Chương 118: Nội dung là linh hồn, hình thức là túi da

Đông thành Giang Ninh, biệt viện họ Lâm. Tên thám tử vừa chật vật trốn về từ Trí Tri Thư Viện đang quỳ rạp dưới đất, lắp bắp bẩm báo với Ngụy công công. “Nghĩa... nghĩa phụ, tiểu nhân đã nghe ngóng rõ ràng rồi. Trong thư viện quả thực đang in ấn thứ gì đó, đèn đuốc sáng rực, đám thư sinh ai nấy như phát cuồng, vừa viết vừa vẽ. Tên Trần Văn kia còn nói, còn nói ngày mai sẽ dâng tặng ngài một món đại lễ.” Ngụy công công nửa nằm nửa dựa trên sập mềm, tay mân mê cây ngọc như ý, mi mắt chẳng thèm nâng lên. “In đồ vật sao? Hừ, chẳng qua chỉ là mấy bài văn hủ bại chua lòe mà thôi.” Hắn khinh khỉnh cười lạnh. “Bọn chúng tưởng dựa vào vài bài văn là có thể lật trời? Thật quá ngây thơ! Trong tay chúng ta có mấy trăm tú tài thi trượt, ngày đêm chép chữ không ngừng nghỉ. Chúng ta có toàn bộ những kẻ kể chuyện ở Giang Ninh, có tai mắt giăng khắp hang cùng ngõ hẻm. Luận người đông, luận tiền nhiều, luận giọng lớn, bọn chúng có điểm nào bì được với tạp gia?” “Một đêm? Cho dù có là Na Tra ba đầu sáu tay, một đêm có thể in được bao nhiêu tờ giấy? Năm trăm tờ? Hay là một ngàn tờ?” Ngụy công công tiện tay ném một quả nho vào miệng. “Còn đại lễ nữa chứ? Ngày mai tạp gia sẽ tặng cho bọn chúng một món đại lễ trước!” “Truyền lệnh xuống, không cần bận tâm bọn chúng. Cứ để chúng in! Sáng sớm mai, chúng ta liền tung tin đồn mới ra ngoài, dìm chết chút thanh âm của bọn chúng! Tạp gia muốn cho tên Trần Văn kia biết, tại phủ Giang Ninh này, ai miệng to hơn thì kẻ đó mới có lý!” Tên thám tử vâng vâng dạ dạ lui ra, trong lòng lại cứ thấy có chút bất an. …… Xưởng in của Trí Tri Thư Viện. Tuy bản thảo của Chu Thông và Lý Hạo đã định xong, nhưng chân mày của Tô Thời vẫn khóa chặt. Trước mặt nàng trải một tờ giấy trắng, ngọn bút trong tay mãi vẫn chưa thể đặt xuống. “Tô Thời, muội sao thế?” Trương Thừa Tông bước tới. “Thừa Tông sư huynh, muội muốn viết một bài về Ninh Dương.” Tô Thời ngẩng đầu, mày cau lại, “Muội muốn viết về những lưu dân đó, viết về nỗi gian truân khi khai hoang, viết về cách chúng ta làm sống lại ván cờ tàn này. Thế nhưng lúc ấy muội không ở Ninh Dương, muội không thể tưởng tượng ra khung cảnh đó. Những thứ viết ra cứ thấy ngăn cách một tầng, không đủ chân thực.” Trương Thừa Tông sững người, đoạn cười khổ: “Chân thực ư? Nơi đó đâu có gì hay để viết. Chỉ toàn bùn lầy, mồ hôi, và những con người đói đến hoảng loạn.” “Đó chính là thứ muội cần!” Mắt Tô Thời sáng lên, nàng kéo một chiếc ghế qua, “Sư huynh, huynh ngồi xuống đi. Huynh kể cho muội nghe, nửa tháng ở Ninh Dương, rốt cuộc huynh đã thấy những