Chương 1025: Có tiền là phải tiêu

Kỳ tạo thế vừa dứt, triều đình lập tức lôi đình vạn quân thi hành. Đại Ninh lương trang đi đầu tuyên bố, kể từ ngày hôm đó, mọi giao dịch tại các điểm của lương trang đều phải dùng Đại Ninh bảo sao. Đây cũng là diệu kế giúp Đại Ninh bảo sao nhanh chóng đi vào đời sống dân chúng. Đại Ninh lương trang vốn là sản nghiệp của triều đình, mạng lưới buôn bán trải rộng, chủng loại lương thực phong phú, phẩm chất thượng hạng, giá cả lại bình ổn. Ngoài lương thực, nơi đây còn kinh doanh rượu trà, vải vóc, than củi, đều là những mặt hàng thiết yếu mà thường nhật dân chúng không thể rời xa. Một khi đã hạ quy định, ai muốn mua lương thực ắt phải đổi lấy bảo sao trước. Tiếp đó, Diêm chính thự cũng cáo thị cấm dùng bạc nén trong các cuộc mua bán muối, toàn bộ chuyển sang dùng bảo sao. Lương thực và muối ăn, hai mạch sống thường nhật đồng loạt cải biến, buộc bách tính chẳng thể không đi đổi bảo sao. Đại Ninh tiền trang đã sớm chuẩn bị chu tất từ trước, bảo đảm lập tức đổi được tiền cho dân. Thế nhưng phát hành một loại tiền tệ hoàn toàn mới, lại không có nghiêm lệnh cưỡng chế, dân chúng nhất thời khó lòng chấp nhận. Nói là ngang giá, song nhìn tới nhìn lui, vàng ròng bạc trắng sờ tận tay vẫn khiến người ta yên tâm hơn. Trong dân gian bắt đầu xuất hiện những lời dị nghị. Ngay cả giới quan lại cũng đầy nỗi bất bình, bởi bổng lộc tháng này của họ đều phát bằng Đại Ninh bảo sao. Nhưng ngoài phố thị, ngoại trừ các hiệu buôn của quan phủ, các phường buôn tư nhân vẫn chưa thực sự chấp nhận giao dịch bằng bảo sao. Phạm vi sử dụng vì thế mà vô cùng hạn chế. Các quan viên vừa lĩnh bổng lộc bằng bảo sao xong, việc đầu tiên là lập tức tới Đại Ninh lương trang gom mua gạo mì, than sưởi, vải vóc cùng các đồ dùng thường nhật. Bởi lẽ thân làm quan lại, họ không thể tự tiện mang bảo sao đi đổi lại thành bạc. Với thường dân, tình hình lại càng nghiêm trọng hơn. Quan niệm cố hữu chưa thể đổi thay trong một sớm một chiều, hễ cầm được bảo sao trong tay, họ liền vội vã đem tới tiền trang đổi sạch ra bạc nén. Tình cảnh ấy khiến lượng bảo sao tung ra thị trường chẳng hề lưu thông thực sự, chỉ vừa đảo qua một vòng đã quay ngoắt về Đại Ninh tiền trang. Nhìn cục diện này, việc phát hành tiền giấy dường như chẳng đem lại chút tác dụng nào. Đã có quan viên dâng sớ can gián, cho rằng nếu dân chúng không muốn tiếp nhận thì chi bằng bãi bỏ, thứ này chẳng có giá trị đặc thù, cũng chẳng dùng vào đâu được. Thấm thoắt nửa tháng trôi qua. Tiết Khánh cùng Tiền Đại Phú lại vào cung bẩm báo thực trạng. "Tình hình trước mắt vẫn vậy, chưa thấy tiến triển gì." Tiền Đại Phú mở lời: "Hay là bệ hạ hạ một đạo chỉ dụ, nghiêm cấm vàng bạc lưu thông ngoài phố thị, cách này so với mọi biện pháp khác còn hiệu