Chương 855: Đề thi

Không có chế độ nào hoàn hảo mãi mãi, chỉ có chế độ thích hợp với thời đại. Khoa cử cũng vậy. Hậu thế luôn có những kẻ mang danh trí thức coi khoa cử chẳng ra gì, chê bai thậm tệ, xem như tội ác tày trời. Họ bảo chế độ ấy giam cầm tư tưởng của kẻ sĩ, hạn chế con đường tiến thân của người đọc sách. Những lời lẽ ấy, đặt dưới mắt Chu Doãn Thông hôm nay, quả thực chỉ là trò mị dân mua danh. Thậm chí còn có phần táng tận lương tâm! Khoa cử dấy lên từ Tùy Đường, rực rỡ dưới thời Triệu Tống, và đến Đại Minh, chế độ này càng được vô số sĩ tử hàn môn mòn mỏi ngóng trông. Bởi lẽ khoa cử không chỉ là đạo tuyển chọn hiền tài của quốc gia, mà còn là con đường duy nhất, công bằng và chính trực của bách tính bình dân, chỉ cần chịu dốc lòng nỗ lực là có hy vọng bước lên tầng lớp trên. Nó không phải là sự công bằng tuyệt đối, nhưng là sự công bằng tương đối ở mức cao nhất. Khi người phương Tây còn dựa vào quý tộc và giáo sĩ để trị nước, đế quốc này đã bắt đầu thu nhận nhân tài ưu tú từ chốn dân gian, lắng nghe ý kiến của lê dân. Hơn nữa, triều đình còn trao cho thứ dân cơ hội tham dự vào việc cai trị đế quốc. Chu Doãn Thông vừa sải bước vào điện, vài vị đại học sĩ cùng các quan Hàn Lâm viện liền tiến lên đón rước. "Thần đẳng khấu kiến Hoàng thượng!" "Miễn lễ!" Chu Doãn Thông mỉm cười giơ tay ra hiệu, rồi ngồi xuống ngai vàng, cất lời: "Đề thi điện thí đã định rồi sao?" "Khởi bẩm Hoàng thượng!" Trung thư xá nhân Lưu Tam Ngô tâu, "Thần cùng chư vị đã thương nghị mấy ngày, chọn ra mấy đề thi, kính xin Hoàng thượng định đoạt!" Chu Doãn Thông cười nói: "Được, nói ra trẫm nghe thử!" Lưu Tam Ngô đứng ở vị trí đầu của ban văn thần, chậm rãi cất giọng: "Điện thí trước hết khảo hạch ba thiên sử luận." "Thiên thứ nhất: Chu Đường ngoại trọng nội khinh, Tần Ngụy ngoại khinh nội trọng các hữu đắc luận!" Nói xong, Lưu Tam Ngô khẽ liếc nhìn sắc mặt Chu Doãn Thông. Chu Doãn Thông vừa đón lấy chén trà nóng từ tay Vương Bát Sỉ, nghe vậy động tác thoáng khựng lại. Hắn thầm nghĩ: "Đề đầu tiên vừa đưa ra đã nồng nặc mùi thuốc súng thế này rồi sao?" Đề bài này nhắc tới Chu Đường tức là nhà Chu và nhà Đường, Tần Ngụy tức là nhà Tần và Bắc Ngụy. Ngoại trọng nội khinh là chỉ nhà Chu thực hiện chế độ phân phong chư hầu, rốt cuộc khiến chư hầu lớn mạnh, Chu thiên tử phải lép vế. Nhà Đường thực hiện chế độ phiên trấn, dẫn đến các phiên trấn bành trướng, trên thực tế đã hình thành cục diện cát cứ. Ngoại khinh nội trọng lại chỉ quyền lực của nhà Tần và Bắc Ngụy tuy tập trung trong tay hoàng đế, nhưng hiệu quả của trung ương tập quyền cũng chẳng khá hơn chế độ phong kiến và phiên trấn là bao. "Đây là ám chỉ mối quan hệ giữa triều đình và các phiên vương, nhưng