Chương 1769: Câu trả lời của sử sách

Sáng sớm hôm sau, trời vừa tờ mờ sáng, Lý Chí Cương đã thức dậy. Hắn là người cực kỳ tự giác, từ nhỏ đến lớn giờ giấc sinh hoạt chưa từng thay đổi. Rời giường xong liền súc miệng, sau đó dùng một chén trà đặc đến cực điểm, rồi cầm lấy cuốn Tư Trị Thông Giám đã lật đến sờn rách, ngồi bên bàn, vừa nhấp trà ăn điểm tâm, vừa chăm chú đọc sách. Cuốn sách này, rốt cuộc đã đọc bao nhiêu lần chính hắn cũng không nhớ rõ. Nhưng mỗi lần đọc lại, đều có những chiêm nghiệm khác nhau. Hắn đọc rất cẩn thận, vừa vặn đọc đến quyển Mạnh Thường Quân. Không sai, chính là vị Mạnh Thường Quân với điển tích gáy gà trộm chó. Bất chợt, Lý Chí Cương đặt cuốn sách trong tay xuống, lộ vẻ trầm tư. "Tư Trị Thông Giám vốn là sản vật từ mối bất hòa chính kiến và đảng tranh giữa Tư Mã Quang cùng Vương An Thạch!" Lý Chí Cương thầm nghĩ, "Tống Thần Tông tán đồng chủ trương của Vương An Thạch, muốn biến pháp. Còn Tư Mã Quang thì vô số lần phản đối, thậm chí chẳng tiếc trở mặt với Tống Thần Tông!" "Đợi đến khi Triết Tông đăng cơ, ông ta lập tức dâng sớ đàn hặc, bảo Vương An Thạch chẳng màng chính thể, chuyên dùng ý riêng làm loạn điển chế cũ, phụ lòng tiên đế ủy thác, khiến dân chúng chịu nhiều lầm than thất nghiệp..." Nghĩ tới đây, Lý Chí Cương đứng dậy, chắp tay sau lưng bước tới bên cửa sổ, nhìn ngắm cảnh sắc mờ ảo ngoài song. "Biến pháp của Vương An Thạch rốt cuộc là tốt hay xấu?" Sách thì hắn đã đọc vô số lần, nhưng chưa từng nghiêm túc suy nghĩ về vấn đề này. Hắn đọc sách là để từ trong kho tàng điển tịch lịch sử mênh mông tìm ra biện pháp giải quyết khó khăn, tìm đối sách tương ứng, tìm đường tắt bước lên đỉnh cao quyền lực. Cũng như hiện nay hoàng đế Đại Minh muốn biến pháp, Lý Chí Cương hắn chưa từng nghĩ xem việc cải cách này đúng hay sai. Trong lòng hắn chỉ có duy nhất một ý niệm: hoàng đế muốn biến pháp, hắn liền thuận theo ý vua mà làm. Thế nhưng giờ đây, hắn bắt đầu phải nhìn nhận thẳng thắn vấn đề này. Bởi hắn chợt nhận ra, nếu không nhìn thẳng vào biến pháp thì sẽ không hiểu rõ, không hiểu rõ ắt chẳng thể thúc đẩy. Không biết được mầm họa bên trong, sau này sẽ không cách nào ứng phó với các nan đề. "Biến pháp của Vương An Thạch cải cách khoa cử, giáo dục, lại trị và cả nông nghiệp... rất giống với bản triều. Còn sở dĩ các đại thần phái thủ cựu phản đối Vương An Thạch, cũng là vì tân chính của ông ta đã đụng chạm đến lợi ích của quan thân!" "Điểm này quả thực có chỗ tương đồng với bản triều!" Tùy tùng của Lý Chí Cương từ bên ngoài bước vào, thấy lão gia nhà mình đang đứng bên cửa sổ trầm tư, vội vàng lặng lẽ lui ra, nhẹ nhàng khép cửa lại. "Tiền Tống sợ đụng chạm đến lợi ích của quan thân là bởi họ vốn mang khiếm khuyết từ gốc rễ. Đối ngoại đánh trận liên tiếp thất bại, đối nội thì trọng văn khinh võ ức chế võ tướng. Ngay từ đầu, họ Triệu nhà Tống đã nâng tầng lớp quan thân sĩ tử lên quá cao!" Đột nhiên, hắn nhớ tới một chuyện, một chuyện cũ đã nghe từ nhiều năm trước. Khi đương kim hoàng thượng còn là hoàng thái tôn, ở Văn Hoa Điện đọc sách, Lưu Tam Ngô từng giảng dạy cuốn Tư Trị Thông Giám. Hoàng thái tôn đọc xong liền bảo, thời tiền Tống sĩ đại phu nắm quyền trị quốc, khiến người đọc sách trong thiên hạ đều đứng trên vạn người, thanh cao tột bậc. Bởi vậy, suốt triều Tống bè đảng tranh đấu không dứt, từ quân vương đến bề tôi đều như một nắm cát rời, khó nên việc lớn! "Có lẽ từ lúc đó, hoàng thượng đã nhìn ra mối họa tiềm tàng khi quan thân lớn mạnh và nắm quyền ăn nói!" Lý Chí Cương thầm nghĩ: "Thế nên ngay từ lúc trù tính tân chính, người đã định ra kế sách bàn tay sắt, tuyệt đối không thỏa hiệp với quan thân!" "Tống Thần Tông sau này thỏa hiệp với quan thân, hẳn là một trong những nguyên nhân khiến biến pháp của Vương An Thạch bại tàn!" "Nguyên nhân thứ hai có lẽ là bởi đảng tranh của Triệu Tống có quá nhiều cản trở ràng buộc, Vương An Thạch một cây làm chẳng nên non!" "Nguyên nhân thứ ba, là Vương An Thạch... đã nghĩ mọi chuyện quá đỗi tốt đẹp, có phần xa rời thực tế!" Là một kẻ sĩ, lại ở tầm cỡ như Lý Chí Cương, khi nhìn nhận những nhân vật lịch sử gây nhiều tranh cãi, hắn không bao giờ a dua theo miệng lưỡi thế gian. Kẻ làm quan đến được cấp bậc Tham tri chính sự, liệu có ai là kẻ ngu muội? Liệu có thể không có năng lực tài cán? Vương An Thạch khen chê lẫn lộn! Những lời chỉ trích chê bai thì thiên hình vạn trạng. Thế nhưng lời ngợi ca lại trăm người như một. Chính địch thủ của Vương An Thạch là Tô Thức, sau khi Vương An Thạch bãi quan về vườn, hai người gặp nhau liền cười một tiếng xóa bỏ ân thù. Tô Thức đối với đạo đức tiết tháo, tài năng văn chương của Vương An Thạch đều khen không dứt lời. Ngay cả Chu Hi phu tử khi chỉ trích tai hại do biến pháp của Vương An Thạch gây ra, cũng không thể không thừa nhận rằng: An Thạch lấy văn chương tiết hạnh đứng cao hơn đời, lại đặc biệt lấy đạo đức kinh tế làm nhiệm vụ của mình. Lý Chí Cương cũng như những cổ nhân ấy, đều là người đọc sách, nên hắn hiểu rất rõ tầng lớp này. Khi những kẻ sĩ ấy ca ngợi Vương An Thạch, cũng có thể hiểu theo một góc độ khác: thực chất trong thâm tâm, họ cũng tán đồng với một vài quan điểm biến pháp của Vương An Thạch. Là một vài, chứ không phải toàn bộ. "Đúng như lời Tư Mã Quang từng nói, không thể dùng kẻ giỏi vơ vét của cải!" Lý Chí Cương tiếp tục suy ngẫm: "Bản thân Vương An Thạch không giỏi vơ vét, nhưng biến pháp của ông ta cốt để mở rộng nguồn thu cho quốc khố Triệu Tống! Ví như phép Thanh miêu, cấm địa chủ quan thân cho bách tính vay nặng lãi, nhưng lại cho phép quan phủ cho bách tính vay tiền!" "Hừ!" Lý Chí Cương cười thầm, "Địa chủ quan thân chẳng phải hạng tốt lành gì, nhưng chẳng lẽ quan lại lại là người tốt? Làm như vậy, sổ sách của quốc gia thì tăng thu, bổng ngoài của quan lại cũng nhiều thêm, nhưng... gánh nặng của bách tính e rằng chỉ càng thêm trầm trọng!" "Vương An Thạch quả thật đã nghĩ mọi chuyện quá đỗi tốt đẹp!" Lý Chí Cương lại thầm cảm thán: "Giống như bài văn Độc Mạnh Thường Quân mà ông ta từng viết! Tư Mã Quang trong Tư Trị Thông Giám khen Mạnh Thường Quân giỏi thu phục lòng người, còn Vương An Thạch lại bảo nếu Mạnh Thường Quân thực sự giỏi thu phục nhân tâm, cớ sao dưới trướng toàn là lũ trộm gà bắt chó?" "Vả lại nếu Mạnh Thường Quân thực sự có tài cán, một nước Tề cũng đủ để đối kháng với nước Tần, cớ sao phải dùng đến hạ sách nuôi dưỡng thực khách như thế?" "Theo cái nhìn của ông ta, cái gọi là thu phục lòng người của Mạnh Thường Quân chẳng qua chỉ là lớp vỏ dối trá mà thôi!" "Ông ta nói rất hay, nói rất đúng! Nhưng ông ta lại vừa vặn bỏ qua, hoặc giả chưa nhìn thấu một điều: hiện thực!" Dù chí hướng có ngút trời, nhưng hiện thực vẫn