Chương 1642: Tai bay vạ gió (1)

“Lý thị lang chọn Sơn Đông để bắt đầu thanh tra, vốn đã sai lầm! Hơn nữa, còn đại sai đặc sai!” Đó là câu đầu tiên Lại bộ Thượng thư Hầu Dung thốt ra sau khi bước vào điện, cũng là lần đầu tiên hắn công khai bày tỏ cái nhìn riêng về tân chính. Trong điện lặng ngắt như tờ, chuyện sĩ tử cả một tỉnh bãi thi là đại sự xưa nay hiếm thấy, quả thực khiến người ta vô cùng lo âu. Xử lý không khéo một chút, ắt để tiếng cười chê muôn đời. Chu Doãn Thông ngồi trên ngai báu xoa hai bên thái dương, cất giọng, “Sai? Sai ở chỗ nào?” Hầu Dung ngẩng đầu, nhìn thẳng vào ánh mắt hoàng đế, “Bởi vì Sơn Đông khác biệt với những nơi khác!” Nói đoạn, hắn khẽ cười, “Nói chuẩn xác hơn, sĩ lâm đất bắc hoàn toàn khác biệt với phương nam. Điểm khác biệt này không nằm ở xuất thân của sĩ tử, không nằm ở văn phong, càng không nằm ở trình độ văn chương cao thấp, mà là... tiền đồ!” Tay Chu Doãn Thông bỗng khựng lại, “Ngươi nói tiếp đi!” “Lý thị lang chưa từng rèn giũa ở địa phương, ắt hẳn không mấy am hiểu phong thổ nhân tình, ngỡ rằng làm việc chỉ cần nhận lý nhận việc là có thể ngang nhiên nắm chắc trong tay, nhưng lại quên mất ngoài pháp luật còn có tình cảm, trong tình cảm lại chứa đựng đạo lý!” Một kẻ thật thà như Hầu Dung, hiếm hoi lắm mới thốt ra một câu châm chọc. Mặt Chu Doãn Thông hơi nóng lên, Lý Chí Cương do hắn khăng khăng cất nhắc, lời này của Hầu Dung nghe chẳng khác nào nói cho hoàng đế là hắn nghe. “Từ sau khi triều Tống dời xuống phương nam, văn phong đất bắc dần suy đồi...” Hầu Dung vừa mở lời, Chu Cao Sí đứng phía trước hắn đã không nhịn được lên tiếng, “Hầu Thượng thư, xin hãy nói ngắn gọn. Chuyện hơn trăm năm trước, không cần phải nhai lại điệu cũ nữa!” “Không nói, sẽ không biết được Lý thị lang sai ở đâu! Càng không thể biết vì sao sĩ tử Sơn Đông lại dễ bị xúi giục như vậy, chỉ một mồi lửa là bùng lên làm loạn!” Hầu Dung cau mày đáp, ngữ khí lạnh như băng. Bình nhật hắn không muốn đắc tội vị vương đại thần trong Nam Thư Phòng này, song đến nước này thì không quản được nữa. Sơn Đông xảy ra chuyện như vậy, hắn đau lòng nhức óc hơn bất cứ ai. Hắn từng giữ chức Bố chính sứ Sơn Đông nhiều năm, điều đáng tự hào và thành công nhất của hắn chỉ có hai việc: một là an dân, hai là chấn hưng quan học. Hơn nữa, bản thân hắn vốn là người Sơn Đông. “Để hắn nói!” Chu Doãn Thông thản nhiên cất lời. “Trăm năm trước, đất bắc đều rơi vào tay người rợ. Thời nhà Kim còn đỡ, từ Kim Chương Tông bắt đầu theo Nho học, sau đó Hán hóa, cũng tự coi mình là chính thống Hoa Hạ. Nhưng sau khi nhà Nguyên diệt Kim, từng lấy Nho trị quốc hay chưa?” Hầu Dung nói tiếp, “Nguyên Thế Tổ cho rằng Kim diệt vong là do Hán hóa, nên đối với Nho sinh người Hán thì dùng, nhưng lại đề phòng nghiêm ngặt đối với Hán học!” “Bởi vậy, tiền Nguyên từ khi lập quốc đã không chuộng khoa cử, cho dù có mở khoa thi cũng chia thành ba bảy đường, làm trò che mắt thiên hạ!” Hầu Dung tiếp tục, “Cứ thế, học phong phương bắc làm sao mà khởi sắc cho được?” “Lại thêm việc nhà Nguyên diệt Kim khiến cả phương bắc sinh linh lầm than, mấy chục năm sau dốc toàn