gì? Nghe được những gì? Huynh cứ coi muội như người đọc sách chưa từng đi xa, đem từng hạt bụi nơi đó kể hết cho muội nghe.” Mọi người thấy thế cũng đều vây quanh lại. Lý Hạo đặt bàn tính xuống, Chu Thông gác bút mực, ngay cả Vương Đức Phát cũng ngừng gặm lê, tò mò ghé lại. Trương Thừa Tông ngồi xuống, ánh mắt có phần mông lung, dường như xuyên qua ánh nến trước mặt, quay về mảnh đất vàng cằn cỗi thuở nào. “Hôm đó, mưa rơi rất lớn.” Trương Thừa Tông chậm rãi mở lời, giọng trầm xuống, “Lưu dân không có chỗ ở, chen chúc dưới mái hiên miếu Thành Hoàng. Có một bà lão họ Vương, đã ngoài sáu mươi tuổi. Con trai bà chết trên đường chạy nạn, chỉ còn lại đứa cháu nội chưa dứt sữa.” Ngòi bút trong tay Tô Thời thoăn thoắt ghi chép, sợ bỏ sót một chữ. “Hôm ban bố Đồn Điền Lệnh, bà lão họ Vương kia cũng đến. Bà không có sức vung cuốc, bèn quỳ trong bùn lầy, dùng tay bới từng gốc cỏ. Ngón tay mài rách cả, máu tươi hòa cùng nước bùn nhỏ giọt.” “Lúc ấy ta nhìn mà không đành lòng, bèn cầm một túi gạo bước qua, bảo rằng tuổi bà đã cao, không cần làm việc nữa, muốn trực tiếp đưa gạo cho bà. Thế nhưng các đệ muội đoán xem ra sao?” Trương Thừa Tông ngẩng đầu, vành mắt hơi ửng đỏ. “Bà không nhận. Bà đẩy túi gạo lại, nói với ta: Trương tướng công, thứ ngài cho là đường sống, không phải của bố thí. Mụ già này tuy không còn sức, nhưng đôi tay này vẫn còn, không thể ăn uống không công. Gạo này nếu không làm mà hưởng, ông nhà chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt. Chờ hôm nay ta làm xong việc này, nhận túi gạo mới yên lòng.” Bên trong xưởng in lặng ngắt như tờ. Chỉ có tiếng ngòi bút của Tô Thời lướt trên mặt giấy sột soạt. Cổ họng Vương Đức Phát khẽ giật, toan buông vài câu bông đùa để hòa hoãn bầu không khí, nhưng lại nhận ra cổ họng như nghẹn lại, nửa chữ cũng không thốt nên lời. “Còn ngày phát tiền công hôm đó.” Trương Thừa Tông tiếp tục nói, “Thợ dệt nhận được tiền, việc đầu tiên không phải đi mua thịt, mà là gom tiền mua một chiếc nồi lớn. Họ nói, mấy ngày nay các người vì giữ gìn trật tự cũng chịu không ít nhọc nhằn, họ muốn nấu cho chúng ta một bữa cháo nóng.” “Khoảnh khắc ấy, ta đứng bên miệng nồi, nhìn bát cháo trắng nghi ngút khói, bỗng nhiên hiểu ra lòng dân mà tiên sinh từng nói là gì.” “Lòng dân không phải là chở thuyền lật thuyền trên sách vở, cũng không phải nhân nghĩa đạo đức treo bên miệng chúng ta.” Trương Thừa Tông chìa ra bàn tay nứt nẻ vì từng cùng mọi người lao động nơi đồng ruộng. “Lòng dân, chính là đôi bàn tay này. Là bát cháo nóng hổi kia. Là chí khí dù ở trong tuyệt cảnh cũng phải ưỡn thẳng sống lưng mà làm người.” “Viết