Chương 862: Hưng tu thủy lợi, trùng tu vận hà

Trong nền văn minh lúa nước bên sông lớn, nông nghiệp xưa nay luôn giữ vị thế chủ đạo trong nền kinh tế, việc canh tác ắt phải chú trọng đến mức tinh tế, cẩn trọng. Muốn vậy thì phải cải tiến nông cụ, nâng cao kỹ thuật canh tác nhằm gia tăng sản lượng trên từng mảnh ruộng, mà thủy lợi chính là phương diện trọng yếu nhất. Thời trước, mô thức canh tác nông nghiệp chủ yếu là kinh tế tiểu nông theo từng hộ gia đình, vốn không đủ sức chống chọi trước thiên tai hạn hán, lũ lụt, bởi thế muốn bảo đảm mùa màng, ắt phải coi trọng việc hưng tu các công trình thủy lợi. Trồng trọt rốt cuộc vẫn phải trông vào thời tiết. Làm sao dùng sức người can thiệp để đổi thay cục diện, gặp hạn hán thì có nước tưới tiêu, gặp lũ lụt thì có đường khơi thông ngăn ngừa. Quan Ninh đã sớm có dự tính này, song kể từ ngày lập nên tân triều, thời thế vẫn chưa hội đủ điều kiện. Thuở đầu hắn phải cải cách đất nước, đến khi yên tâm định chấn chỉnh thì chiến tranh lại bùng nổ. Nay thiên hạ rốt cuộc cũng đã lắng yên. Hắn từng làm thống kê rất cặn kẽ, nhận thấy ở vùng trung bắc Đại Ninh, phần lớn đất đai đều là ruộng cạn, không có hệ thống tưới tiêu, không có nguồn nước ổn định, hoàn toàn phó mặc cho trời, sản lượng tự nhiên chẳng thể nào tăng nổi. Muốn xoay chuyển tình cảnh này, cần phải xây dựng hệ thống thủy lợi mới. Điều Quan Ninh định làm trước mắt chính là tu sửa vận hà! Đại Ninh vốn có sẵn một con kênh đào, mang tên Lan Thương Đại Vận Hà. Đây cũng là tuyến thủy lộ huyết mạch nối liền nam bắc, tồn tại đã lâu đời, trải qua mấy đời hoàng đế bồi đắp tôn tạo mới có được quy mô như hiện tại. Phía nam khởi từ Lâm An thuộc Giang Châu, phía bắc kéo dài đến Thông Huyện thuộc Lan Châu, dòng chảy chính là sông Thương Giang. Thế nhưng trong mắt Quan Ninh, đây không phải là một con kênh đào đạt chuẩn, bởi phần nhân công đào xới thực chất rất ít. Phần lớn dòng chảy đều là nương theo sông ngòi tự nhiên mà khai thông nối liền. Nói cách khác, công trình này không lấy quy hoạch nhân tạo làm cốt lõi, mà hoàn toàn dựa vào địa thế tự nhiên. Chẳng hạn nơi này có nhánh sông nhỏ, nơi kia cũng có một nhánh, người ta chỉ việc đào thông hai nhánh sông ấy với nhau. Đại thể chỉ có vậy. Sau đó mở rộng lòng sông tự nhiên có sẵn để tàu thuyền đủ điều kiện qua lại. Làm như thế quả thực giảm bớt rất nhiều sức người, nhưng cũng vì quá phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên nên vận hà quanh co uốn khúc. Có những nơi đường thẳng chỉ mất nửa canh giờ, nhưng nếu men theo dòng uốn lượn lại phải tốn tới hai canh giờ. Đó chỉ là đào thông cho có lệ. Tác dụng thực tế của vận hà rất lớn, không chỉ tăng thêm tuyến vận tải mà còn phải gánh vác cả việc dẫn nước tưới tiêu. Lan Thương Đại Vận Hà đối với công năng thứ hai lại vô cùng hạn