Chương 301: Tằm ăn người

Hôm sau, tại điện Phụng Thiên, lão gia tử và Chu Doãn Thông triệu kiến Tri phủ Hàng Châu Trương Thiện. Lần này, vẻ ôn hòa trong lần triệu kiến trước trên gương mặt lão gia tử đã biến mất, thay vào đó là nét lạnh lùng. "Thần..." Không đợi Trương Thiện hành lễ, lão gia tử đã mở miệng: "Được rồi, suốt ngày chỉ thấy các ngươi dập đầu, các ngươi không mệt thì trẫm cũng mệt rồi. Có thời gian dập đầu ấy, đủ để nói được bao nhiêu việc!" Vừa nói, người vừa phất phất bản tấu trong tay, hỏi: "Trong tấu chiết của ngươi nói, dải Hàng Châu kia, ruộng đất trồng lương thực chỉ còn hai ba phần mười, quả có việc đó chăng?" Trương Thiện kín đáo liếc nhìn sắc mặt hoàng thái tôn, thấy hắn khẽ gật đầu, bèn cúi rạp người cất cao giọng: "Khởi bẩm bệ hạ, quả có việc này." "Những nơi đó dồi dào vải bông, tơ lụa, phường dệt mọc dọc theo bờ sông, trăm họ trong thành gần nửa làm công trong phường, dân gian cũng nam cày nữ dệt, hằng năm lượng vải bông tơ lụa làm ra nhiều đến vạn xấp." "Nhưng dẫu vậy, sản vật thiên triều vẫn cung không đủ cầu. Trước khi thần vào kinh, có thương nhân Sắc Mục đã đặt một lúc năm vạn xấp tơ lụa ở xưởng dệt lớn nhất Hàng Châu." Chu Doãn Thông lập tức thấy trên mặt lão gia tử thoáng hiện vẻ kinh ngạc. Chẳng riêng lão gia tử, ngay cả Chu Doãn Thông trong lòng cũng không khỏi kinh ngạc. Một phường dệt tư nhân mà lại có thể làm ra năm vạn xấp tơ lụa? Phải biết tơ lụa sở dĩ quý giá là vì từ lúc trồng dâu đến nuôi tằm đều là cả một quá trình dài và tỉ mỉ, hao tổn biết bao nhân lực và tâm sức. Một xưởng thủ công trong dân gian mà có thể dệt được năm vạn xấp? Ba xưởng dệt của triều đình Đại Minh gộp lại một năm cũng chỉ sản xuất được mười mấy vạn xấp mà thôi. "Năm vạn xấp? Phường dệt lớn nhường nào?" Chu Doãn Thông lên tiếng hỏi, "Có bao nhiêu thợ thuyền, bao nhiêu nông dân trồng dâu nuôi tằm?" Trương Thiện đáp: "Điện hạ, là một phường dệt đứng ra nhận mối, sau đó liên kết với các phường khác cùng dệt!" Hóa ra là hình thức chia mối liên kết sản xuất! Chu Doãn Thông đã hiểu, nhưng trong lòng vẫn thầm thán phục trí tuệ thương nghiệp của cổ nhân. "Thực ra theo tôn nhi thấy, cái giàu của Giang Nam chẳng ở lúa cá, mà chính là ở dâu tằm!" Chu Doãn Thông khẽ nghiêng mình, nói với lão gia tử: "Hồi tôn nhi thụ lý án ở Chiết Giang cũng từng ngầm quan sát. Ruộng đồng thôn quê trồng dâu, mỗi năm dù làm ra bao nhiêu thì các xưởng dệt đều bao tiêu bấy nhiêu." "Dù Giang Nam là đất lúa cá một năm hai vụ, nhưng thu hoạch từ ruộng lúa không thể so được với ruộng dâu. Nông dân nam cày nữ dệt, lá dâu có người mua, tơ thô làm ra có xưởng dệt thu gom. Hơn nữa, vì không trồng trọt trên ruộng cày, nên khi nộp thuế có thể dùng thẳng