lực đánh Tống, còn chỗ nào dung nạp kẻ đọc sách thánh hiền!” “Còn Giang Nam thì sao, thế gia đại tộc thời Nam Tống văn phong hưng thịnh, gia học uyên thâm, truyền thừa không dứt, nhân tài lớp lớp xuất hiện. Như vậy, khoảng cách giữa sĩ tử hai miền nam bắc mới bị kéo xa!” Nói đến đây, Hầu Dung dừng lại một chút, “Những điều thần vừa nói chư vị đều đã rõ, chư vị chớ vội, hãy nghe thần từ tốn giãi bày!” Sau đó, hắn nhìn quanh quần thần, “Huống hồ ngày Đại Minh ta diệt Nguyên, nơi đánh nhau thảm liệt nhất, e rằng vẫn là ở phương bắc, đúng không?” Quần thần im lặng không đáp, loạn thế cuối đời Nguyên bắt đầu từ phương bắc, lan khắp nửa giang sơn triều Nguyên. Còn tập đoàn Hoài Tây huân quý của lão gia tử cũng nhờ chuyển tầm mắt xuống phương nam, thôn tính thành công Trương Sĩ Thành và Trần Hữu Lượng, mới có tư cách tranh hùng với quân Nguyên. Khi ấy cả phương bắc đều bị đánh tan nát, nhất là Hà Nam và Sơn Đông, bất kể thế gia đại tộc hay hào cường đều hóa thành xương trắng. Trong khi phương nam chịu tàn phá tương đối nhỏ, Đại Minh lại nắm trong tay vùng đất tinh hoa trù phú nhất về lúa gạo tơ lụa, mới có thể khởi binh bắc phạt. Quá trình bắc phạt, nói ra thì là phong công vĩ nghiệp. Nhưng đánh trận ắt phải có người chết, đối với phương bắc lại là một lần trọng thương. Mãi đến hôm nay, nguyên khí phương bắc vẫn chưa hồi phục, điều này nhìn vào vụ án bảng thi nam bắc lần trước là có thể thấy rõ. Không có tiền thì bàn gì chuyện giáo dục! Không có giáo dục thì bàn gì chuyện nhân tài! Không có nhân tài thì bàn gì chuyện kiến thiết! Hệ thống giáo dục và kết cấu xã hội vốn có bị đập nát, đâu dễ dàng gầy dựng lại. “Phàm sự việc đều có căn nguyên!” Hầu Dung thở dài một tiếng, “Có nhân ắt có quả! Lấy sĩ tử Sơn Đông làm ví dụ, chen chân vào triều đình làm quan, làm rạng danh dòng dõi, chấn hưng gia tộc chính là cái ‘nhân’ thúc đẩy họ đọc sách. Còn đặc quyền triều đình ban cho, chính là cái ‘quả’ họ mong cầu!” “Họ đọc sách là để làm quan, là vì đặc quyền!” Hầu Dung vừa nói vừa hướng về phía Chu Doãn Thông hành lễ, “Thần há chẳng phải cũng như thế sao?” Hắn ngẩng đầu tiếp tục, “Sở dĩ như vậy, là bởi vì không còn đường lui!” Lòng Chu Doãn Thông chấn động, hắn chợt nhận ra dường như mình đã bỏ sót điều quan trọng nhất. “Không làm quan thì chỉ là hàn sĩ nghèo hèn, bị người cười chê, bị người khinh rẻ bức hại! Đất bắc mấy trăm năm rơi vào tay người rợ, quan và dân rạch ròi một trời một vực!” Hầu Dung lại nói, “Nhưng sĩ tử Giang Nam thì đâu có như thế?” “Sĩ tử Giang Nam đỗ đạt công danh, lấy tiến sĩ làm vinh, sau khi làm quan lại lấy chức vị Hàn Lâm làm quý!” Hầu Dung tiếp tục, “Hiếm khi thấy sĩ tử Giang Nam nào đỗ cử nhân xong liền chạy vạy kiếm chức quan, đúng không? Cũng hiếm khi thấy sĩ tử Giang Nam vì một chức quan bát phẩm cỏn con mà mừng rỡ như điên, đúng không?” Khắp đại điện chỉ còn lại tiếng của Hầu Dung. Mọi người đều chăm chú lắng nghe, gương mặt lộ rõ vẻ trầm tư. “Bởi vì họ có đường lui! Cho dù là sĩ tử hàn môn cũng có cả một dòng họ sau lưng chống đỡ, đỗ cử nhân rồi nếu không đỗ tiến sĩ thì ở nhà tiếp tục dùi mài kinh