Chương 117: Chu Thông viết Trương Tam, Lý Hạo tính sổ chi tiết

Đêm khuya, phường in nơi viện sau Trí Tri Thư Viện. Lúc này đã biến thành chiến trường bận rộn nhất toàn cõi Giang Ninh. Hàng chục ngọn đèn dầu rọi sáng nơi đây như ban ngày, hương mực, mùi giấy hòa cùng vị trà nồng đượm lan tỏa khắp không trung. Tô Thời ngồi ở vị trí tổng biên, trước mặt chất đống bản thảo, nàng phụ trách hiệu đính sơ thảo của tất cả mọi người. Trần Văn ngồi trên chiếc ghế thái sư cách đó không xa, tay nâng chén thanh trà, ánh mắt ôn hòa dõi theo đám người trẻ tuổi đang bận rộn. Vương Đức Phát thì ngồi xổm ngoài cửa, vừa gặm lê vừa sắm vai độc giả đầu tiên. “Chu sư huynh, dừng một chút.” Tô Thời cầm lấy một tờ bản thảo Chu Thông vừa viết xong, đôi mày nhíu chặt lại, dùng bút chu sa khoanh một vòng tròn lớn lên đó. “Sao thế?” Chu Thông đặt bút xuống, vẻ mặt nghiêm nghị. Hắn vốn luôn tự tin vào sở học luật pháp của mình, bài viết này là do hắn cân nhắc suốt nửa canh giờ mới chấp bút thành văn: “Bài 《Luận về tội trách ép mua ép bán》 này, ta đã dẫn điều ba mươi bảy trong 《Đại Hạ Luật · Hộ Luật》, cùng với ba án lệ kinh điển của Đại Lý Tự tiền triều, mạch lạc chặt chẽ, dẫn chứng tường tận, có thể nói là không chê vào đâu được.” “Ta biết nó không chê vào đâu được.” Tô Thời thở dài, đưa bản thảo cho Vương Đức Phát nơi cửa: “Đức Phát, huynh đọc đoạn này xem.” Vương Đức Phát nhận lấy bản thảo, hắng giọng một tiếng, còn chưa đọc được hai câu đã nghẹn lời: “Phàm... phàm giao dịch ngoài chợ búa, phải... phải đôi bên tình nguyện, nhược bằng ỷ vào quan thế, ép mua ép bán, gây tổn thất cho người khác, theo luật đánh tám mươi trượng, truy thu sở đắc phi pháp... Ái chà mẹ ơi, đọc trẹo cả mồm! Chu sư huynh, huynh viết cái này cho ai đọc thế? Viết cho Hình bộ Thượng thư đọc đấy à?” Sắc mặt Chu Thông cứng đờ: “Đây là viết cho bách tính đọc, phổ biến luật pháp hiểu rõ đạo lý, đương nhiên phải nghiêm cẩn.” Vương Đức Phát đập tờ bản thảo lên bàn: “Huynh bảo Trương đại gia bán bánh nướng xem cái này ư? Ông ấy đọc hiểu được chắc? Nếu ông ấy mà đọc hiểu được, thì liệu có bị mấy tên côn đồ lưu manh dọa cho không dám dọn hàng nữa không?” “Đức Phát nói thô nhưng lý không thô.” Trần Văn bên cạnh thuận miệng chen vào một câu, đặt chén trà xuống: “Chu Thông, con còn nhớ những gì ta từng nói với con trước đây không? Luật pháp không phải tượng thần treo trên vách, nó là lưỡi đao nắm trong tay. Tượng thần ngự trên cao, khiến người ta kính sợ nhưng chẳng dám lại gần. Đao tuy hung hiểm, song lại có thể bảo toàn tính mạng.” “Ý của tiên sinh là...” Chu Thông như có điều suy nghĩ: “Luật pháp uy nghiêm, không thể khinh nhờn.” “Uy nghiêm không nằm ở câu chữ tối nghĩa, mà nằm ở chỗ nó thực sự giúp người ta giải quyết được vấn đề.” Trần Văn đứng dậy, bước tới trước mặt Chu Thông, giọng điệu khẩn khoản: “Lời đồn của Ngụy công công vì sao lan nhanh? Bởi vì lão kể chuyện, là chuyện đông chuyện tây của đầu đường xó chợ. Chúng ta muốn phản kích, thì phải mộc mạc hơn lão, càng phải đơn giản dễ hiểu hơn.” “Mộc mạc?” “Phải.” Trần Văn tiếp lời: “Chúng ta có thể giả định một tình cảnh: Chẳng hạn ở phía nam thành có gã Trương Tam bán vải, chất phác thật thà, cả nhà già trẻ đều trông cậy vào tiệm vải này để kiếm miếng ăn. Một ngày nọ, người của Ngụy công công kéo tới, cứ khăng khăng đòi mua vải của hắn với giá nửa tiền, lại còn muốn đánh người. Trương Tam nên làm thế nào?” Trần Văn vừa nói vừa vẽ phác đồ lên giấy. “Bước đầu tiên, hét lớn cướp của! Kéo hàng xóm láng giềng xung quanh tới vây xem, cái này gọi là tạo thế. Khiến cho tất cả mọi người đều tận mắt thấy người của Ngụy công công đang ức hiếp kẻ lương thiện.” “Bước thứ hai, ôm chặt lấy sấp vải, dẫu bị đánh cũng không buông tay, lại còn phải đọc to điều luật chúng ta dạy hắn: Giữa thanh thiên bạch nhật, ép mua ép bán, trong mắt các ngươi còn có vương pháp nữa không? Cái này gọi là nắm lý.” “Bước thứ ba, nếu như có bộ khoái tới, chớ sợ hãi, lấy đoạn trích 《Đại Hạ Luật》 trên tờ báo của chúng ta ra, đọc vang ngay trước mặt đám đông! Nói cho bộ khoái hay, nếu không bắt người thì chính là tuần tư uổng pháp! Cái này gọi là Thượng Phương bảo kiếm!” Chu Thông nghe mà ngây trệ. Hắn chưa từng nghĩ tới luật pháp vốn băng lãnh lại có thể dùng theo cách này. Đây đâu phải là phổ biến luật pháp, rõ ràng là đang dạy người ta lăn đùng ra ăn vạ mà! Hơn nữa còn là ăn vạ có lý có cứ! “Việc... việc này liệu có ổn không?” Chu Thông có phần ngập ngừng, nhìn về phía Trần Văn: “Liệu có hiềm nghi xúi giục điêu dân chăng?” “Xúi giục điêu dân?” Trần Văn bật cười: “Chu Thông, nếu một người lương thiện bị dồn vào đường cùng, cầm lấy luật pháp để bảo vệ bản thân, thế gọi là điêu dân sao? Cái đó gọi là thức tỉnh.” “Hiện giờ là Ngụy Yêm đang ức hiếp người ta. Chúng ta là đang dạy người thật thà bảo vệ tính mạng! Nếu đến cả phản kháng cũng chẳng dám, vậy thứ luật pháp này còn có tác dụng gì? Chẳng lẽ cứ phải chờ thanh thiên đại lão gia từ trên trời rơi xuống hay sao?” Chu Thông như có điều suy nghĩ, lại nhìn ánh mắt khích lệ của tiên sinh, cuối cùng nhìn sang Vương Đức Phát đang gật đầu lia lịa bên cạnh. Hắn nhớ lại ban ngày trước cửa thương hội, những thương hộ bị lời đồn dọa cho run rẩy như cầy sấy, nhớ lại những ánh mắt bất lực kia. Hắn cắn răng, cầm bút lên lần nữa. “Được! Ta sẽ viết gã Trương Tam này.” “Không chỉ viết cách cáo trạng, mà còn viết cách lưu lại chứng cứ, cách tìm nhân chứng! Ta muốn để cho từng tiểu thương bị ức hiếp đều biết rằng, chỉ cần nắm đạo lý trong tay, dẫu là Ngụy công công cũng đừng hòng tùy tiện nhào nặn!” Ngòi bút chuyển hướng, những điều luật khô khan vốn có trong nháy mắt biến thành câu chuyện sống động. Chu Thông càng viết càng thông suốt, tựa hồ gã Trương Tam hư cấu kia đang đứng ngay trước mặt, đợi hắn đòi lại công lý. Mấy người thợ in bên cạnh xúm lại xem, xem mãi xem mãi, vành mắt liền đỏ hoe. “Viết hay lắm! Đây chính là những lời từ đáy lòng chúng ta muốn nói mà!” Một bác thợ già lau nước mắt: “Lần trước thằng con nhà tôi bày hàng, liền bị mấy tên du côn hất tung cả sạp, chúng tôi chẳng hiểu luật, chỉ đành ngậm đắng nuốt cay. Nếu như đọc được bài văn này