Yển giải thích: "Đánh trận trước hết phải dựa vào cái lý, lý có ngay thì khí mới hùng. Năm xưa Sở Thành vương từng giúp đỡ chúa công, chúa công trước mặt Sở Thành vương đã ước hẹn: Nếu hai nước giao tranh, Tấn quốc cam lòng lui bước ba xá. Ngày nay lui quân chính là để thực hiện lời hứa ấy. Nếu chúng ta thất tín với Sở quốc, tức là bên đuối lý. Chúng ta đã thoái binh, nếu bọn họ vẫn không chịu dừng, từng bước ép sát, thì khi đó bọn họ đã mất đi đạo lý, bấy giờ ta ra tay giao phong với bọn họ cũng chưa muộn." Cứ thế, Tấn quân một mạch lui chín mươi dặm, đến Thành Bộc mới dừng lại hạ trại bố trận. Một số tướng lĩnh Sở quốc thấy Tấn quân triệt thoái, toan đình chỉ tiến công. Nhưng Thành Đắc Thần không chịu, hắn thống lĩnh đại quân từng bước bức bách, đuổi thẳng đến Thành Bộc, đối trận từ xa với Tấn quân. Thành Đắc Thần còn sai người gửi chiến thư cho Tấn Văn công, lời lẽ hết sức ngạo mạn. Tấn Văn công cũng sai người hồi đáp: "Ân huệ quý quốc dành cho quả nhân, quả nhân chưa từng dám quên, bởi vậy mới một mực nhún nhường lui đến tận đây. Nay các vị đã không chịu dừng tay, thế thì đôi bên đành phải phân cao thấp nơi chiến trường." Thành Đắc Thần vốn tính kiêu căng tự phụ, chưa từng coi người nước Tấn ra gì. Các tướng lĩnh Tấn quốc dùng hai lá đại kỳ điều động quân sĩ giả vờ bại trận rút lui. Bọn họ còn buộc cành cây phía sau chiến xa, khi xe thoái lui cuốn tung từng đợt bụi mù, tạo nên vẻ hỗn loạn tột cùng. Thành Đắc Thần không màng trước sau xua quân đuổi xiết, rơi thẳng vào ổ mai phục của Tấn quân. Trung quân tinh nhuệ của Tấn quân dũng mãnh xông tới, đánh thốc vào giữa cắt đôi đội hình Sở quân. Tấn quân giả vờ thoái lui trước đó cũng quay đầu đánh lại, trước sau giáp kích, đánh cho Sở quân tan tác rã rời. Bấy giờ, Tấn Văn công lại phát lệnh, chỉ thị tướng sĩ hễ đuổi được Sở quân đi là xong việc, không được truy cùng giết tận. Nhờ vậy Thành Đắc Thần mới thoát được thân, dẫn theo tàn binh bại tướng trốn về Sở quốc. Tấn quân chiếm lĩnh doanh trại Sở quốc, dùng số lương thực quân Sở vứt lại suốt ba ngày mới khải hoàn về nước. Tin Tấn quốc thắng trận truyền đến kinh đô Lạc Ấp, Chu Tương vương cùng triều thần đều cho rằng Tấn Văn công giữ trọn chữ tín, sau khi thoái tị tam xá vẫn đánh bại được Sở quốc, lập nên công trạng to lớn. Chu Tương vương đích thân đi phủ dụ úy lạo Tấn quân. Tấn Văn công nhân cơ hội này xây cho Chu Tương vương một tòa tân cung, đồng thời ước hẹn các nước chư hầu mở đại hội kết minh. Từ đó, Tấn Văn công trở thành bá chủ Trung Nguyên, một trong "Xuân Thu Ngũ Bá". "Thoái tị tam xá" nghĩa là nhún nhường, nhẫn nại và né tránh, không tranh giành với người khác hoặc chủ động nhượng bộ để tránh xung đột. Thời cổ đại, một "xá" là ba mươi dặm, ba xá là chín mươi dặm. Tấn Văn công trong thế binh lực chiếm ưu vẫn giữ tròn lời hứa, thật là điều hiếm thấy đáng quý. Ngày nay câu nói "trông thấy kẻ kia, ai cũng phải thoái tị tam xá" mang hàm ý tránh xa một ai đó. Chuyện đời vốn dĩ muôn phần phức tạp, nếu mọi việc đều gay gắt đối chọi, một bước không nhường, chưa chắc đã mang lại kết quả tốt đẹp. Lùi một bước biển rộng trời cao; đôi khi, sự nhún nhường đúng lúc lại càng dễ giành được sự thấu hiểu và ủng hộ của dư luận, từ đó đặt nền móng vững chắc cho thành công.