Chương 13: Danh thần, danh tiết, danh sĩ, tinh thần

"Bái kiến Lưu học sĩ, bái kiến chư vị sư phụ!" "Thần bái kiến Ngô Vương điện hạ!" Trước cửa Đại Học Đường, Chu Doãn Thông vận thân vương phục, cung kính vấn an mấy vị tiên sinh dạy học. Mấy bậc người đọc sách đoan chính cũng lấy lễ bề tôi đáp lại. Ngoài cửa là lễ quân thần, khi thực sự bước vào phòng đọc sách lại là lễ thầy trò. Chu Nguyên Chương tuy xuất thân thảo mãng, song việc giáo dưỡng con cháu lại quản thúc vô cùng nghiêm khắc. Năm xưa khi phụ thân của Chu Doãn Thông là Chu Tiêu vừa đến tuổi nhược quán, Chu Nguyên Chương liền mời những bậc đại nho nổi danh về chỉ dạy học nghiệp, trong đó người thầy đầu tiên vang danh chính là Tống Liêm, bậc đại nho đầy uy vọng thời cuối Nguyên đầu Minh. Nghe truyền lại rằng vị Tống lão phu tử này năm đó căn bản chẳng màng tới thân phận hoàng tử của học trò, hễ dạy học là thẳng tay dùng thước trừng giới mà đánh. Mấy vị thúc thúc của Chu Doãn Thông tính tình bướng bỉnh ngỗ ngược, không những bị đánh vào lòng bàn tay mà còn bị bạt tai. Bấy giờ mấy vị thúc thúc tuổi còn thơ ấu, bị thầy đánh dĩ nhiên chạy về mách phụ hoàng, thêm mắm dặm muối kể nỗi oan ức. Nào ngờ lập tức bị Chu Nguyên Chương lột quần, nện cho một trận đòn roi tơi bời. Trong số đó, có cả Yến Vương Chu Đệ lừng lẫy sau này. Hơn nữa nghe đồn trong tất cả hoàng tử của Chu Nguyên Chương, Chu Đệ là kẻ ngang bướng nhất, cũng là kẻ chịu đòn nhiều nhất. "Hôm nay Ngô Vương điện hạ tới sớm quá!" Hàn lâm học sĩ Hoàng Tử Trừng mỉm cười nói. Hôm nay ở Đại Học Đường, Chu Doãn Thông là người đầu tiên bước tới, bởi vậy mọi người đều lấy làm lạ. Chu Doãn Thông ngước nhìn vầng dương trên đầu, mỉm cười đáp: "Kế sách một ngày cốt ở buổi sớm. Xưa kia ta không hiểu chuyện, chẳng ham đọc sách nghe giảng, phụ phí tháng năm, lại cô phụ kỳ vọng của các bậc sư trưởng. Nay nhận ra thời gian trôi mau, ta đang muốn dốc lòng đuổi kịp. Nghĩ lại chuyện xưa trong lòng thật hổ thẹn, có lỗi với công ơn dạy dỗ của chư vị sư phụ, từ nay về sau ta tuyệt đối không như trước nữa!" Dứt lời, trước ánh mắt ngạc nhiên của mấy vị Hàn lâm học sĩ, hắn lại cúi người, trịnh trọng hành lễ. "Chúng thần không dám nhận đại lễ của Ngô Vương!" Mấy vị Hàn lâm học sĩ vội vàng nghiêng mình tránh đi, chẳng dám nhận lễ ấy. "Đây thực là Ngô Vương sao?" Lưu Tam Ngô nhìn Chu Doãn Thông, vừa quen thuộc lại vừa xa lạ, đồng thời dâng lên đôi phần an ủi lẫn hân hoan. Biết lỗi mà sửa ấy là điều đại thiện, Ngô Vương đã hiểu rõ trước kia ngỗ ngược, nay thành tâm nhận lỗi, những kẻ làm bề tôi như bọn họ nhất định sẽ tận tâm tận lực chỉ dạy. Sở dĩ ông thấy Chu Doãn Thông xa lạ là bởi Ngô Vương trước