chế, chỉ có số ít nơi được hưởng lợi. Kỳ thực điều này cũng dễ hiểu. Vào thời cổ đại khi sức sản xuất còn thấp kém, mỗi lần khởi công chỉ có thể trưng dụng phu phen với quy mô lớn, khiến cuộc sống bách tính khốn cùng, cuối cùng dễ dẫn tới mâu thuẫn xã hội. Điều này trong lịch sử từng có tiền lệ. Đại Ninh vì mối họa man tộc phương bắc nên trọng tâm kinh tế luôn đặt ở phương nam. Vận hà có thể giúp triều đình thắt chặt quản lý phương nam, bảo đảm lương thảo phương nam chu cấp cho phương bắc, kết nối kinh tế hai miền, lại thúc đẩy sản xuất nông nghiệp và giao thương buôn bán đôi bờ, lợi ích vô cùng to lớn… Điện Thùy Củng. Quan Ninh triệu tập quần thần, tuyên bố quyết định này. "Trẫm muốn trùng tu vận hà!" Dưới hiệu lệnh của hắn, Thành Kính cùng mấy tên thái giám trải ra một tấm bản đồ lớn. Đây chính là bản quy hoạch vận hà. Bản đồ này do chính hắn nhiều lần phái người đi khảo sát, thậm chí đích thân thị sát, đo đạc thực địa rồi tổng hợp thành! Quần thần vây lại xung quanh. Các nét vẽ ghi chú vô cùng tường tận, có địa danh, sông hồ, cùng tuyến đường thủy tổng thể. Trên đó còn đánh dấu rõ ràng những đoạn cần cải tạo, nhìn vào là thấy ngay. "Từ khi lập nên tân triều, trẫm đã có ý định trùng tu, trong thời gian đó lục tục phái người khảo sát, mất hơn ba năm ròng mới lập nên bản đồ này." Quan Ninh đứng bên cạnh giải thích. "Đầu đuôi không đổi, phía bắc vẫn bắt đầu từ Thông Huyện, phía nam đến tận Lâm An. Trọng tâm lần này là nắn dòng, nạo vét và nắn thẳng những đoạn quanh co. Sau khi thông suốt, tuyến đường này sẽ dùng chức năng kết nối đặc thù để nối liền Thượng Kinh — trung tâm chính trị của cả nước — với trung tâm kinh tế phương nam. Quan trọng hơn, nó sẽ liên kết các vùng sản xuất thuộc các lưu vực sông ngòi khác nhau, cải thiện thủy lợi ruộng đồng dọc tuyến, bảo đảm nâng cao sản lượng nông nghiệp…" "Lan Thương Đại Vận Hà sau khi quy hoạch lại sẽ chia làm bảy đoạn, cụ thể là…" Quan Ninh vừa chỉ vào bản đồ vừa thuyết minh, cặn kẽ tường tận khiến ai nấy đều thấu suốt. Thế nhưng sau khi hắn dứt lời, các triều thần lại không mở miệng ngay, sắc mặt ai nấy đều thoáng vẻ ngưng trọng. "Có suy nghĩ gì, cứ việc nói thẳng." Quan Ninh ngồi xuống, đưa mắt nhìn mấy vị đại thần. Ngoài các đại thần Nội các, còn có Công bộ Thượng thư Quán Khâu, Tào vận sứ Trần Huyên cùng các quan viên phụ trách chuyên môn. "Lan Thương Đại Vận Hà tệ nạn tồn đọng nghiêm trọng, đây là sự thật." Triệu Nam Tinh là người đầu tiên lên tiếng. "Con kênh này tồn tại đã lâu, phù sa bồi lắng, lòng sông thu hẹp, khuyết điểm ngổn ngang. Năm xưa sau khi Hi Tông tiền triều đăng cơ cũng từng trích ngân lượng trùng tu, song khi ấy cơ cấu Tào Vận Ty quá cồng kềnh, vừa nắm vận tải đường thủy vừa quản trị trị thủy lòng sông, nội bộ tham nhũng nghiêm trọng, chẳng còn dùng cho dân