bạc tiền, hoặc dùng dâu gai, vải bông, tơ thô để trừ thuế!" "Bách tính trong thành cũng thế, đàn ông vào xưởng dệt làm công, đàn bà ở nhà dệt vải, tuy có vất vả hơn đôi chút. Thế nhưng nhà nào nhà nấy đều có tiền tươi trong tay. Có tiền tươi thì địa phương mới càng thêm phồn hoa!" Nói đoạn, Chu Doãn Thông cười cười: "Thuế khóa của bách tính vùng đất Ngô Giang Nam xưa nay vốn gấp đôi những nơi khác trong thiên hạ, nếu bắt họ nộp bằng lương thực thì dẫu năm nào cũng được mùa cũng gánh không xuể. Ngược lại, sau khi trồng dâu nuôi tằm, nộp thuế xong vẫn đủ cho cả nhà no ấm." Thực ra, trong hàm ý lời Chu Doãn Thông nói, điểm mấu chốt nhất nằm ở câu cuối. Năm xưa lão gia tử tranh đoạt cơ nghiệp Giang Nam với Trương Sĩ Thành, Trương Sĩ Thành đánh trận tuy chẳng ra sao nhưng chưa từng vơ vét bóc lột. Ngay cả đến phút cuối khi Tô Châu bị vây, lương thực cạn kiệt, hắn cũng không nỡ bóp nặn bách tính, liều chết phá vây đến mức bị bắt. Thế nên tại đất Chiết Giang, bách tính vẫn hoài niệm Trương Vương, ngấm ngầm dựng miếu thờ Trương Vương ở khắp nơi. Lại thêm lão gia tử xuất thân Hoài Tây, xưa nay luôn bị người Chiết Giang coi thường. Vì vậy sau khi lập nước Đại Minh, lão gia tử trong cơn giận dữ đã định ra mức thuế của người Chiết Giang cao gấp đôi những nơi khác. Điều này có thể coi là một vết tì trong sự nghiệp chính trị của lão gia tử. Lúc này, lão gia tử trầm ngâm lên tiếng: "Đất trồng trọt chưa đầy ba phần mười, vạn nhất xảy ra chút thiên tai nhân họa là ắt sinh nạn đói. Bạc có tốt đến đâu cũng chẳng thể đem ra ăn thay cơm!" "Sản vật của bách tính lúc này nhìn thì dồi dào, nhưng đó là nhờ triều chính thanh minh, quan lại và thương nhân địa phương chưa dám lộng hành bừa bãi. Nhược bằng triều chính suy đồi, quan lại thương nhân tham lam cấu kết với nhau, ép giá thu mua sản vật của bách tính, bớt xén tiền công của thợ thuyền thì sẽ ra sao?" "Trẫm tuy chưa từng buôn bán nhưng cũng đã thấy qua. Một phường dệt lớn ngần ấy ắt phải có hàng tích trữ. Đám thương nhân kia cấu kết với quan phủ muốn ép giá thu mua ruộng dâu tơ tằm, chỉ cần một năm không thu mua là bách tính đã kêu khóc thấu trời rồi!" Càng tiếp xúc lâu với lão gia tử, Chu Doãn Thông càng cảm nhận được khía cạnh phi thường của người. Chỉ bằng vài câu đơn giản đã vạch trần được mặt tối tăm nhất của sự việc. Bách tính trong tay có tiền dư, đời sống trước mắt khá lên. Nhưng hễ quá phụ thuộc vào những thứ này sẽ bị thao túng lũng đoạn. Đến lúc đó, đám thương nhân dệt lụa thao túng giá thu gom, bách tính cùng đường chỉ đành chịu để chúng bóc lột trắng trợn. Đến khi ấy muốn quay lại làm ruộng cũng không còn kịp nữa. Kinh tế là thứ có tính hai mặt rõ rệt nhất, khi chưa tích lũy tới