mắt dường như đã thay đổi toàn bộ tinh thần khí khái từ trong ra ngoài, tràn đầy sức sống hơn, lại càng thêm ý chí vươn lên. Đứng nơi đó cử chỉ văn nhã hữu lễ, lời lẽ khiêm nhường. Trong khoảnh khắc, Lưu Tam Ngô chợt nhớ tới vị Thái tử năm xưa thuở thiếu thời đọc sách. Nghĩ tới đây, trong lòng vị lão thần dâng lên chút xót xa. Rốt cuộc vẫn là đích tử của Thái tử, ngày thường dẫu có ngỗ nghịch, nhưng một khi lãng tử quay đầu thì chẳng khác nào được đúc ra từ một khuôn với vị Thái tử anh minh thần võ năm nào. Sau nỗi xót xa là niềm mừng rỡ, chẳng trách Hoàng đế lại khen ngợi vị hoàng tôn này là thiên lý mã của Chu gia. Tuổi còn nhỏ dại mà đã biết giữ tiết thủ lễ, khiêm nhường ôn hòa chẳng khác nào người trưởng thành. Lưu Tam Ngô vuốt râu cười, cất lời với Chu Doãn Thông: "Ngô Vương điện hạ, vị này là Phương học sĩ vừa mới vào kinh!" "Phương Hiếu Nhụ bái kiến Ngô Vương điện hạ!" "Tiên sinh không cần đa lễ, nói ra thì người và ta chẳng phải người ngoài!" Tuy trong lòng có phần xem thường những kẻ hủ nho thanh lưu sau này xúi giục Kiến Văn Đế tước phiên để rồi làm mất giang sơn, nhưng giờ phút này, khi vây cánh chưa đủ, Chu Doãn Thông vẫn cần lưu lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng họ. Một câu "người và ta chẳng phải người ngoài" khiến mọi người đều hết sức kinh ngạc. Chỉ nghe Chu Doãn Thông cười nói tiếp: "Phương học sĩ bái Tống Liêm lão phu tử làm thầy, phụ thân ta cũng là học trò của Tống lão phu tử. Tính theo bối phận, ta còn phải gọi người một tiếng sư thúc!" Nói rồi, hắn thực sự hành lễ đệ tử. Trên gương mặt vuông vức cứng nhắc của Phương Hiếu Nhụ hiếm hoi lộ ra một tia ý cười. Ông dùng lễ bề tôi đáp lại: "Ngô Vương điện hạ nói quá lời rồi!" Nhìn danh thần lịch sử lẫy lừng này hành lễ với mình, trong lòng Chu Doãn Thông ngũ vị tạp trần. So với hạng người xúi giục Kiến Văn làm xằng làm bậy như Tề Thái và Hoàng Tử Trừng, vị Phương Hiếu Nhụ này không chỉ học vấn vang danh thiên hạ, mà còn là một thiên cổ danh thần. Gia tộc Phương Hiếu Nhụ nhiều đời là đại nho, phụ thân từng giữ chức Tri phủ Tế Ninh, giữa thời loạn cuối Nguyên đã giữ yên cõi bờ, vỗ về muôn dân, che chở một phương, tiếng hiền truyền khắp thiên hạ. Năm Hồng Vũ thứ tư, Chu Nguyên Chương đích thân hạ chiếu triệu phụ thân Phương Hiếu Nhụ ra làm quan. Xuất thân từ thế gia nho học, Phương Hiếu Nhụ mang trong mình hạo nhiên chính khí của bậc người đọc sách chân chính. Kẻ sĩ thời đại này, sau khi trải qua hơn trăm năm người Mông Cổ áp bức giới đọc sách người Hán, đều lấy việc tạo phúc cho muôn dân làm trách nhiệm của mình. Hoàn toàn không giống đám Đông Lâm đảng thời vãn Minh, miệng thì nói đạo đức nhân