Chương 902: Ơn vua

Hàn Khắc Trung đã rời kinh, chỉ mang theo một người hầu, một con lừa gầy, hai bọc hành lý. Thực ra, triều Đại Minh tuy trong hàng văn quan có nhiều kẻ đê tiện nhơ nhuốc, song cũng chẳng thiếu người trung chính kiên nghị, khí tiết thanh cao. Nói cho đúng, nhiều quan viên khi mới bước vào chốn quan trường đều mang trong lòng chí hướng nối tuyệt học vì thánh nhân, mở thái bình cho muôn đời, trên không phụ vua dưới chẳng phụ dân. Chỉ là đời người dài rộng, theo năm tháng dần trôi, lắm kẻ liền quên mất sơ tâm thuở ban đầu, bị thế tục cùng công danh phú quý kéo sang bờ bên kia. Người xưa nói phú quý bất năng dâm, uy vũ bất năng khuất, chính là đạo lý ấy. Hoàng đế đích thân bổ nhiệm một tuần sát ngự sử cấp tỉnh, trong triều đình cũng chẳng gợn lên chút sóng gió nào. Ở một chừng mực nào đó, trị quốc cũng giống như lo toan việc nhà thường nhật, cứ bình ổn lâu dài như nước chảy xuôi dòng, không có ngần ấy chuyện oanh oanh liệt liệt hay khảng khái sục sôi. Trị nước lớn như nấu cá nhỏ, kinh động quá mức ngược lại chẳng hay. Huống hồ làm hoàng đế mà quá đỗi nhìn xa trông rộng cũng chưa hẳn là phúc, rốt cuộc người phải dốc sức chịu khổ vì chiến tích công lao của bậc đế vương vẫn chỉ là bá tánh. Chỉ cần khiến dân chúng sống cảnh thái bình, bớt chút thuế má lao dịch, tăng thêm thóc lúa trong kho, ấy đã là bậc minh quân hiếm có. ~~ Tiết giữa hè, tiếng ve trong ngự hoa viên râm ran rỉ rả. Nơi xử lý chính sự của Chu Doãn Thông dời từ Điện Phụng Thiên sang trai Lạc Chí bên bờ ngự hoa viên. Nơi đây mát mẻ hơn đôi chút, tính hắn xưa nay sợ nóng chuộng lạnh, không chịu được oi bức. Vương Bát Sỉ chỉ huy cung nhân đặt chậu băng ở các góc điện, chân đi nhẹ tay làm khẽ, sợ phát ra tiếng động quấy rầy hoàng đế cùng các vị đại thần đang bàn việc quân cơ. Chu Doãn Thông một tay tựa lên tay vịn ngai vàng, tay kia cầm một bản tấu sớ, ánh mắt lướt qua mọi người rồi dừng lại trên người lão thần Lăng Hán: "Lăng ái khanh, chức Lại bộ Thị lang đang khuyết, khanh tiến cử Bố chính sứ Hà Nam Hầu Dung?" Lăng Hán dẫu sao cũng đã cao tuổi, chiếc ghế Lại bộ Thượng thư này Chu Doãn Thông đã cân nhắc người kế nhiệm từ khi mới đăng cơ. Ban đầu người được chọn là Hữu Thị lang Đỗ Trạch, người này không khéo ăn nói nhưng dám gánh vác việc công, lại thanh liêm chính trực. Nào ngờ sang hè Đỗ Trạch đổ bệnh liệt giường. Vị trí Lại bộ Hữu Thị lang phụ trách khảo hạch chính tích của quan lại trong thiên hạ liền bị bỏ trống. Nghe Chu Doãn Thông hỏi han, Lăng Hán vội đứng dậy, cúi đầu tâu: "Khởi bẩm Bệ hạ, sai sự Lại bộ nếu chẳng phải người trung chính thì không thể gánh vác, song ngoài trung chính ra cũng không được hủ lậu. Bố chính sứ Hà Nam Hầu Dung làm quan