xuống! Mau viết xuống!” Tô Thời vừa rơi lệ vừa lia bút, “Đây chính là 'Tình'! Đây chính là cái tình mà chúng ta phải cho phụ lão Giang Ninh nhìn thấy!” Nàng không cần trau chuốt thêm bất cứ điều gì nữa. Bản thân những câu chuyện này đã là lưỡi đao sắc bén nhất, có thể đâm xuyên mọi giáp trụ lạnh lùng. Cũng là bàn tay dịu dàng nhất, có thể vuốt phẳng mọi nếp nhăn hoảng sợ. “Xong rồi.” Tô Thời đặt bút xuống, nhìn bài 《Đồn Điền Thủ Ký》 vừa hoàn thành, giơ tay gạt nước mắt nơi khóe mi, “Có bài văn này, những giọt nước mắt giả tạo của lũ nạn dân mà Ngụy công công dựng lên chỉ là trò cười.” Thế nhưng, Trương Thừa Tông lại không hề dừng lại. Hắn đứng dậy, bước tới trước án thư, đón lấy ngọn bút từ tay Tô Thời. Ánh mắt hắn đã đổi thay, từ nỗi hồi ức và xót thương ban nãy hóa thành sự kiên định chưa từng có. “Tô Thời, câu chuyện đã kể xong. Nhưng cái lý này, vẫn chưa nói hết.” “Tiên sinh bảo phải viết 'Lý'. Cái lý này, ta vẫn chưa viết xong.” Trần Văn nãy giờ vẫn ngồi tĩnh lặng nơi góc phòng lắng nghe, lúc này nghe vậy, khóe môi khẽ nhếch: “Thừa Tông, viết đi. Đem toàn bộ những lời trò muốn nói, viết ra hết.” Trương Thừa Tông hít sâu một hơi, nâng bút chấm đẫm mực đậm. Hắn không còn là người học trò chỉ biết vâng lời, giờ khắc này, hắn là một chiến sĩ thực thụ. “Có người hỏi ta, thân là kẻ đọc sách, cớ sao phải làm bạn với lưu dân? Cớ sao không đọc sách, lại đi làm công việc của kẻ làm nông?” “Ta đáp rằng: Ta vốn là con nhà nông, hiểu rõ nhất nỗi gian truân của nông dân. Đọc sách vì việc gì? Nếu không thể vì trời đất lập tâm, vì muôn dân lập mệnh, thì nuốt một bụng kinh luân thánh hiền kia phỏng có ích chi?” “Ninh Dương hôm nay, dẫu không gấm vóc lụa là, cơm gà cá gỏi, nhưng có muôn người một lòng. Thứ chúng ta khai khẩn không chỉ là đất hoang, mà là hy vọng; Thứ chúng ta gieo xuống không chỉ là lương thực, mà là công đạo!” “Gian nịnh lộng quyền, có lẽ che được vầng thái dương trên trời, nhưng không che nổi ánh sáng trong lòng người. Có kẻ có thể cắt đứt đường lương của chúng ta, nhưng không bẻ gãy được sống lưng của chúng ta!” “Bức thư này, ta đã nghĩ kỹ giữa chốn bùn lầy. Thế nhưng từng chữ từng chữ nơi đây, đều sạch sẽ tinh tươm!” “Nguyện đem thư này tỏ cùng phụ lão Giang Ninh: Ninh Dương chưa chết! Chúng ta chưa chết! Công đạo chưa chết!” Chữ “chết” cuối cùng vừa hạ, Trương Thừa Tông vung mạnh bút lông xuống bàn, vết mực bắn tung tóe, tựa hồ dòng máu nóng tuôn trào nơi đáy lòng hắn. “Tốt!” Trần Văn nãy giờ trầm mặc bỗng đập mạnh bàn một cái, thoắt đứng bật dậy. “Khá cho câu công đạo chưa chết! Khá cho một Trương Thừa Tông!” Hắn không hổ là con nhà