nghĩa, sau lưng lại làm chuyện đồi bại bỉ ổi, mở miệng là quân thần đại nghĩa, thực chất lại tráo trở hai lòng, chẳng làm nổi trò trống gì, chỉ giỏi đấu đá nội bộ. Những người đọc sách như Phương Hiếu Nhụ là những bậc kiên định thực hành lý tưởng lập tâm vì trời đất, lập mệnh vì sinh dân, kế thừa tuyệt học cho thánh nhân đời trước, mở thái bình cho vạn thế muôn đời. Ông không phải một văn nhân đơn thuần, mà là một sĩ đại phu nghiêm khắc tu thân. Về sau Vĩnh Lạc Đế Chu Đệ phát động Tĩnh Nan, công phá Nam Kinh, Kiến Văn Đế không rõ tung tích. Chu Đệ ban bố bảng gian thần, Phương Hiếu Nhụ có tên trên bảng. Phương Hiếu Nhụ là người đầu tiên bị bắt, nhưng lại do Chu Đệ đích thân tới bắt theo lễ tiết như thể cầu hiền đãi sĩ. Ngay từ trước khi Chu Đệ đánh vào Nam Kinh, mưu sĩ của hắn là Diêu Quảng Hiếu, kẻ được mệnh danh là Bố y Tể tướng, đã trăm bề căn dặn tân hoàng. Tuyệt đối không thể giết Phương Hiếu Nhụ, bởi ông chính là thủ lĩnh của sĩ nhân trong thiên hạ. Nếu Phương Hiếu Nhụ chết, mầm giống người đọc sách trong thiên hạ sẽ đoạn tuyệt! Nếu người như Phương Hiếu Nhụ không chịu thừa nhận ngài, thì Vĩnh Lạc Đại Đế trong lòng sĩ nhân muôn đời vẫn chỉ là kẻ soán ngôi! Nơi đại điện Tử Cấm Thành, Chu Đệ khẩn khoản xin Phương Hiếu Nhụ khởi thảo chiếu thư đăng cơ. Phương Hiếu Nhụ mình vận đồ tang, để tang cho Kiến Văn Đế, đứng trước mặt mà giận dữ mắng mắng Chu Đệ. Trong số các con trai của Chu Nguyên Chương, tính tình Chu Đệ giống Chu Nguyên Chương nhất, phàm kẻ nào không chịu vì ta mà dùng thì tất phải giết. Thế nhưng đối mặt với Phương Hiếu Nhụ, Chu Đệ lại nhẫn nại đến cùng cực, ôn tồn khuyên giải. Nói đến khô cả họng rát cả cổ, hắn vẫn không thốt ra nửa lời ác độc, chỉ bảo: "Tiên sinh, đây là gia sự của trẫm, xin người vì trẫm mà thảo chiếu thư." Nào ngờ Phương Hiếu Nhụ chỉ viết cho hắn mấy chữ lớn: Chết thì chết, chiếu không thể thảo. Chu Đệ nén chặt cơn giận trong lòng, hỏi ông: "Ngươi không sợ chết sao? Không sợ bị tru di cửu tộc sao?" Bởi vậy, về sau mới có câu nói lưu truyền thiên cổ: "Ngươi giết mười tộc của ta thì có hề gì?" Chu Đệ không thể nhẫn nhịn thêm được nữa, người Chu gia xưa nay tính khí đều bạo liệt. Chu Đệ hạ lệnh tru di mười tộc của Phương Hiếu Nhụ. Hắn cho người giết sạch thân nhân, môn sinh, bạn hữu cố tri ngay trước mặt Phương Hiếu Nhụ. Phương Hiếu Nhụ trước sau chỉ im lặng rơi lệ, nghiên bút bày trước mặt để thảo chiếu thư đăng cơ cho Chu Đệ trước sau vẫn không hề động tới. Chém giết ròng rã suốt bảy ngày, sau khi tàn sát đúng tám trăm bốn mươi bảy (có thuyết nói tám trăm bảy mươi ba) mạng người, Phương Hiếu Nhụ hiên ngang chịu chết. Theo quan điểm của hậu