sớm hơn, chúng tôi cũng dám lên nha môn cáo trạng rồi!” Nhìn phản ứng của đám thợ, trong lòng Chu Thông dâng lên một dòng nước ấm. Hắn rốt cuộc đã hiểu lời của tiên sinh. Luật pháp, cũng có độ ấm. …… Lát sau, Tô Thời lại quay sang Lý Hạo ở phía bên kia. “Lý Hạo, bài 《Bảng giá mỗi ngày》 này của đệ...” Tô Thời nhìn bản thảo Lý Hạo đưa tới, chỉ cảm thấy một trận hoa mắt chóng mặt: “Thế này cũng quá dày đặc rồi? Toàn là con số, ai mà xem cho xuể?” Lý Hạo vẻ mặt đầy ấm ức, chỉ vào bảng biểu chằng chịt kia: “Không dày đặc không được mà! Tỷ không biết mấy ngày nay Ngụy công công táng tận lương tâm đến mức nào đâu! Đệ muốn liệt kê toàn bộ mức tăng của giá gạo, giá dầu, giá vải trong suốt một tuần qua. Lại còn biến động hằng ngày của Sinh Ty Khoán bên ta, cùng với dự đoán lợi nhuận trong ba tháng tới...” Hắn chỉ vào một biểu đồ vừa vẽ xong, đó là biểu đồ đường gấp khúc mà hắn vô cùng tự hào. “Tỷ nhìn đường này xem, dốc đứng như vách đá vậy! Đây là giá gạo! Lại nhìn đường này, rơi xuống tận đáy vực, đây là lợi nhuận của thương hộ! Trực quan thế này cơ mà! Miễn là không mù thì ai nấy đều nhìn ra Ngụy công công đang hút máu!” Vương Đức Phát ghé đầu sang nhìn một cái, bĩu môi: “Hạo Tử, biểu đồ này của đệ vẽ như đạo sĩ vẽ bùa ấy, ai mà hiểu cho nổi? Bách tính không hiểu mấy đường gấp khúc đâu, họ chỉ biết túi tiền xẹp lép, không mua nổi thức ăn thôi.” Tô Thời cũng xoa xoa thái dương: “Lý Hạo, đây là tấu chương dâng lên Hộ bộ Thượng thư xem, không phải tờ báo cho phường buôn thúng bán mẹt xem.” Trần Văn nghe vậy liền bước tới cạnh Lý Hạo, khẽ khàng điểm hóa. “Số liệu là lạnh lẽo, nhưng tiền bạc thì ấm nóng. Con không thể chỉ tính sổ sách lớn. Con phải tính món nợ chi li. Không chỉ tính lợi ích của đám đại thương hộ, mà còn phải tính đến những kẻ buôn gánh bán bưng và thợ thuyền làm thuê. Tính xem một người bán bánh nướng, vì giá gạo tăng cao mà hắn kiếm hụt mất bao nhiêu tiền? Tính xem một thợ dệt, vì xưởng đóng cửa mà gia đình hắn bớt đi mấy bữa cơm?” “Con phải bóc tách những món tiền lớn ấy thành từng đồng bạc vụn trong túi của mỗi người. Nói cho họ hay: Thứ Ngụy công công cướp không phải tiền của phủ Giang Ninh, mà là cướp tiền bảo mệnh của con cái nhà các ngươi! Cướp tiền mua thuốc chữa bệnh cho mẹ già nhà các ngươi!” Lý Hạo sững sờ. Hắn vốn luôn đắm chìm trong những số liệu vĩ mô, tận hưởng khoái cảm toan tính cả thiên hạ, nhưng lại quên mất đằng sau những số liệu ấy là từng con người bằng xương bằng thịt, là những tiếng thở dài bất lực khôn nguôi. “Cướp tiền bảo mệnh của con cái...” Lý Hạo lẩm bẩm lặp lại câu nói này. Trần Văn tiếp lời: “Lý Hạo, cảnh giới cao nhất của việc tính sổ không phải tính ra bao nhiêu lượng bạc, mà là tính ra lẽ công đạo. Con phải khiến cho mỗi một người đều cảm thấy, món nợ này đã tính trúng tâm can của họ.” “Con hiểu rồi.” Lý Hạo cầm bàn tính lên, gảy mạnh một cái, phát ra tiếng tách giòn giã. “Đệ không thể chỉ vẽ hình nữa. Đệ phải viết bằng lời ăn tiếng nói bình dân!” “Đệ sẽ viết thế này: Ngụy công công lũng đoạn tơ sống, mỗi gánh tơ kiếm thêm bốn mươi