một mức độ nhất định, chắc chắn sẽ có người bị bóc lột, chắc chắn sẽ có tệ nạn. Chỉ sau khi tích lũy phát triển tới một ngưỡng nhất định mới có thể thấy được cái lợi. Đồng tiền chưa bao giờ là không vấy máu. Chu Doãn Thông sau khi suy đi tính lại cũng đã thấy được những mặt hại trong đó. Vùng đất Giang Nam dứt khoát phải phát triển thủ công nghiệp và nghề dệt. Lối thoát cho sự chuyển mình của đế quốc trong tương lai chính nằm ở đây. Bởi lẽ từ lúc này trở đi cho đến mấy trăm năm sau, trước cuộc cách mạng công nghiệp, trước khi nhân loại bước vào xã hội công nghiệp, toàn bộ của cải trên đời đều sẽ phát cuồng vì sản vật của Trung Hoa. Cũng giống như thảm cảnh cừu ăn thịt người ở nước Anh đời sau, dẫu hắn không cố ý thúc đẩy thương nghiệp Giang Nam thì trong dòng thời gian vốn có, mảnh đất Giang Nam này cũng vì bảo đảm tài chính cho Đại Minh mà diễn ra cảnh tằm ăn thịt người. "Trông thì phồn hoa, nhưng rốt cuộc kẻ được lợi vẫn là thương gia, là hào tộc địa phương, là quan lại." Lão gia tử trầm giọng nói tiếp: "Nếu thật sự gặp phải năm mất mùa, ai nấy đều trồng dâu nuôi tằm thì lương thực sẽ thiếu hụt, lại phải đợi triều đình cứu tế. Dẫu không có thiên tai, quanh năm suốt tháng bị bóc lột thì bách tính lấy gì nộp thuế?" "Cứ như thế, dẫu mưa thuận gió hòa, thiên hạ thái bình, triều chính thanh minh đi chăng nữa, cũng chẳng thể ngăn được ruộng cày ở Giang Nam ngày càng bớt, ruộng dâu ngày càng nhiều. Trẫm nhớ ba xưởng dệt lớn của triều đình mỗi năm dệt mười mấy vạn xấp tơ lụa, ngần ấy đã cần đến gần ba mươi vạn mẫu ruộng dâu rồi." "Đấy mới chỉ là của quan phủ, còn chưa tính đến dân gian!" "Bệ hạ, thực ra theo thần thấy, đây cũng không hẳn là chuyện xấu!" Trương Thiện chợt lên tiếng: "Tài chính thuế khóa của Giang Nam xưa nay là trọng điểm của quốc triều, địa phương kiếm được tiền thì triều đình mới có tiền. Nếu bệ hạ lo lắng thiên tai khiến bách tính thiếu lương thực, có thể mở rộng kho chứa của triều đình để tích trữ..." "Trẫm đang nói đến chuyện một khi quan thương cấu kết, thao túng phường dệt để bóc lột bách tính!" Lão gia tử giận dữ quát: "Thiên hạ càng thái bình thì những chuyện thế này càng nhiều. So với món tiền lũ thương nhân bóc lột kiếm được, mấy đồng triều đình thu được đáng là bao? Lâu dần, thiên hạ hưởng thái bình đã lâu, quan lại gian thương giàu sụ, thu nhập của triều đình vẫn chỉ ngần ấy, còn bách tính lại càng thêm bần hàn." "Bách tính bần hàn, số tiền triều đình thu về có bù lỗ nổi không? Món nợ này một kẻ như Trương Thiện ngươi không tính ra được sao?" Trương Thiện sợ đến mức lập tức nín bặt, còn Chu Doãn Thông ngồi bên cạnh lão gia tử thì không ngừng nháy mắt ra hiệu cho ông. "Có phải ngươi định nói đây cũng