Chương 1: Du học về nước

Mùa thu năm 1955. Trên du thuyền President Cleveland, một thanh niên đang vịn lan can boong tàu, lặng lẽ phóng tầm mắt nhìn những đợt sóng rẽ ra khi con tàu lướt qua mặt biển. Gió biển thổi qua gò má, mang theo vị mằn mặn thoang thoảng lẫn với mùi dầu máy của du thuyền xộc vào mũi. Thanh niên đối với cảnh này không có mấy cảm xúc, vẫn đứng lặng tại chỗ, dường như đã quá quen thuộc. Duy chỉ giữa đôi lông mày luôn lộ vẻ âu lo. "Cộp... cộp...!" Tiếng bước chân trầm ổn truyền vào tai, dường như đang hướng thẳng về phía hắn. Điều này khiến đôi mày của thanh niên khẽ nhíu lại, trên mặt thoáng qua vẻ căng thẳng khó nhận ra, ánh mắt vẫn nhìn ra biển cả, không hề có ý định quay đầu lại. Dường như cố tình duy trì một thái độ lạnh lùng, xa cách, không muốn giao tiếp. "Thẩm Vĩnh Kiện?" Giọng nam trung niên vang lên từ phía sau, thanh niên lúc này mới bất đắc dĩ quay đầu lại. Chỉ là khi nhìn thấy người tới, nỗi lo âu trên mặt lập tức thu lại, hắn vô thức nuốt một ngụm nước bọt, trở nên vô cùng kính sợ và căng thẳng. "Khiển lão... sư?" Hắn đã vô thức buột miệng gọi ra cách xưng hô mà hậu thế thường dùng cho vị nhân vật tầm cỡ này. Thế nhưng đối phương lúc này vẫn chưa già đến thế, độ tuổi ngoài bốn mươi, đương độ sung sức. Một bộ âu phục giày da tề chỉnh, thắt cà vạt màu đỏ tía, nụ cười toát lên vẻ trầm ổn và tự tin. Đúng vậy, chính là vị học giả với công tích lẫy lừng kia — Khiển lão. Lúc này trong tay ông còn cầm một cuốn sổ tay, trên bìa kẹp một cây bút máy, cất tiếng hỏi tiếp: "Cậu từng nghe nói về tôi sao?" ... "Thầy Khiển... đại danh của thầy, dĩ nhiên tôi biết chứ." "Những lưu học sinh như chúng tôi đều lấy thầy làm tấm gương noi theo." Lời lẽ của Thẩm Vĩnh Kiện tràn đầy kính sợ, sự thật cũng đúng như những gì hắn nói. Vị Khiển lão này không phải đến đời sau mới hiển hách, ngay lúc này danh tiếng trong học thuật của ông đã vang dội khắp nước Mỹ cùng toàn cầu, luận điểm "một người có thể địch lại năm sư đoàn" chính là do phía Mỹ đưa ra. Trong số những lưu học sinh về nước trên con tàu này, nhân vật quan trọng nhất, cũng có địa vị cao nhất chính là ông. "Ha ha...!" "Xem ra cậu không giống như những lời đồn đại của mọi người nhỉ!" Thấy vẻ kính trọng trên gương mặt người thanh niên này không hề giả tạo, lời lẽ cũng chẳng hề vụng về ít nói hay kiêu kỳ lạnh lùng như người ta đồn, ông liền bật cười sảng khoái. "Đây là cuốn sổ lưu niệm tôi lập cho đợt người về nước lần này của chúng ta, nghĩ rằng mọi người cùng về một chuyến cũng là có duyên, nên cùng lưu lại thông tin và địa chỉ liên lạc, sau này về nước rồi cũng tiện trao đổi thư từ." Khiển lão vừa nói vừa đưa cuốn sổ và cây bút máy sang. Trên tiêu đề ghi rõ "Sổ lưu niệm bạn học về nước chuyến hải trình thứ 60 tàu Cleveland", ngày 20 tháng 9. Bên dưới đã kẻ sẵn bảng biểu, gồm các mục: họ tên, giới tính, chuyên ngành, địa chỉ liên lạc trong nước. Lúc