nông, thấu hiểu nhất tiếng lòng của tầng lớp bần hàn dưới đáy xã hội. Hắn vốn định đích thân chấp bút bài văn về 'Lý' này, bởi e ngại đệ tử hỏa hầu chưa đủ, không viết ra được khí phách bàng bạc khoáng đạt. Nhưng hắn đã lầm. Trương Thừa Tông tuy cơ biến không bằng Lý Hạo, mạch lạc không bằng Chu Thông, nhưng hắn có một tấm lòng son sắt nhất. Câu chữ mà hắn mài giũa ra trong gian khổ mang theo sự trầm hùng và chân thực, có sức mạnh hơn bất kỳ từ ngữ hoa mỹ nào, lay động lòng người hơn hết thảy. “Đây chính là cái 'Lý' tuyệt vời nhất!” Trần Văn chỉ vào tờ giấy còn chưa khô mực, “Đây không chỉ là một bài văn, đây chính là một bài hịch văn! Một bài hịch tuyên chiến với Ngụy công công, tuyên chiến với cõi đời bất công này!” Lý Hạo đứng bên nhìn đến sôi sục nhiệt huyết, nhịn không được vung vẩy bàn tính: “Thừa Tông sư huynh, bài văn này của huynh viết quá sảng khoái! Còn sảng khoái hơn cả đệ tính sổ nữa! Phen này để xem đám hủ nho kia còn dám mắng chúng ta là bại hoại văn phong ra sao nữa! Đây mới là phẩm hạnh thực sự của kẻ sĩ!” Chu Thông cũng đọc lướt qua một lượt, trong mắt đong đầy bội phục: “Tình lý giao hòa, khí thế bàng bạc. Thừa Tông sư huynh, huynh thế này không chỉ dừng lại ở tu thân tề gia, mà rõ ràng là khí tượng của trị quốc bình thiên hạ.” Vương Đức Phát lại càng vứt phắt quả lê trên tay, vỗ tay đến đỏ bừng: “Đỉnh! Quá sức cừ khôi! Đệ cũng muốn học thuộc lòng bài văn này, sau này tên nào dám cãi bướng với đệ, đệ sẽ đọc thuộc làu cho hắn nghe!” Tô Thời cẩn trọng nâng tờ giấy kia lên, hệt như nâng niu một món kỳ trân dị bảo. Bên trong xưởng in, bầu không khí ngột ngạt ban đầu bị quét sạch không còn tăm tích, giờ phút này, lòng các đệ tử tràn ngập hào khí tựa sắp sửa xông pha chiến trường. Đám thợ bắt đầu bận rộn. Người khắc bản lo khắc bản, kẻ xếp chữ lo xếp chữ. Bài văn vương mùi bùn đất mà lại rực rỡ muôn trượng kia đang hóa thành từng nét chữ, biến thành từng thanh lợi kiếm. Trần Văn đứng bên cửa sổ, dõi mắt nhìn vào màn đêm đen kịt bên ngoài. “Tình cùng Lý, Pháp cùng Lợi.” Hắn lẩm bẩm một mình. “Bốn kiếm cùng xuất. Ngụy công công, ông đã chuẩn bị đỡ chiêu chưa?” “Nhanh! Xếp chữ! Quét mực!” Trần Văn ra lệnh một tiếng, xưởng in lại vận hành hết tốc lực. Bởi vì thời gian gấp gáp, thợ in áp dụng cách ghép chữ bản khắc truyền thống nhất. Mấy chục đôi tay thoăn thoắt nhặt chữ, sắp chữ, quét mực. Chưa đầy nửa canh giờ, bản in thử đầu tiên phảng phất mùi mực nồng đậm đã được đưa đến tận tay Trần Văn. Mọi người đều quây lại, trong mắt ngập tràn mong chờ. Tờ báo này hội tụ cái pháp của Chu Thông, cái lợi của Lý Hạo, cái tình của Tô Thời