nghiệm hơn." "Không ổn." Quan Ninh lắc đầu: "Việc này không thể nóng vội, tình cảnh hiện thời cũng là lẽ thường. Tiếp nhận cái mới luôn cần có thời gian, cưỡng ép cấm đoán chỉ khiến lòng dân thêm bất an, e rằng còn tạo kẽ hở cho kẻ trục lợi ra tay." Tiết Khánh gật đầu phụ họa. "Mấy ngày gần đây chốn phố phường đã rộ lên lời đồn, bảo rằng triều đình muốn dùng giấy lộn thay cho vàng bạc, rồi sẽ giới hạn việc đổi tiền. Đám gian thương chờ lúc tan chợ liền mò ra, lén lút đổi bạc cho những ai cần kíp ở chợ đen, thường thì ăn chặn mất hai phần chênh lệch..." "Nghĩa là, tờ bảo sao mệnh giá mười lạng chỉ đổi được tám lạng bạc." "Thế mà cũng có kẻ tin sao?" Tiền Đại Phú dạo này bận tối mắt, chưa từng nghe qua lời đồn này. "Kẻ tin theo vẫn còn đông lắm." Tiết Khánh đáp: "Ngươi đừng bao giờ xem nhẹ thủ đoạn của lũ chờ chực đục nước béo cò." Quan Ninh cũng tán đồng lẽ đó. Mưu danh trục lợi vốn là bản tính con người, âu cũng thường tình. "Cho nên trẫm tuyệt đối không thể để bọn chúng có cơ hội trục lợi. Một khi hạ nghiêm lệnh cấm đoán, chỉ sợ sẽ dấy lên cơn hoảng loạn lớn hơn." Quan Ninh hỏi: "Các thương hộ ưng thuận giao dịch bằng bảo sao có nhiều không?" "Chẳng được bao nhiêu." Tiết Khánh thở dài: "Đó chính là then chốt. Thương hộ không cho dùng bảo sao để mua bán, người ta cầm tiền mà chẳng tiêu được, vậy thì lưu thông bằng cách nào?" "Đem xuống phương nam thi hành đi, nơi đó lắm phú thương cự giả, nhu cầu dùng bảo sao ắt sẽ lớn hơn." Quan Ninh phát hành tiền giấy chính là vì sự phát triển của thương nghiệp. Thuở mới dựng nước, trăm bề đổ nát. Năm ấy hắn hạ lệnh thu thuế thương nghiệp, từng bị người đời mắng là bóp chết giới con buôn trong nước. Đó là quyết định do thời thế bức bách. Canh nông là gốc rễ lập quốc, khi ấy ruộng đồng phần lớn bỏ hoang không người cày cấy, nếu còn cổ xúy thói buôn bán thì chẳng phải là bỏ gốc lấy ngọn hay sao? Thương nghiệp muốn phồn thịnh ắt phải có nền tảng kinh tế nâng đỡ, ấy là tiến trình thuận theo tự nhiên. Nay đã là năm Nguyên Vũ thứ bảy, trải qua ngần ấy năm, Đại Ninh đã vượt qua giai đoạn gian nan nhất, chính là lúc chuyển từ trọng nông sang coi trọng cả nông lẫn thương. Tiền giấy dễ bề mang theo hơn kim loại, có thể dùng trong phạm vi rộng lớn, rất có lợi cho việc lưu thông hàng hóa, thúc đẩy kinh tế phát triển. Về phương diện này, nhu cầu thực tế vốn luôn tồn tại. Các tiền trang tư nhân lớn từ lâu đã có nghiệp vụ hối đoái. Người đi buôn gửi một món tiền hàng vào tiền trang, nhận lấy tờ biên nhận, khi giao dịch món lớn chỉ việc giao tờ giấy ấy, vừa an toàn lại tiện lợi. Sự xuất hiện của tiền giấy có thể thay thế hoàn toàn hình thức đó, lại do triều đình phát hành nên càng đáng tin cậy hơn. Lưu thông, ấy mới là công dụng lớn nhất của tiền giấy. Chỉ khi đạt đến mức độ lưu thông tối đa, trăm nghề ngàn quán trong xã hội mới có thể vận hành tuần hoàn. Như vậy chẳng những thúc đẩy các ngành nghề phát triển, mà còn lôi cuốn thêm nhiều người bước vào guồng quay kinh tế. Chỉ dưới tiền đề ấy, kinh tế quốc gia mới có thể tăng trưởng thần tốc, hay nói cách khác, giá trị thặng dư tạo ra mới càng thêm dồi dào. Đây là đạo lý chỉ có kẻ xuyên không như Quan Ninh mới thấu triệt. Mà tiền giấy chính là đòn bẩy thúc đẩy dòng chảy lưu thông ấy. "Nghề muối nhất định phải áp chế nghiêm ngặt, bắt buộc giao dịch bằng bảo sao, muối lậu cũng phải vậy." Quan Ninh hạ giọng dặn dò. Muối ăn là mặt hàng trọng yếu, đời sống thường nhật không thể thiếu thốn. Năm xưa khi thanh tra việc phát hành diêm dẫn quá mức, mấy đại diêm thương phương nam căn bản chẳng thèm phối hợp, sau cùng triều đình phải dùng biện pháp cứng rắn mới tra ra được, vãn hồi tổn thất cho quốc khố. Nghĩ đến việc đám diêm thương này còn có chỗ dùng, Quan Ninh mới không đuổi cùng giết tận mà chừa lại cho họ một con đường sống. Nay đã đến lúc bắt bọn họ phải trả ơn. Phương nam nhờ có địa thế trời ban nên việc buôn bán hưng thịnh, kinh tế trù phú. Diêm thương là một bộ phận rường cột nơi đó, chỉ cần họ bắt đầu thi hành, triều đình sẽ lung lạc được một bộ phận người, từ đó lan dần sang các ngành nghề khác, Đại Ninh bảo sao tự khắc sẽ mở rộng được địa bàn. Xem ra việc chọn Thượng Kinh làm nơi thí điểm là không thỏa đáng, so với phương nam, người phương bắc bảo thủ hơn nhiều, thua xa sự khai minh cởi mở dưới đó... "Còn một việc nữa, trẫm định tiếp tục giảm miễn thuế má cho các vùng đất cằn cỗi ở phương bắc, trên mức hiện tại giảm tiếp hai phần..." Quan Ninh nhìn sang Tiết Khánh. "Ngươi mau chóng nghĩ ra một phương án, sau đó đưa ra Nội các bàn định." "Còn giảm nữa sao?" Tiết Khánh ngạc nhiên: "Sau khi tân triều thành lập, bệ hạ trước tuyên bố vĩnh viễn không tăng thuế khóa, sau đó mức thuế lại giảm hết lần này tới lần khác. Mức thu hiện nay đã chẳng hề nặng nề, bệ hạ thực sự đã quá đỗi nhân từ rồi." "Chính lệnh của triều đình phải linh hoạt, không thể cứng nhắc. Đất đai phương bắc và phương nam vốn dĩ sai khác một trời một vực, cứ áp cùng một mức thuế chẳng phải sẽ dễ sinh biến hay sao?" "Thế nhưng tính theo mức nộp hiện nay, chỉ cần không gặp năm mất mùa, bách tính đã đủ ăn đủ mặc, nhà nào cũng có không ít của ăn của để." "Đúng thế." Quan Ninh cất lời: "Tiền bạc chất đống trong kho chẳng có chút ý nghĩa nào, nhất định phải tiêu ra ngoài. Sau khi họ nộp thuế, triều đình sẽ thu mua số lương thực dư thừa trong tay họ theo giá cố định. Làm vậy quốc gia có được lương thực dự trữ, còn dân chúng nhận được tiền bạc. Có chút của tích cóp, họ sẽ nảy sinh mong muốn mua sắm đồ đạc, đó chính là lưu thông..."