này trên bảng đã có năm, sáu người điền, người ngay phía trước hắn là "Thẩm Học Quân", một nữ lưu học sinh ngành kiến trúc. Thảo nào Khiển lão lại tìm đến hắn, hoá ra là để xin thông tin liên lạc. Thẩm Vĩnh Kiện nhanh chóng viết xuống thông tin của mình. Thẩm Vĩnh Kiện (Shen, YongJian), nam, kỹ thuật điện, số 1 ngõ 111 đường Ngâm Quế, đường Bắc Tứ Xuyên, Thượng Hải. "Nhà cậu cũng ở Thượng Hải à?" ... "Trước khi ra nước ngoài, cha tôi buôn bán ở Thượng Hải, nhưng quê gốc thì không phải, quê tôi cũng giống thầy, đều ở Chiết Giang." Thẩm Vĩnh Kiện nhớ lại ký ức của tiền thân, bình thản đáp. Trên thực tế, ký ức của tiền thân về quê nhà vô cùng mơ hồ, từ khi biết nhớ đã theo cha sinh sống tại Thượng Hải. Năm 1946, cha hắn bán tháo tài sản trong nước, đưa hắn sang Mỹ sinh sống và kinh doanh. Tiền thân vào học chuyên ngành kỹ thuật điện tại Đại học Stanford năm 1951, vừa mới tốt nghiệp vào năm ngoái. Năm nay liền tích cực hưởng ứng lời kêu gọi, trở về xây dựng tổ quốc. Dĩ nhiên, có được ký ức của tiền thân, hắn biết rõ sự thực căn bản không phải như vậy. Thuần túy là bị nước Mỹ dồn vào đường cùng mà thôi. Chiêu bài làm ăn của cha hắn ở trong nước sang đây hoàn toàn không dùng được, hay nói đúng hơn là chỉ tạm bợ được thời gian đầu. Năm ngoái, do việc buôn bán mở rộng chạm đến lợi ích của người da trắng bản địa, cha hắn đã bị ám sát thô bạo. Tài sản gia đình tự nhiên chẳng cần nói tới, toàn bộ đều bị thâu tóm qua những màn ép mua ép bán. Điều duy nhất đáng mừng là trước khi cha gặp chuyện, hắn đã tốt nghiệp Đại học Stanford, đồng thời cũng thanh toán xong học phí cùng các khoản cam kết tài trợ. Chỉ có điều, dù mang tấm bằng Stanford, dưới bối cảnh kỳ thị chủng tộc nặng nề ở Mỹ, người gốc Á vẫn vô cùng chật vật để mưu sinh. Ít nhất tiền thân đã bị triệt đường sống sạch sành sanh, trong người không móc nổi mười đô la Mỹ, mất cả chỗ ở, phải lưu lạc đầu đường xó chợ. Lúc này mới tích cực hưởng ứng lời kêu gọi, chẳng qua là vì muốn về nước kiếm miếng cơm ăn mà thôi. So với việc làm "công dân hạng ba" ở lại Mỹ, trong nước đối với những "lưu học sinh" như hắn lúc này có thể nói là quý như ngọc báu. Tiền vé tàu và chi phí đi lại trị giá 350 đô la Mỹ đều được thanh toán toàn bộ, mọi khoản chi tiêu dọc đường đều do nhà nước chi trả. Vận may của tiền thân cũng khiến hắn không khỏi cảm thán, không ngờ lại có thể về nước cùng một chuyến với Khiển lão. "Thầy Khiển, chuyến về nước lần này của chúng ta có tất cả bao nhiêu người vậy ạ?" ... "Tất cả ba mươi mốt người. Còn những bạn học về nước xây dựng đất nước như cậu và tôi thì có hai mươi lăm người." "Cậu được xem là người nhỏ tuổi nhất trong số bạn học đợt này của chúng ta đấy." Nghe vậy, Thẩm Vĩnh Kiện khẽ nhíu mày một thoáng khó nhận thấy. Quả nhiên thông tin đã có sự thay đổi so với ký ức của hắn. Kiếp trước hắn cũng từng để ý đến sự kiện Khiển lão về nước. Trong ký ức, người về nước