Chương 1823: Bất ngờ ập đến (1)

"Cách biệt giàu nghèo chênh lệch quá lớn!" Trời đã sập tối lúc nào chẳng hay, Giải Tấn đi tuần tra trong trường thi, nhìn các sĩ tử muôn hình vạn trạng, trong lòng dâng lên nỗi cảm thán. Sĩ tử con nhà giàu có thì hộp đồ ăn chất đầy điểm tâm tinh xảo, đủ loại thịt thà trà thơm, chăn đệm mang theo cũng là lông thú đắt giá. Thậm chí có kẻ đến cả bô đi vệ sinh cũng tự mang theo. Còn học tử nhà nghèo hèn chỉ có cơm nguội thô thiển, đồ chống rét phần lớn cũng chỉ là chăn bông mà thôi. Càng khỏi phải bàn đến văn phòng tứ bảo mang theo bên người! Giải Tấn chậm rãi bước tới trước mặt một thí sinh trạc tuổi bốn mươi, cúi đầu nhìn chăm chú. Thí sinh nọ đang nhíu mày ủ rũ, cặm cụi viết phần mở đầu của bài sách luận trên giấy nháp... Thấy ánh mắt của Giải Tấn nhìn sang, thí sinh kia theo phản xạ định đứng dậy. "Ngồi đi, ngồi đi!" Giải Tấn đè tay xuống, lên tiếng: "Không cần đa lễ, thi cử là trọng!" Hắn vừa nói vừa nương theo ánh đèn liếc nhìn bài thi của thí sinh đó vài lần. Chữ nghĩa cũng chỉ bậc thường thường. Đề sách luận khoa này là do hắn ra theo ý chỉ của hoàng thượng, tổng cộng có ba câu. Một là, điềm triệu vong quốc của Hán, Đường. Hai là, chính sách dân tộc của tiền triều nhà Nguyên. Ba là, ưu khuyết điểm của tân chính. Cả ba câu hỏi đều dùng lối văn bạch thoại dễ hiểu, đây là chuyện xưa nay chưa từng có trong các kỳ khoa cử đã qua. Đương nhiên, những bài nghị luận tràng giang đại hải về đạo thánh hiền vẫn phải thi. Có điều Giải Tấn hiểu rõ, điều hoàng thượng coi trọng nhất vẫn là ba câu hỏi này. Đừng thấy ba câu này đều dùng lời lẽ mộc mạc mà lầm, chẳng có câu nào là dễ cả. Nhất là câu thứ hai và thứ ba. Sở dĩ Đại Minh từ thời Thái Tổ Cao Hoàng đế luôn nêu cao ngọn cờ kế thừa thiên hạ từ tiền Nguyên, chính là vì muốn danh chính ngôn thuận về mặt pháp thống để cai trị một đế quốc cương vực rộng lớn, nhân khẩu đông đúc lại lắm sắc tộc như thế này. Các triều đại Trung Nguyên trước kia phần lớn chỉ cai trị vùng đất cốt lõi Trung Nguyên, các bang phiên xung quanh xưng thần là đủ. Nhưng dưới sự cai trị của Đại Minh không chỉ có người Hán, mà còn có người Mông, người Nữ Chân, người Triều Tiên, cho tới Miêu, Sắc Mục, Di... lại có cả người Miến Điện, người Triều Tiên! Nhiều tộc người như vậy, làm sao để cai trị cho hiệu quả, các đời trước đều không có tiền lệ nào để noi theo. Nhà Nguyên sụp đổ, ngoài sưu cao thuế nặng và pháp độ suy đồi ra, nguyên nhân lớn nhất chính là không xử lý tốt mối quan hệ giữa các tộc người này... Nghĩ đến đề thi, Giải Tấn lại liên tưởng đến việc cải cách khoa cử mà hoàng thượng từng bàn riêng với hắn. Làm quan cho nước nhà, không thể chỉ biết mở miệng ra là "chi hồ giả dã", càng không thể chỉ biết viết mấy bài văn đạo đức sáo rỗng. Việc trong thiên hạ, việc gì cũng là học vấn... Hắn càng liên tưởng tới việc cải cách quan học mà hoàng đế từng nói, trong các kỳ khoa cử sau này, cũng phải đưa cả số thuật vào khảo thí. Những tiến sĩ thi đỗ cũng không chỉ gò bó trong hệ thống Hàn Lâm Viện hay quan lại địa phương, mà hoàn toàn có thể trù tính việc hậu cần trong quân ngũ... Hoàng thượng từng có một câu khiến Giải Tấn rất tâm đắc, khoa cử thực