nhiều năm, khảo hạch đều xếp loại thượng đẳng." "Không chỉ thanh liêm chính trực, y còn giỏi nhìn thấu tỏ rõ thị phi, bởi thế thần mới tiến cử Hầu Dung!" Hầu Dung quả thực là một vị quan tốt, từ đợt lũ lụt Trung Nguyên đã để lại ấn tượng rất sâu sắc trong lòng Chu Doãn Thông, trong lịch sử người này cũng là một bậc trung thần hiếu tử khiến người đời khâm phục. Sau khi Chu Đệ Tĩnh nan, phái người triệu Hầu Dung vào triều nhậm chức, Hầu Dung thà chết không theo, bị trói giải đi. Về sau Hầu Dung thừa lúc người ta không đề phòng đã nuốt vàng tự vẫn để khỏi phụ lòng cựu chủ. Đối với hạng bề tôi như thế, Chu Doãn Thông xưa nay chưa từng tiếc việc trọng dụng. "Vậy chọn y đi!" Chu Doãn Thông thản nhiên nói, cầm bút chu sa phê một chữ "Chuẩn" lên tấu sớ, rồi cất lời tiếp: "Trẫm nhớ y là người Sơn Đông, phải chăng?" Lăng Hán cười đáp: "Người Bình Độ, Sơn Đông, đỗ Tiến sĩ hạng hai mươi hai khoa Hồng Vũ năm thứ mười tám. Năm đó cả xứ Sơn Đông chỉ có một mình y thi đỗ!" "Nhân tài hiếm có!" Chu Doãn Thông nói: "Y ở địa phương nhiều năm, tư lịch hay năng lực đều đủ cả!" Dứt lời, hắn lại cười với Lăng Hán: "Đã là người do Lão Thượng thư đề cử, ngày sau ông còn phải nâng đỡ chỉ bảo nhiều hơn!" "Bệ hạ dạy chí phải. Lão thần ngần này tuổi rồi, cũng chẳng thể chiếm hố phân mà không đi ngoài mãi được. Đã đến lúc đám hậu sinh này phải dốc sức vì Đại Minh rồi!" Lăng Hán cười đáp. Lời Lăng Hán thoạt nghe thô tục tùy tiện, nhưng thực chất lại ngầm chứa thâm ý. Ông đang muốn thưa với Chu Doãn Thông rằng người là do lão phu tiến cử, song quyết không cùng một bè một cánh. Lão phu cũng chẳng phải kẻ kết đảng luyến quyền, ở tuổi này rồi, tâm nguyện lớn nhất chỉ là đứng trọn phiên gác cuối cùng này mà thôi. Đúng lúc ấy, Hữu Đô ngự sử Dương Tĩnh bỗng mở lời: "Khởi bẩm Bệ hạ, thần to gan xin hỏi, là triệu Hầu Dung lập tức vào kinh, hay là...?" Chu Doãn Thông đặt tấu sớ xuống: "Dương ái khanh có điều chi, cứ việc tâu thẳng!" Dương Tĩnh cúi đầu tâu: "Thần và Hầu Dung là đồng khoa Tiến sĩ, thuở trước cùng làm Cấp sự trung tại Lại bộ, là bạn bè tri giao, ngày thường thư từ qua lại không dứt." Nói đến đây, y thoáng ngừng lại: "Tháng trước Hầu Dung còn gửi thư cho thần, bảo rằng đã bảy năm không được phụng dưỡng mẹ già nơi quê nhà!" Tới đây, Dương Tĩnh nhìn sắc mặt Chu Doãn Thông rồi tâu tiếp: "Trong thư gửi thần, Hầu Dung kể rằng lúc đang tại nhiệm thì nhận được thư của người cháu, bảo mẹ y dạo tết suýt nữa qua đời vì bạo bệnh, trong cơn thập tử nhất sinh miệng cứ lẩm bẩm gọi mãi tên y!" "Hầu Dung từ chức Cấp sự trung Lại bộ chuyển xuống địa phương làm Ngự sử, rồi thăng lên Bố chính sứ, bảy năm ròng chưa từng về nhà. Thư gửi cho thần, nét chữ về cuối đã thấm đẫm