lượng! Bốn mươi lượng này là nạo vét từ trên người ai? Là từ nông dân trồng dâu, từ thợ dệt, từ mỗi một người bách tính bỏ tiền mua áo mặc!” “Đệ sẽ viết: Nếu các người mua Sinh Ty Khoán, tuy hiện tại nhìn chẳng lộ vẻ gì, nhưng nửa năm sau, mười sáu lượng bạc này có thể biến thành tám mươi lượng! Chừng ấy đủ để các người mua thêm vài mẫu ruộng, dựng thêm mấy gian nhà, cưới cho con trai một người vợ hiền!” “Đệ muốn dùng những con số trực tiếp nhất để tát thẳng vào mặt những kẻ còn chưa tỉnh ngộ! Nói cho họ hay, ai mới là người dẫn họ đi kiếm tiền, ai mới là lũ quỷ đòi mạng họ!” Lâm Chấn vẫn luôn canh gác nơi cửa, nghe tới đây cũng không kìm được quay đầu nhìn lại một cái. Hắn không hiểu đạo lý lớn lao gì, nhưng hắn nghe hiểu những lời Lý Hạo nói. “Vị tú tài này, cũng ra phết đấy chứ.” Lâm Chấn hạ thấp giọng nói với tên thân binh bên cạnh: “Trước kia cứ tưởng bọn họ chỉ biết chi hồ giả dã, không ngờ mắng chửi người ta còn tàn nhẫn hơn cả cánh lính tráng chúng ta.” Thân binh cũng gật đầu: “Đúng thế, tính sổ thế này nghe mà đệ cũng muốn đi mua hai tờ khoán rồi.” Trần Văn nhìn hai người lại lao vào cuộc chiến, khẽ mỉm cười. Tô Thời cẩn thận cất giữ sơ thảo của hai người, đặt vào vị trí dễ thấy nhất. “Pháp, cho người ta sự vững lòng. Lợi, cho người ta động lực.” Nàng khẽ tự nhủ. “Chẳng khác nào trao cho chiến sĩ tấm khiên cùng ngọn giáo dài. Tiếp theo, phải xem cái tình và cái lý của Thừa Tông sư huynh, có thể biến đội ngũ này của chúng ta thành một đội quân thép bách chiến bách thắng hay không.” Đúng lúc này, bên ngoài cửa chợt truyền đến một hồi xôn xao. "Kẻ nào ở ngoài đó?" Lâm Chấn quát lớn. "Bắt được rồi! Là một tên thám tử!" Hai tên thân binh áp giải một gã đàn ông mặt mày lấm lem bước vào. Gã mặc bộ dạ hành y, rõ ràng định tới nghe lén, chẳng ngờ vừa trèo qua tường đã bị người của Lâm Chấn đè nghiến xuống đất. "Lại là người của Ngụy công công?" Trần Văn cười nhạt, bước tới nhìn gã thám tử, "Xem ra bọn chúng thật sự sốt ruột rồi, nửa đêm nửa hôm cũng không để ai yên ổn." Gã thám tử bị ghì chặt trên mặt đất nhưng miệng vẫn cứng, gân cổ gào lên: "Hừ! Đám thư sinh nghèo các ngươi thì giở được trò trống gì? Công công nhà ta đã nói rồi, đây chỉ là giãy chết mà thôi! Sáng sớm mai, sẽ có thêm càng nhiều nạn dân vây kín cửa phủ nha, cả đám sĩ tử trong thành cũng sẽ kéo đến mắng chửi các ngươi! Xem các ngươi thu dọn tàn cuộc thế nào!" "Giãy chết ư?" Trần Văn bước ra từ sau án thư, từ trên cao nhìn xuống gã thám tử. "Về bảo với công công nhà ngươi." "Ngày mai, chúng ta sẽ tặng hắn một món đại lễ." "Thả hắn đi." Lâm Chấn sững người một thoáng, nhưng vẫn khoát tay ra hiệu cho thân binh thả người. Gã thám tử bò lê bò càng tháo chạy ra ngoài, trong lòng đầy kinh sợ lẫn hoang mang. Gã không thể hiểu nổi rốt cuộc trong hồ lô của đám thư sinh này bán thuốc gì. Nhìn theo bóng lưng tên thám tử xa dần, Trần Văn khẽ mỉm cười. Chiến tranh dư luận, lấy công tâm làm thượng sách, không chỉ để vỗ về bách tính, mà còn phải khuấy đảo tâm thần của Ngụy công công. "Mọi người tiếp tục đi." Trần Văn nói.