cùng cái lý của Trương Thừa Tông, xứng đáng là tác phẩm đại thành của Trí Tri Thư Viện. Trong mắt mọi người, đây ắt là thần binh lợi khí đủ sức làm chấn động cả Giang Ninh. Thế nhưng, nhìn tờ bản mẫu trong tay, đôi mày vốn đang giãn ra của Trần Văn lại dần nhíu lại. "Tiên sinh, có chuyện gì sao?" Tô Thời nhạy bén nhận ra điều bất thường, tim thắt lại, "Có chữ sai sao? Hay là bản in bị lệch?" "Chữ không sai, bản cũng không lệch." Trần Văn lắc đầu, trải phẳng tờ bản mẫu lên bàn, chỉ cho mọi người xem. "Nhưng các ngươi không thấy... tờ báo này nhìn có vẻ quá chật chội sao?" Mọi người ghé lại gần xem. Quả thực, bởi bài viết quá nhiều lại quá dài, thợ in để tiết kiệm giấy đã thu nhỏ cỡ chữ, sắp xếp ken dày đặc bên nhau. Cả tờ báo như một khối gạch đen sì, dẫu nội dung xác thực kỹ càng nhưng thoạt nhìn vào lại khiến người ta hoa mắt, thậm chí có phần ngột ngạt khó thở. "Chuyện này..." Lý Hạo gãi đầu, "Tiên sinh, sách vở trước nay của chúng ta chẳng phải đều sắp chữ thế này sao? Kinh điển thánh hiền cũng như vậy, nào thấy ai bảo đọc không hiểu." "Đó là thứ để người đọc sách xem." Trần Văn thở dài, giọng điệu nghiêm nghị, "Người đọc sách có kiên nhẫn, có thói quen chong đèn nghiền ngẫm từng câu từng chữ. Nhưng tờ báo này của chúng ta là để cho ai xem?" Hắn chỉ tay ra ngoài cửa. "Ngoài đám sĩ lâm ra, phần nhiều hơn là để cho những kẻ buôn gánh bán bưng bôn ba đầu đường góc chợ, cho những phu xe chỉ biết đôi ba mặt chữ xem! Chúng ta phải nghĩ đến đông đảo đối tượng hơn. Người tiếp nhận càng đông, phạm vi truyền bá càng rộng. Phạm vi càng rộng, tiếng nói của chúng ta mới càng lớn." "Phần lớn mọi người không có thời gian, cũng chẳng có kiên nhẫn đi đọc mớ chữ nghĩa chi chít thế này. Nếu vừa liếc qua mà không bắt mắt được họ, tờ báo này dẫu có viết hay như hoa như gấm thì cũng chỉ là một tờ giấy lộn!" Vương Đức Phát ghé mắt nhìn một cái, cũng bĩu môi: "Tiên sinh nói chí phải. Thứ này trông chẳng khác nào quyển Luận Ngữ phụ thân ép ta học thuộc, ta nhìn vào là buồn ngủ. Nếu đem dán lên tường, khẳng định chẳng thể hút mắt bằng tờ cáo thị vẽ đại mỹ nhân của tiệm phấn sáp đâu." Mọi người bật cười. Trần Văn không để ý tới Vương Đức Phát, nói tiếp: "Nội dung là linh hồn, nhưng hình thức lại là lớp da ngoài. Nếu da thịt chẳng vừa mắt, sẽ chẳng ai muốn xuyên qua lớp da ấy để khám phá linh hồn thú vị bên trong." "Tờ báo này, vẫn phải sửa." "Sửa ư?" Tô Thời biến sắc thất kinh, "Tiên sinh, đã qua nửa đêm rồi, nếu viết lại bài thì tuyệt đối không kịp nữa đâu." "Không sửa văn chương. Nội dung bài viết các ngươi đã mài giũa tỉ mỉ, viết rất tốt." "Chúng ta sửa, bộ mặt."