cũng mang vài phần ý vị muốn hạn chế hoàng quyền!" Chu Doãn Thông lại thầm nghĩ: "Đề thi có thể đưa tới trước mặt mình, ắt hẳn đã được Lễ bộ cùng các học sĩ Hàn Lâm viện nhất trí thông qua." Ngay sau đó, hắn ngẩng đầu nhìn các vị học sĩ trước mặt: "Đề này do ai ra?" "Là thần!" Lễ bộ Thượng thư Trịnh Nghi cất lời. "Đề này ra rất hay!" Chu Doãn Thông lên tiếng khen ngợi. Vấn đề phiên trấn trong đề này chỉ là thứ yếu, vế sau "Tần Ngụy ngoại khinh nội trọng các hữu đắc luận" mới là trọng điểm. Quyền lực đều thâu tóm vào tay hoàng đế, liệu có thực sự đem lại lợi ích cho thiên hạ hay không? Đại Minh tuy không giống thời Triệu Tống cho phép quân vương cùng sĩ đại phu chung hưởng thiên hạ, nhưng vào lúc này, những người có tầm nhìn đã lờ mờ nhận ra mầm mống của chế độ nội các. "Đề thứ hai thì sao?" Chu Doãn Thông lại hỏi. "Đề thứ hai là: Gia Cát Lượng vô Thân Thương chi tâm nhi dụng kỳ thuật, Vương An Thạch dụng Thân Thương chi thực nhi húy kỳ danh luận." Lưu Tam Ngô tiếp tục bẩm báo. "Đề này cũng thú vị đấy!" Chu Doãn Thông thầm trầm ngâm. Chữ Thân Thương trong đề bài là chỉ Thân Bất Hại thời Chiến quốc ở nước Hàn và Thương Ưởng ở nước Tần. Hai nhân vật này trong lịch sử không chỉ là những nhà cải cách biến pháp lẫy lừng, mà còn là những tín đồ trung thành tuyệt đối, những người chấp hành không hề nhân nhượng của Pháp gia! Pháp gia chủ trương dùng hình pháp trị nước, kẻ chấp hành thậm chí cần phải tàn nhẫn, không từ thủ đoạn. Ý nghĩa của đề tài này là, Gia Cát Lượng không có tâm địa tàn nhẫn như hai người họ nhưng lại muốn lập ra hình danh để trị nước, thế nên Thục quốc rốt cuộc mới diệt vong. Vương An Thạch cải cách đặt ra những quy định vô cùng nghiêm khắc, nhưng để tránh mang tiếng xấu, ông không thừa nhận mình dùng học thuyết Pháp gia, tránh dùng danh xưng nhưng lại dùng thực chất. Đề bài này nhằm bàn luận rốt cuộc nên lấy đức trị nước, hay lấy pháp trị nước. Chu Doãn Thông liền hỏi: "Đề này do ai ra?" "Thần!" Hàn Lâm viện Học sĩ Phương Hiếu Nhụ khẽ đáp, "Là thần soạn ra!" Nói đoạn, ông ngừng một chút: "Thần tuy xuất thân nho sinh, nhưng cũng hiểu đạo trị quốc không thể cứ một mực mở miệng là nhân nghĩa đạo đức. Càng không thể chỉ nghe lời của một nhà, dùng đức ra sao, dùng pháp thế nào, cần phải rộng mở đường ngôn luận!" "Tốt!" Chu Doãn Thông cười gật đầu tán thưởng. Một tín đồ trung thành của Nho gia lại có thể gạt bỏ thành kiến của bản thân, đứng từ góc độ trị lý quốc gia để chọn ra phương pháp và chế độ phù hợp, điều ấy thực sự đáng quý. "Đề thứ ba!" Lưu Tam Ngô lại nói, "Vấn đế vương chi chính dữ đế vương chi tâm!" Dứt lời, ông dừng lại một nhịp: "Đề này do thần ra!" Đạo trị quốc của đế vương cùng tâm thuật của đế vương, đây tuyệt