chất chỉ là một sự khởi đầu. Bước qua được ngưỡng cửa này, mới chỉ đại diện cho việc có tư cách làm quan! "Làm quan có rất nhiều điều phải học, từ số thuật, nông nghiệp, thủy lợi cho tới địa lý..." Giải Tấn cười khổ trong lòng: "Sau này làm quan triều Đại Minh, e là chẳng dễ dàng gì!" Nghĩ đoạn, ánh mắt hắn lại rơi vào bài thi của người kia. Nhìn một hồi, hắn bất giác khẽ cau mày. "Chữ nghĩa tạm coi là tàm tạm! Phần mở đầu sách luận hơi rườm rà, đã là sách luận bằng văn bạch thoại thì nên mở bài là vào thẳng vấn đề, trích dẫn nhiều lời thánh hiền như thế làm gì? Thánh nhân chết mẹ nó mấy ngàn năm rồi, biết cái đếch gì nữa!" Giải Tấn thầm nghĩ trong bụng, rồi lại nhìn thí sinh kia. Thí sinh nọ thấy hắn đứng sừng sững trước mặt, trong lòng càng thêm nơm nớp lo sợ, mãi chẳng dám đặt bút. "Ngươi từ đâu tới?" Giải Tấn thấp giọng hỏi. "Học trò đến từ Thẩm Dương Vệ đất Liêu Đông..." "Thảo nào!" Giải Tấn mỉm cười: "Trong hộp cơm của ngươi toàn là bánh nướng, lại thêm ít củ cải, hành và tương!" Nói đoạn, hắn khẽ cau mày: "Ngươi cũng là cử nhân, cớ sao ngày tháng lại thanh bần đến mức này?" "Học trò ngu muội, ba mươi bảy tuổi mới đỗ cử nhân!" Thí sinh nọ hổ thẹn đáp: "Năm nay học trò ba mươi tám rồi!" "À!" Giải Tấn hiểu ra. Thí sinh trước mắt này không gặp thời, vừa đỗ cử nhân thì hoàng thượng đã hạ lệnh cấm người có công danh dùng đặc quyền miễn thuế dưới tên mình để bao che ruộng đất cho kẻ khác nhằm trục lợi. Tuy nhiên, qua câu trả lời của thí sinh này, Giải Tấn cũng nhận ra người trước mắt là kẻ biết co biết duỗi, không phải hạng hủ nho gàn dở. "Đã là cử nhân, triều đình không cấp ruộng sao?" Giải Tấn lại nhìn thí sinh kia, ống tay áo đã sờn rách mép, cây bút trong tay rõ ràng đã dùng rất lâu, lông bút cũng tưa ra chẳng còn đều đặn. "Thẩm Dương Vệ toàn là quân điền...!" Thí sinh nọ cười khổ. "Cũng phải, lũ lính võ biền kia nào thèm bận tâm ngươi có phải cử nhân hay không!" Giải Tấn lắc đầu. Hắn chợt nhớ tới một chuyện, bên Liêu Đông vốn dĩ hiếm hoi tú tài cử nhân, mấy năm trước có một cử nhân đòi triều đình cấp ruộng đất theo chế độ, kết quả bị đám lính trong vệ sở xông thẳng vào nhà trói nghiến treo lên cây lớn, suýt chút nữa thì mất mạng! "Thảo nào hoàng thượng phải chịu áp lực cực lớn để cắt giảm quân đồn điền ở cửu biên!" Giải Tấn lại thở dài trong lòng, sau đó liếc nhìn bài thi của thí sinh kia một cái rồi cất bước đi tiếp. ~~ Đi được một đoạn, hắn bỗng nghe thấy tiếng động. Ngoảnh đầu nhìn lại, một thí sinh đang nhai bánh xèo. "Ngươi là người Sơn Đông?" Giải Tấn hỏi. "Bẩm học sĩ, vãn sinh là người Liêu Thành, Sơn Đông!" Thí sinh nọ vội vàng đứng dậy đáp. "Ngồi đi, ngồi đi!" Giải Tấn nhìn hắn ta: "Cả tỉnh Sơn Đông học tử đều bãi thi, ngươi không tham gia sao?" "Học trò tuyệt đối không dính líu đến chuyện đó! Học trò đọc sách thánh hiền, sao có thể chống đối lại đại chính của triều đình?" Thí sinh nọ hạ giọng nói. "Ừm! Ngươi là kẻ hiểu chuyện!" Giải Tấn gật đầu, lại hỏi: "Chuyện người đọc sách không còn đặc quyền, ngươi thấy thế nào?" "Đọc sách, một là để mở mang tâm trí, khiến người ta hiểu lễ nghĩa, sáng đạo lý!" Thí sinh nọ lập tức đáp: "Hai là vì giang sơn xã tắc, ra làm quan giúp