là chuyện chẳng đặng đừng, thế sự ở đời không thể vẹn cả đôi đường đúng không?" Lão gia tử hừ lạnh một tiếng rồi nói tiếp: "Trước đây trẫm thấy Trương Thiện ngươi còn là một viên quan chất phác, biết làm việc thực tế, mới đến Chiết Giang được bao lâu mà đã đổi tính đổi nết rồi?" "Thần không dám!" Trương Thiện thất kinh, vội vàng quỳ sụp xuống. Lão gia tử nhìn ông, một lát sau mới nói: "Thực ra trong lòng ngươi muốn nói là, chỉ cần thuế khóa Giang Nam dồi dào thì dẫu có bắt trăm họ chịu khổ một chút cũng chẳng sao, đúng chứ?" "Bắt bách tính chịu khổ ư? Trẫm đọc sách không nhiều, nhưng cũng hiểu rằng thiên hạ giàu mạnh không phải cứ bắt bách tính chịu khổ là có thể làm được!" "Một cái khổ này đâu phải chỉ khổ vài năm, cũng chẳng phải vài chục năm, mà là khổ đến mấy đời người. Bề ngoài nhìn như hoa nở gấm thêu, như lửa đượm thêm dầu, nhưng ngày tháng của bách tính vẫn phải chắt bóp tằn tiện, thu không đủ bù chi." "Một cái khổ này sẽ khiến bách tính vĩnh viễn không ngóc đầu lên nổi, chỉ đành bán mạng kiếm tiền cho kẻ khác!" "Triều đình không được lợi, bách tính cũng chẳng được lợi, thế thì ai được lợi?" Trương Thiện lúc này mồ hôi vã ra như tắm, dập đầu lia lịa như giã tỏi. Chu Doãn Thông trong lòng cũng sốt ruột nhưng không tiện mở miệng can thiệp. "Trương Thiện này cái gì cũng tốt, duy chỉ có miệng lưỡi vụng về, trong bụng có ý mà không sao nói ra được!" Chu Doãn Thông thầm nghĩ, cuối cùng cũng mở lời: "Trương Thiện, ngươi nói không hẳn là chuyện xấu, có phải còn điều gì chưa nói rõ chăng?" Trương Thiện như được đại xá, vội nói: "Bệ hạ, điện hạ, thần có một kế, có thể vẹn toàn đôi đường cho cả quan lẫn dân!" "Nói ra nghe xem!" Chu Doãn Thông bảo. "Thu thuế, thu thuế thương nghiệp!" ~~~ Sẽ có chương muộn hơn. Hôm nay là Ngày của Mẹ, là Ngày của Mẹ đầu tiên sau khi cha tôi qua đời. Trong ký ức của tôi, mẹ là một người vô cùng độc lập và kiên cường, sau khi cha mất, bà từ chối chuyển đến sống cùng tôi. Lúc cha qua đời, bà cũng không gào khóc thảm thiết hay lấy nước mắt rửa mặt như những người phụ nữ khác, mà trái lại còn luôn miệng an ủi tôi, bảo tôi phải kiên cường, dũng cảm và nhìn thoáng ra. Thế nhưng dần dà, tôi nhận ra mẹ ngày càng dựa dẫm vào tôi nhiều hơn. Bởi vì lúc này, tôi đã trở thành chỗ dựa duy nhất của bà. Các bạn ơi, chúng ta đều đã trưởng thành rồi. Hoặc có lẽ, nhiều độc giả trong số các bạn vẫn chưa lớn. Thế nhưng dù thế nào đi nữa, xin hãy nghe một lời của kẻ đi trước này: hãy dốc lòng báo hiếu, càng sớm càng tốt. Một cuộc điện thoại, một lời thăm hỏi cũng đủ để khiến người mẹ cảm thấy ấm lòng. Nếu bạn đang ở xa nhà, hãy nhớ gọi điện về. Nếu bạn đang ở bên mẹ, xin hãy mua một bó hoa tươi, trao cho mẹ một cái ôm.