vệt lệ nhạt nhòa!" Kẻ sĩ đọc sách, người đọc sách chân chính xưa nay đều vì nước trước rồi mới tới nhà, trung hiếu khó vẹn toàn cả đôi đường. Huống hồ làm quan triều Đại Minh có muôn vàn phép tắc. Ngay cả tới vị thế như Hầu Dung, nếu muốn đón mẹ già về hầu hạ bên mình cũng phải dâng biểu xin chỉ hoàng đế. Chu Doãn Thông khẽ thở dài: "Nỗi xót xa lớn nhất ở đời chính là 'con muốn phụng dưỡng mà cha mẹ chẳng còn'. Bảy năm không được về nhà, khổ cho y rồi!" Dứt lời, hắn thoáng ngừng: "Chuyện này cũng là do trẫm sơ suất, lại hoàn toàn chẳng hay biết gì!" Nói đoạn, Chu Doãn Thông lại trầm ngâm chốc lát: "Bảy năm không về nhà, vốn nên ban cho y một tháng nghỉ để về thăm người thân. Nhưng một là Lại bộ không thể một ngày thiếu người chủ trì, hai là dẫu có cho một tháng, trừ hao thời gian đi lại dọc đường e rằng cũng chẳng còn lại bao lăm!" Kế đó, hắn khẽ thở dài: "Truyền chỉ, ban thưởng cho Hầu Dung một tòa phủ đệ tại kinh sư, chuẩn cho đón mẹ già tới bên cạnh phụng dưỡng, thành toàn tấm lòng hiếu thảo của y!" "Bệ hạ ban ân sâu nặng bực này, quả là điều may mắn cho bề tôi trong thiên hạ!" Các đại thần trong điện đều đứng dậy hành lễ. "Thế này thì tính là ân sâu gì chứ!" Chu Doãn Thông phất tay bảo bọn họ ngồi xuống, mỉm cười nói: "Các khanh là đại thần, là cột trụ của giang sơn, là cánh tay đắc lực của trẫm. Vì Đại Minh mà dốc lòng cạn sức, trẫm sao nỡ ngoảnh mặt làm ngơ trước nỗi niềm nhớ nhung phụ mẫu của các khanh?" "Trong các khanh, có người là lão thần từng chứng kiến trẫm từ hoàng tử bước lên ngai vàng, có người là tân thần do trẫm cất nhắc sau ngày đăng cơ, lại có các vị Bố chính sứ, ngôn quan ngự sử khắp cõi thiên hạ, đối với trẫm không đơn thuần chỉ là bề tôi!" "Trẫm đối đãi với các khanh bằng chân tình, thấu hiểu nỗi khó xử của các khanh, tỏ tường nỗi khổ tâm của các khanh. Trẫm mong các khanh làm việc tốt, làm việc thực chất. Miễn là các khanh làm tròn bổn phận của kẻ làm quan, trẫm ắt sẽ làm tròn bổn phận của bậc nhân quân!" "Quân thần đại lễ không thể phế bỏ, song giữa vua tôi chúng ta, trẫm vẫn nghĩ nên có chút tình người! Trẫm tự thấy tài trí chẳng bằng Tần Hoàng Hán Vũ, công lao chẳng sánh nổi Đường Thái Tông hay Thái thượng hoàng." "Song trong lòng trẫm luôn giữ một phần thẳng thắn, một phần thản nhiên để cùng chư vị thần công dốc lòng tâm sự." "Các khanh đại thần chỉ cần không phụ lòng dân, trẫm quyết không phụ bạc các khanh!" "Bệ hạ!" Lời giãi bày ruột gan tha thiết nhường ấy khiến chư vị thần công sao còn ngồi yên được nữa, thảy đều đứng dậy hành lễ, giọng nghẹn ngào. Xưa nay nào có vị hoàng đế nào từng thốt ra những lời gan ruột ấy với bề tôi? Lọt vào tai những bậc bề tôi vốn đã khắc sâu tam cương ngũ thường