sử, hoặc đến trường tư dạy học, hay làm chân mạc liêu phụ tá, việc nào chẳng thanh nhàn tự tại... việc nào chẳng nhiều tiền ít nhọc?” Nói đoạn, Hầu Dung cười cười, “Có danh cử nhân là có quan thân, có thể che chở gia tộc, có thể đền đáp cội nguồn, đi đến đâu cũng được người đời kính trọng! Mang thân phận cử nhân thì chẳng cần lo kế sinh nhai.” “Đó là chưa kể đến những thế gia đại tộc!” Hầu Dung lại thở dài, “Chư vị, tiến sĩ Giang Nam làm quan trong triều không ít, phàm đã có ai tình nguyện rời xa kinh thành để đi làm quan địa phương, hả? Trừ phi là chức vị phong khương đại lại, đúng không?” “Thế nhưng ngược lại, phương bắc thì không được! Thi không đỗ cử nhân, cả đời không ngẩng đầu lên nổi. Không có quan thân, gia tộc sẽ phải... lụn bại! Người ta bảo ‘văn nghèo võ giàu’, nhưng đọc sách cũng tốn tiền bạc vậy! Rốt cuộc thi cử công danh là mưu cầu điều gì?” “Ngay như thần, năm xưa nếu không thi đỗ, vài mẫu ruộng cằn cỗi duy nhất trong nhà cũng phải gán nợ! Chỉ sau khi đỗ đạt mới thực sự là cá chép hóa rồng! Trở thành kẻ ngồi trên đầu người khác!” Lời của Hầu Dung không thể coi là đúng hoàn toàn, song phải thừa nhận rằng có lý! Kinh tế thượng tầng quyết định kiến trúc hạ tầng, sự cách biệt kinh tế và kết cấu nhân văn nam bắc đã dẫn đến tâm thái hoàn toàn trái ngược của sĩ tử hai miền. Đặc biệt là về nhân văn, phương nam có tông tộc, còn sĩ tử phương bắc sau lưng không hề có tông tộc chống đỡ. “Thần không nói việc thi hành tân chính là sai!” Hầu Dung lại nói, “Cái lợi của tân chính kể sao cho xiết!” Những kẻ ngồi đây đều là những tay lõi đời, mục đích của tân chính chẳng qua chỉ có ba điều: mở rộng nguồn thu cho quốc khố, kiềm tỏa giai tầng sĩ thân ngày một bành trướng, và tăng cường quyền lực của trung ương đối với địa phương. Ba điều này chính là gân cốt và da thịt của đế quốc Đại Minh, giúp toàn bộ đế quốc kết thành một nắm đấm vững chắc, thay vì triều đình nói một đằng, địa phương lại tự tung tự tác một nẻo. Nhất là việc kiềm chế tập đoàn sĩ thân chẳng khác nào thổ hoàng đế kia, những đại sự như dân phu, tiền lương tuyệt đối không thể phó thác vào tay bọn họ, khiến quan phủ mỗi khi thu thuế, điều người đều phải nhìn sắc mặt họ, bàn bạc với họ. Đó là chưa nói đến chuyện cấu kết quan thân, thông đồng quan thương ở tầng mức cao hơn, thậm chí sĩ thân Giang Nam còn dựng lên hết người đại diện này đến người đại diện khác trong triều đình. “Điều thần muốn nói là phương pháp của Lý thị lang đã sai, thủ đoạn đã sai!” Hầu Dung tiếp tục, “Quá vội vàng! Quá tàn nhẫn!” “Có sĩ tử nào mang công danh mà dưới danh nghĩa không đứng tên ruộng đất của người khác? Hắn vừa tới nơi đã giở đao to búa lớn, ngỡ là sấm rền gió cuốn, nào ngờ là chọc trúng tổ ong vò vẽ! Hành động ấy khác nào đối đầu với toàn bộ sĩ tử đất Sơn Đông!” “Như thế, làm sao bọn họ không làm loạn!” “Huống chi!” Lời Hầu Dung đanh thép vang vọng, “Lý thị lang vốn là người phương nam ra làm quan, đến Sơn Đông tra án, ắt có kẻ bụng dạ khó lường mượn thân phận của hắn để làm loạn dư luận, bảo rằng hắn nhân chuyện bảng thi nam bắc năm xưa mà mượn việc công trả thù riêng!”