là hiện thực... Hiện thực là nghĩ thì hay mà làm thì dở, hiện thực là ở đời có những lúc buộc phải lui một bước để cầu toàn, buộc phải nhượng bộ thỏa hiệp. Mà không nhìn rõ hiện thực, đối với quan viên cấp bậc như Lý Chí Cương, chính là vết thương chí mạng nhất. Nghĩ quá tốt đẹp, nhưng đến khi nhận ra không làm nổi đến mức ấy, con người ta sẽ sinh nản lòng. Một khi nản lòng, ắt sẽ thiếu đi ý chí chiến đấu. Một khi mất đi ý chí, ắt sẽ không còn lực chấp hành! Biến pháp của Vương An Thạch đã bị hiện thực đánh bại! Cái gọi là tân đảng của ông ta thiếu thốn ý chí và lực chấp hành, càng thiếu đi nghị lực trăm trận không sờn. "Triều đình cho vay nặng lãi thì có gì không tốt? Miễn là quốc gia có thể giàu mạnh, để bách tính chịu khổ một chút cũng chẳng sao!" Lý Chí Cương thầm nghĩ, "Dù sao mấy đời nay họ cũng đều chịu khổ mà sống qua ngày rồi!" "Hiện thực là chỉ khi triều đình yên ổn, quốc gia giàu mạnh, thì dần dà mới có thể khiến bách tính khấm khá lên! Xưa nay chỉ có đạo lý 'quốc phú dân cường', chứ chưa từng có thuyết 'dân phú quốc cường'! Gặp phải vấn đề thì phải giải quyết vấn đề, không thể vì nảy sinh trắc trở mà dao động!" "Đồng thời còn phải tin rằng, nhân chi sơ tính bản ác! Kẻ ác đâu chỉ có quân thù, đôi khi lại chính là người của mình! Không, phần lớn thời gian kẻ ác đều là người mình!" "Vương An Thạch có lẽ là người tốt! Nhưng để thúc đẩy tân pháp, ông ta mang mối hiềm nghi kết bè kéo cánh! Mà mối họa đảng tranh của tiền Tống cũng bắt nguồn từ đó, gieo mầm cho ngày mất nước!" "Ý đồ và sơ tâm của ông ta là tốt, nhưng lại trọng dụng một lũ mang dã tâm chỉ biết a dua nịnh hót. Khiến cho tân pháp khi xuống đến địa phương hoàn toàn bị biến chất, những kẻ này cũng khiến cho chính địch của Vương An Thạch nắm được vô số thóp về tội làm hại nước hại dân!" Lý Chí Cương tự cảnh tỉnh trong lòng. "Ta là kẻ vì chức quan mà có thể bất chấp tất cả, nhưng sau này trong việc dùng người, ta tuyệt đối không thể dùng những kẻ giống hệt như ta!" "Đồng thời, ta càng không thể vì tân chính mà nhắm mắt làm ngơ trước hành vi của một số kẻ. Ta dung túng được một tên, ắt sẽ có vô số tên khác xuất hiện!" "Hơn nữa, bọn chúng còn được đằng chân lân đằng đầu!" "Ngoài ra, nhất định phải tăng cường kiểm soát đối với địa phương..." Nghĩ tới đây, Lý Chí Cương chợt khựng lại, "A, xem ra hoàng thượng đã nghĩ thông suốt điểm này rồi! Thế nên mới có chủ trương tân chính song hành cùng cải chế!" Nghĩ đến đó, hắn quay người, lại nhìn cuốn Tư Trị Thông Giám trên bàn, khẽ xuất thần. "Hoàng thượng không phải Tống Thần Tông, tai không mềm yếu đến thế. Đại Minh ta cũng không phải Triệu Tống, không đến mức trước sợ sói sau sợ cọp!" "Ta không phải Vương An Thạch, cũng chẳng phải Tư Mã Quang, nhưng ta nhất định phải rút ra bài học từ bọn họ..." Đó chính là tác dụng của lịch sử, mấy ngàn năm Trung Hoa dằng dặc, mọi nan đề của người đời sau hầu như đều có thể tìm thấy lời giải đáp trong ghi chép của tiền nhân. Đúng lúc này, tên tùy tùng ngoài cửa dường như không đợi thêm được nữa. Gã đẩy cửa bước vào, khẽ bẩm: "Lão gia, Thiết Bố chính đã đợi ngài nửa canh giờ rồi ạ!" "Sớm thế sao?" Lý Chí Cương thoáng kinh ngạc, "Ừm, mời ngài ấy vào... Không, để ta đích thân ra đón!" Nói đoạn, hắn lại hỏi, "Đồ đạc đã chuẩn bị xong xuôi cả chưa? Đầu giờ chiều chúng ta sẽ lên đường đi Tô Châu!"