đời! Còn về chuyện đặc quyền, học trò nói thẳng ra, triều đình ban cho là ân điển của triều đình, không cho thì đó là bổn phận của triều đình! Làm quan thì có bổng lộc, có công danh thì được cấp phát gạo thóc, nếu còn mong mỏi điều gì khác ngoài phận sự, ấy là trái với lời giáo hóa của thánh nhân!" "Ừm, nói hay lắm!" Giải Tấn gật đầu, cười nói: "Hiếm có thật!" "Học sĩ quá khen, học trò hổ thẹn!" Thí sinh nọ nói đoạn, ngập ngừng một lát rồi tiếp: "Thực ra học trò là đồng hương với Trạng nguyên năm Hồng Vũ thứ ba mươi mốt là Hàn công, luôn lấy Hàn công làm gương..." Đột nhiên, Giải Tấn sầm mặt cau mày. Hàn công trong miệng thí sinh này chắc hẳn là Hàn Khắc Trung, người hiện đang giữ chức Tuần tra Ngự sử kiêm Tả Tham chính tỉnh Chiết Giang. Hắn khẽ lắc đầu, chẳng thèm nhìn bài thi của thí sinh kia lấy một cái, sải bước bỏ đi. Thế nhưng đi chưa được mấy bước, hắn đã nhìn thấy hai gương mặt quen thuộc trong trường thi! Một người từng có duyên gặp mặt hoàng thượng và Thái Thượng Hoàng thuở trước, kẻ được gả làm rể nhà Nam Hùng Hầu họ Triệu — Dương Phổ. Người còn lại chính là Kim Ấu Tri, kẻ đã làm quan ở bộ Lễ, đáng lý ra phải đi sứ Chiêm Thành. Giải Tấn có ấn tượng cực kỳ sâu sắc với người sau. Kẻ này vốn là mưu sĩ trong phủ Trịnh Quốc công, được Trịnh Quốc công đích thân đánh tiếng với Tào Quốc công, rồi Tào Quốc công lại gửi gắm sang bộ Lễ, mới lấy thân phận cử nhân mà được phong quan. Thực ra hắn vốn chẳng cần tham gia kỳ thi hội lần này, chỉ cần đi sứ Chiêm Thành lập công trở về thì tiền đồ tự khắc rộng mở thênh thang. Chỉ hiềm nỗi kẻ này vừa ra khỏi kinh thành là lăn ra ốm... Tất nhiên cũng chẳng rõ hắn ốm thật, hay tự phụ tài cao tám đấu, nhất quyết phải trổ tài trong kỳ thi hội này. Giải Tấn ngẫm lại, có lẽ trong lòng hắn vẫn ôm mối chấp niệm, dù sao đọc sách bao nhiêu năm trời, nếu không thể ghi tên bảng vàng làm môn sinh của thiên tử thì vẫn thấy không cam lòng! Mà trước khi kỳ thi xuân này bắt đầu, cả Tào Quốc công lẫn Trịnh Quốc công đều đã ngấm ngầm gửi lời riêng, trong lời ngoài ý chẳng qua là bảo Giải Tấn ngươi hãy liệu mà chiếu cố... Nghĩ đến những chuyện đó, Giải Tấn chậm rãi bước tới, liếc nhìn bài thi của Kim Ấu Tri. Thực ra điều không ai hay biết là ngoài hai vị quốc công họ Tào và họ Trịnh ra, Công bộ Thượng thư Luyện Tử Ninh cũng từng ghé tai nói nhỏ với Giải Tấn... đích thân nhắc tới người này. Liếc qua nét chữ của đối phương vài lần, trong lòng Giải Tấn đại khái đã có tính toán, liền quay người rời đi. Lăn lộn chốn quan trường ngần ấy năm, hắn đã sớm không còn là gã trai xốc nổi năm nào. Hai vị quốc công họ Tào và họ Trịnh đều là tâm phúc của hoàng đế, bọn họ một khi đã thực lòng muốn nâng đỡ ai thì dù kẻ đó không đỗ, tiền đồ vẫn cứ sáng lạn như thường. Còn Luyện Tử Ninh lại là bề tôi tài năng mà hoàng thượng hết mực cậy trông, thể diện của ông ta cũng không thể nào gạt bỏ... "Nhân tình thế thái quả thực khó hơn văn chương thánh hiền mẹ nó nhiều! Mẹ kiếp!" Giải Tấn chửi thầm một câu trong bụng, vừa định quay về phòng làm việc thì một viên quan bên cạnh đã tiến tới bẩm báo. "Bẩm học sĩ, cơm canh cùng chăn đệm mà trong cung chuẩn bị cho các học tử đã được đưa tới rồi!"