ban đầu chỉ có hai mươi tư vị học giả, tính thêm sáu người thân của học giả nữa là tròn ba mươi người mới phải. Tiền thân "Thẩm Vĩnh Kiện" của hắn dường như không nằm trong số đó. Thời điểm hắn xuyên việt chính là ngày mà Thẩm Vĩnh Kiện phải lên tàu. Theo ký ức của tiền thân, hình như gã đã nghe mấy bạn học Hoa kiều bàn tán về cảnh nghèo đói ở trong nước nên sinh lòng dao động và hối hận, cho rằng dù có sống vất vưởng ở Mỹ vẫn tốt hơn về nước. Gã cũng từng nảy sinh ý định bỏ vé không lên tàu. Giờ xem ra, e rằng vì sự kiện hắn xuyên việt tới nên rốt cuộc mới bất ngờ bước lên chuyến tàu này. Đoàn người vốn chỉ có 24 người, nay đã lặng lẽ biến thành 25 người. Nét âu lo giữa đôi mày của Thẩm Vĩnh Kiện dĩ nhiên không qua được mắt Khiển lão, ông liền lên tiếng hỏi thăm: "Tiểu Thẩm này, tôi nghe nói mấy ngày nay cậu cứ quanh quẩn một mình trên boong tàu, chẳng giao lưu với ai cả. Có phải trong lòng vẫn còn băn khoăn chuyện về nước cống hiến, hay là trước khi lên tàu nghe phải lời gì rồi đâm ra hối hận?" Ông khựng lại một chút, giọng điệu cố gắng tỏ ra ôn hòa, thân thiết. Thế nhưng Thẩm Vĩnh Kiện nghe xong lại thót tim một cái, sau lưng lập tức túa ra một lớp mồ hôi lạnh. "Thầy Khiển, tôi tuyệt đối không hề nghĩ như vậy!" "Chỉ là... chỉ là ngành kỹ thuật điện tôi học đa phần liên quan đến linh kiện điện tử... nội dung khá mới mẻ, tôi sợ về nước rồi cũng chẳng giúp ích được gì cho đất nước." Trên thực tế, Thẩm Vĩnh Kiện không giao lưu với người khác, cố tình tỏ ra vẻ cách biệt như vậy, chẳng qua chỉ để tránh bị lộ tẩy mà thôi. Tiền thân ở Stanford thực chất chỉ là một kẻ học dốt qua ngày, tốt nghiệp được là nhờ tiền quyên góp của cha mở đường, trong bụng không có lấy một chữ bẻ đôi. Còn bản thân hắn ở hậu thế tuy từng học đại học, song cũng chỉ là trường thông thường, bốn năm trời toàn sống theo tôn chỉ "sáu mươi điểm muôn năm", miễn cưỡng tốt nghiệp ra trường. Trước khi xuyên việt, hắn còn làm trái ngành, ngồi văn phòng mấy năm, cũng chẳng có học vấn hay bản lĩnh gì nổi bật. Trong khi hai mươi tư người bạn đồng hành lưu học trên con tàu này... toàn là những bậc đại tài học thật thi thật, tám phần mười đều có nền tảng khoa học tự nhiên và kỹ thuật, chủ yếu là thạc sĩ, tiến sĩ, chỉ cần mở miệng trao đổi là kiến thức nửa mùa của hắn sẽ lập tức phơi bày. Vì thế hắn mới luôn đóng vai lạnh lùng hoặc hướng nội, không chịu giao tiếp, hòng che giấu sơ hở cho đến lúc về nước. Còn sau khi về nước, tự nhiên sẽ tính theo kiểu nước đến chân mới nhảy, đi bước nào hay bước ấy. Ít nhất đứng trước những vị lãnh đạo không am hiểu học thuật, hắn còn có thể gắng gượng khua môi múa mép qua mắt họ. Nào ngờ hành động này của hắn lại gây ra hiểu lầm thế này, hiểu lầm này thật quá lớn rồi! Hiện tại đã ở trên tàu, nếu để Khiển lão hay thậm chí cán sự ngoại giao của trong nước trên tàu tưởng rằng hắn hối hận vì về nước, thì hậu quả thật khôn lường.