mà biến thành chốn vơ vét bạc tiền." "Đúng vậy." Phí Điền tiếp lời: "Thuở ấy bệ hạ dấy binh, Lan Châu thiếu lương, Hi Tông điều lương từ phương nam lên nhưng lại bị người ta thao túng, lấy cớ vận hà tắc nghẽn để lần lữa, mãi cho đến cuối cùng số lương ấy cũng không chuyển tới nơi." Chuyện này có nhiều người biết, về sau Quan Ninh còn nhờ đó mà hưởng lợi, rốt cuộc số lương thảo kia lọt vào tay hắn, giải tỏa cơn nguy khốn lúc bấy giờ. "Bạc cấp phát không dùng đúng chỗ mà đều chui vào túi quan viên Tào Vận Ty, năm dài tháng rộng không tu bổ khiến năng lực vận tải sụt giảm nghiêm trọng. Nay bệ hạ có lòng trùng tu, quả là việc đại thiện." Triệu Nam Tinh trầm giọng nói: "Bản quy hoạch này cũng cực kỳ tinh diệu, mang lại lợi ích cho nam bắc, phúc trạch cho đôi bờ. Thế nhưng việc trùng tu này không đơn thuần là chỉnh trang thông thường, mà là mở lại lòng sông, dẫn lại dòng nước, công trình vô cùng hao tổn sức lực. Việc này cần trưng triệu dân phu với quy mô cực lớn, quyết chẳng thể hoàn thành trong một sớm một chiều." Dẫn dắt bấy nhiêu lời, giờ mới đi vào trọng điểm. "Triều ta tuy ngày một đổi mới, song thực chất bách tính vẫn còn muôn phần khốn khó. Trưng triệu thế này trong thời gian ngắn thì được, nếu kéo dài e rằng sẽ sinh biến." "Triệu đại nhân nói rất phải, xin bệ hạ nghĩ lại." Mấy vị triều thần lục tục lên tiếng can gián. Ai nấy đều hiểu rõ trùng tu vận hà, hưng thủy lợi là việc lợi quốc lợi dân, nhưng tình hình thực tế lại khác. Đại Ninh đang trong giai đoạn khôi phục. Quốc lực cần hồi phục, dân sinh cần an định. Vào lúc này, không thể làm kinh động quá lớn. Họ đều cảm thấy bước đi này quá rộng! Lịch sử đã chứng minh, cưỡng ép trưng triệu dân phu chưa bao giờ mang lại kết cục tốt đẹp. Trước mắt có thể chưa thấy họa, nhưng lâu dài tất sinh loạn. "Những điều các khanh nói, trẫm đều hiểu rõ." Quan Ninh mở lời: "Khi tiến hành thực tế, trẫm cũng sẽ cân nhắc tình hình cụ thể. Bởi vậy trẫm định làm từng đoạn một, bắt đầu từ những khúc sông trọng yếu, xong đoạn nào mới tiếp tục đoạn sau." Nghe đến đây, các vị triều thần đều thở phào nhẹ nhõm. Xem ra bệ hạ không phải vì nhất thời nổi hứng. "Các khanh, việc này đã cấp bách lắm rồi. Chúng ta trùng tu xong một đoạn là có thể thúc đẩy sản lượng lương thực và phát triển kinh tế cho cả vùng đó. Đợi khi có tiền rồi lại tiếp tục làm tiếp. Đây là quá trình lâu dài, chẳng thể nóng vội trong một sớm một chiều." Quan Ninh suy tính rất chu toàn. Quần thần nghe xong cũng liên tục gật đầu. "Vậy còn chuyện điều động dân phu thì sao? Con số này quyết không hề nhỏ." "Trẫm không định trưng triệu, mà là thuê mướn!" "Thuê mướn ư?" "Phải." Quan Ninh thản nhiên nói: "Dùng công trình cơ bản để thúc đẩy tiêu dùng nội địa, đây là biện pháp rất hay…" Tái bút: Đọc kỹ vào, sau này xuyên không còn dùng được.