vào tận xương tủy này, chỉ bằng ngần ấy câu chữ, dẫu Bệ hạ có lập tức lệnh cho họ bỏ mạng, họ cũng cam lòng. "Các khanh xem, lại quỳ rồi!" Chu Doãn Thông cười: "Vương Bát Sỉ, đỡ bọn họ dậy giúp trẫm!" "Khởi bẩm Bệ hạ, thần còn một việc muốn tấu!" Hữu Đô ngự sử Dương Tĩnh lại lên tiếng. "Cứ tâu!" Chu Doãn Thông cười bảo. "Thiên ân của Bệ hạ cho phép mẹ Hầu Dung vào kinh, nhưng mà..." Dương Tĩnh nói đoạn, cười khổ một tiếng: "Hầu Dung gia cảnh bần hàn, bổng lộc bao năm qua ngoài chi tiêu cần thiết đều gửi hết về nhà chu cấp cho học trò nghèo nơi quê quán." "Từ Bình Độ đến kinh sư, e rằng... e rằng lộ phí của Hầu lão phu nhân còn chẳng gom đủ! Vả lại tuổi tác cụ bà đã cao, dọc đường xe ngựa phải đi chậm rãi, còn cần người hầu hạ đi theo..." Nghe đến đây, Chu Doãn Thông chợt nhớ lại cảnh tượng cứu tế bão lụt ở Trung Nguyên năm nào, Hầu Dung mặc chiếc quan bào chắp vá, ngâm mình trong bùn nước. Đôi ủng quan đi đến rách bươm vẫn tiếc của chẳng nỡ vứt, đem phơi trên bậu cửa sổ. Thanh quan, thanh liêm đến bực này chỉ khiến người ta nảy sinh lòng kính trọng sâu sắc. "Trẫm là thiên tử giàu có bốn bể, vậy mà bề tôi của trẫm ngay cả lộ phí cho mẹ già cũng..." Chưa đợi Chu Doãn Thông dứt lời, các quan viên đã vội vã thưa: "Lời này của Bệ hạ, chúng thần không dám nhận!" "Truyền chỉ!" Chu Doãn Thông ngẫm nghĩ rồi phán: "Lệnh cho Bố chính ty Sơn Đông... Không, Vương Bát Sỉ truyền chỉ Quang Lộc tự, trích từ nội khố của trẫm ba trăm đồng bạc, cùng thánh chỉ phi ngựa hỏa tốc đưa về nhà Hầu Dung ở Bình Độ, Sơn Đông để làm lộ phí!" "Lại dặn Bố chính ty Sơn Đông sức cho các phủ nha, dịch trạm dọc đường, xe ngựa mà Hầu lão thái quân sử dụng nhất thiết phải tinh tế, êm ái. Lệnh cho phủ Bình Độ chọn năm viên sai quan, hai vị lang trung đi theo hộ tống." "Ăn mặc ở đi lại dọc đường của Hầu lão thái quân thảy đều chiếu theo nghi thức của quan tam phẩm, tuyệt đối không được trễ nải sơ suất!" "Chúng thần tuân chỉ!" Quần thần đồng thanh đáp. Sự ân sủng đặc biệt hoàng đế dành cho bề tôi khiến bọn họ đều thấy vẻ vang, đồng cảm sâu sắc. Lão thần Lăng Hán thở dài một tiếng nói: "Tính cả triều Đại Nguyên trước kia, lão thần đã phụng sự mấy đời quân vương, song phải đến triều Bệ hạ, lão thần mới hiểu thế nào là bậc hiền hậu chi quân!" Chu Doãn Thông mỉm cười: "Lão Thượng thư, lời này của ông hơi thiên vị rồi đó nhé? Truyền ra ngoài, coi chừng ông... ha ha ha!" Lăng Hán thốt ra xong cũng tự biết mình lỡ lời, nói vậy chẳng phải mắng cả Thái thượng hoàng sao, bèn vội vàng cười xòa che giấu. Đoạn ông nói tiếp: "Hầu Dung là kẻ có mệnh tốt, năm xưa cố Thái tử cũng từng hết mực ưu ái y như thế!" Nghe ông nhắc vậy, Chu Doãn Thông mới nhớ lại chuyện xưa. Hầu Dung xuất