thế, ngoài việc cảm thán trước sự cương liệt và trung thành của ông, người ta cũng phải buông một lời than rằng đó là sự ngu muội. Vì mối quân thần đại nghĩa trong lòng mà liên lụy hơn tám trăm con người, liệu có đáng chăng? Thế nhưng trong thời đại này, trong mắt những người đọc sách chân chính, những bậc sĩ đại phu đích thực, điều đó hoàn toàn xứng đáng! Người đời có thể coi hành vi ấy là ngu trung, nhưng không thể không kính phục. Khí phách ấy chính là tinh thần sĩ đại phu nghìn năm sừng sững không đổ của dân tộc này. Chính nhờ có tinh thần ấy, trải qua biết bao phen ngoại địch xâm lăng, vó ngựa chà đạp bờ cõi Hoa Hạ, dòng dõi ngọn nguồn của chúng ta mới không bị cắt đứt. Chính nhờ có tinh thần ấy, trong từng lần phương bắc tràn xuống cướp phá, quốc gia dân tộc ta mới đối mặt với cảnh tàn sát mà kiên quyết vùng lên phản kháng không ngừng. Tinh thần này có thể không được người đời thấu hiểu, song tuyệt đối không thể khuyết thiếu, và nó cũng sẽ không bao giờ khuyết thiếu, nghìn năm qua nó đã thấm sâu vào huyết mạch của muôn dân. Từ phong cốt danh sĩ Ngụy Tấn đến thời kỳ y quan nam độ, từ thịnh thế Đại Đường phong hoa đến triều Tống vô song. Tinh thần ấy là Văn Thiên Tường với tấc lòng son sáng soi sử sách, là Lục Tú Phu cõng ấu đế nhảy xuống biển sâu. Là mười vạn quân dân bá tánh trầm mình nơi Nhai Sơn. Là Vu Khiêm kiên thủ Bắc Kinh, là Hải Thụy cương trực công minh, là Diêm Ứng Nguyên vị điển sử thà chết không hàng của Đại Minh. Là trăm họ đất Giang Âm, Dương Châu, Gia Định. Là Sử Khả Pháp, là Lý Định Quốc dẫu chẳng biết một chữ bẻ đôi. Là vô số nhân nhân chí sĩ ngã xuống dưới gót sắt giặc Nhật ở hậu thế mai sau. Là những tráng sĩ vô danh vì giang sơn đất nước mà tan xương nát thịt, dẫu danh tính chìm lấp trong dòng chảy lịch sử muôn đời. Tinh thần ấy gọi là khí tiết. Tinh thần ấy gọi là đại nghĩa. Tinh thần ấy gọi là bất khuất. Dẫu rằng trong dòng lịch sử mênh mang cũng có không ít lũ văn nhân bại hoại, như đám Đông Lâm đảng quỳ mọp ngoài thành Nam Kinh nghênh đón Hoàng Thanh. Thế nhưng những bậc đại nho mang trong mình khí phách này vẫn như dải ngân hà rực rỡ ngút ngàn, đời đời chẳng dứt, soi sáng cõi nhân gian mà chúng ta sinh sống và hằng yêu dấu. Trong khoảnh khắc, vô vàn suy nghĩ vụt qua tâm trí Chu Doãn Thông. Bao nỗi khinh miệt đối với Nho gia và phường đọc sách nơi đáy lòng hắn nay đều hóa thành vẻ nghiêm trang trên nét mặt. Hắn tề chỉnh lại y quan, tháo bỏ mũ thân vương trên đầu. Cúi đầu, hắn dùng lễ đệ tử khiêm cung nhất mà hành lễ. "Thông may mắn được nhận lời giáo huấn của tiên sinh, thực là đại hạnh!" "Có thể làm đệ tử của tiên sinh, Thông lấy làm vinh hạnh khôn xiết!"