đối không phải bài thi để thí sinh ca công tụng đức, mà là để sĩ tử đứng từ góc độ bề tôi, thẳng thắn dâng lời can gián xem đế vương nên cai trị thiên hạ thế nào, nên giữ tấm lòng ra sao. Đồng thời, phê phán thói tệ đương thời! "Được!" Chu Doãn Thông gật đầu: "Quốc gia tuyển chọn kẻ sĩ chính là phải chọn người có tài học thực sự, có phẩm đức, có tư tưởng, không thể chọn một lũ sâu bái lạy." Nói rồi, hắn cười nhạt: "Trong triều đình này của trẫm, thứ không thiếu nhất chính là lũ sâu bái lạy!" Nghe vậy, chư thần đều bật cười. Một lát sau, Chu Doãn Thông nói tiếp: "Trẫm muốn thêm một đề nữa, các khanh thấy sao?" Nhất thời, chư thần có phần khó xử. Bởi lẽ kỳ điện thí vốn dĩ thời gian, đề mục cùng với nghi lễ điển chương đều đã có quy định rõ ràng, sao có thể tùy tiện thêm vào? Chu Doãn Thông nói thẳng: "Đề của trẫm rất đơn giản: Luận thổ địa kiêm tịnh chi nguyên dữ kỳ hại!" Ngay tức khắc, chư thần đều hiểu ý. Đề bài này của Hoàng đế muốn thí sinh làm rõ tác hại của nạn thôn tính đất đai, một vấn nạn mà triều đại nào cũng không tránh khỏi. Không chỉ nói về tác hại, mà còn muốn thí sinh trong bài văn phải chỉ ra được căn nguyên của việc thôn tính ruộng đất. Căn nguyên của việc thôn tính ruộng đất là gì? Là tân chính than đinh nhập mẫu, quan thân nhất thể nạp lương được đẩy mạnh suốt hai năm qua chăng? Hai việc nhìn như chẳng liên can, nhưng bên trong lại có mối liên hệ chằng chịt ngàn vạn mối. Các bậc triều thần trong điện lặng lẽ suy tư, không một ai lên tiếng. Căn nguyên của việc thôn tính đất đai nằm ở đâu, trong lòng họ đều biết rõ như lòng bàn tay. Nhưng biết là một chuyện, để thiên hạ cùng biết, cùng đem ra đàm luận, lại là chuyện hoàn toàn khác. Chu Doãn Thông nhìn họ, cười hỏi: "Thế nào?" Phương Hiếu Nhụ cất giọng sang sảng: "Thần cho rằng, được!" Nói rồi, ông nhìn sang các đồng liêu bên cạnh: "Thôn tính ruộng đất vốn là căn bệnh hiểm nghèo qua các triều đại, lại càng làm tổn hại đến căn bản quốc gia! Đề tài này của Hoàng thượng nhìn xa trông rộng, rất nên dùng làm bài sách luận!" "Hoàng thượng thánh minh!" Những đại thần khác cũng đồng thanh tâu. "Chỉ là một đề thi thôi, có gì mà thánh minh!" Chu Doãn Thông cười cười, cất lời: "Kỳ điện thí lần này, Lễ bộ Thượng thư Trịnh Nghi cùng Trung thư xá nhân Lưu Tam Ngô sẽ làm chủ khảo." Nói đoạn, hắn nhấn mạnh giọng: "Đây là kỳ điện thí đầu tiên kể từ khi trẫm đăng cơ, tuyệt đối không được để xảy ra nửa điểm sai sót!" "Thần đẳng tuân chỉ!" Chủ khảo quan của kỳ điện thí, nếu không phải bậc tài đức vẹn toàn nhất trong nước thì không thể đảm đương. Lưu Tam Ngô nay đã tám mươi tuổi, là bậc lãnh tụ của văn nhân trong thiên hạ, để ông ngồi vào vị trí chủ khảo này thực sự là danh xứng với thực.