thân bần hàn, năm đó được tuyển vào Quốc Tử Giám rồi đỗ Tiến sĩ. Nhưng khi được thụ quan y lại từ chối không nhận, bởi lẽ cha y can tội bị đày đi sung quân ở Phúc Kiến. Y muốn dùng chức quan ấy để đổi lấy lệnh ân xá cho phụ thân. Thái tử Chu Tiêu nghe chuyện bèn sai người ngày đêm phi ngựa hỏa tốc đến Phúc Kiến, đón cha Hầu Dung đưa về cố hương, trở thành giai thoại một thời. "Bề tôi như thế nếu chẳng thương mến, há chẳng phải là hạng hôn quân!" Chu Doãn Thông mỉm cười. Dứt lời liền nhấc bút, viết lên một tờ hoa tiên còn để trống. “Nghe tin khanh bảy năm chưa gặp từ mẫu, trẫm vô cùng xót xa. Việc nước việc nhà, khanh gác lại gia đình vì việc nước, chịu thiệt đạo hiếu để vẹn lòng bề tôi, vì quân vương mà nén tình riêng vào dạ.” “Trẫm nghe xong muôn phần cảm khái, bởi thế muốn tác thành cho khanh được trọn bề trung hiếu. Tiếp chỉ xong hãy giục ngựa về kinh, việc nhà chớ bận lòng thêm nữa, tự có trẫm thu xếp.” Viết xong, hắn thổi khô vết mực rồi giao cho Lăng Hán: “Cùng với thánh chỉ, phát gửi cho Hầu Dung!” “Thần tuân chỉ!” Lăng Hán trịnh trọng đón lấy, vẻ mặt túc mục. Chu Doãn Thông lại thở dài cười nói: “Trẫm cũng như hoàng tổ phụ, chỉ chuộng thanh quan. Nhưng quan viên thanh bần đến mức tiền lộ phí cho mẫu thân cũng gom không nổi, trẫm nghe xong trong lòng cũng chẳng dễ chịu gì. Bổng lộc ít ỏi, chỉ đủ nuôi miệng cả nhà, mà ở đời sợ nhất chính là hai chữ túng quẫn.” “Làm sao để quan viên vừa thanh liêm, lại không đến mức thanh khổ, quả thực lưỡng nan!” Nghe vậy, chúng thần cúi đầu không nói. Duy chỉ có lão thần Lăng Hán cười sảng khoái: “Bệ hạ, chi bằng tăng thêm chút bổng lộc cho bọn thần đi!” Dứt lời, lại cả cười bảo, “Không giấu gì bệ hạ, thần làm quan ở Đại Minh ba mươi năm, toàn là nhờ dưới quê chu cấp, tính kỹ ra bao năm nay vẫn còn đang lỗ vốn đấy!” “Ngươi mơ đẹp lắm!” Chu Doãn Thông cười lớn. “Lăng lão Thượng thư lời ấy sai rồi, ngài làm quan ba mươi năm ở Đại Minh chịu lỗ, chứ thời tiền triều Đại Nguyên, toàn là chức béo bở cả đấy!” Trong đám bề tôi, có vị đại thần thân thiết với Lăng Hán cất tiếng cười trêu. Lăng Hán đỏ bừng mặt già: “Đó đều là người ta ép tặng, ép tặng đấy chứ!” Nói đoạn, lại cười mắng, “Chuyện tiền triều, ngươi mang tới Đại Minh ta nói làm chi, là có rắp tâm gì?” Từ Chu Doãn Thông cho tới các đại thần thảy đều cười vang một trận. Quan viên thanh liêm hay không, một mặt là ở thao thủ của bản thân, mặt khác lại phụ thuộc vào bậc quân chủ. Quân chủ hôn dong, quan viên dù không muốn tham cũng hóa tham. ~~ Cái kẻ mặt dày vô sỉ, tệ hại nhất trần đời này là ta, lại chuẩn bị khất nợ rồi. Bị tắc chữ, ngồi đây cả tiếng đồng hồ rặn ra được có sáu chữ. Mắng ta cũng được, nhưng nhẹ tay thôi, không thì đau lắm.