Chương 119: Một tác phẩm nghệ thuật có thể giết người

Trong xưởng in, ánh nến chập chờn. "Lại đây, Chu Thông." Trần Văn vẫy tay, "Mắt ngươi tinh nhất, ra đứng ở cửa đi." Chu Thông nghe lời bước ra cửa, cách án thư chừng năm bước chân. "Ngươi có nhìn rõ trên tờ giấy này viết gì không?" Chu Thông nheo mắt, cố gắng nhận mặt chữ một hồi rồi lắc đầu: "Thưa tiên sinh, xa thế này chỉ thấy đen kịt một mảng, không phân biệt nổi là văn bài hay vết mực." "Thế là đúng rồi." Trần Văn cầm lấy cây kéo trên án. "Tờ báo chúng ta sắp làm là để dán lên tường, phát ngoài đầu đường, cho những kẻ buôn gánh bán bưng, phu khuân vác, phụ nhân đang vội vã lại qua nhìn ngó. Họ chẳng có nhàn tình rỗi việc ngồi trong thư trai, thắp đèn dầu lên để đọc từng dòng chữ nhỏ li ti của các ngươi đâu." "Nếu trong vòng năm bước, tờ giấy này không thể như lưỡi câu móc lấy tâm can họ, thì nó chỉ là một đống giấy vụn!" Dứt lời, trước những ánh mắt kinh hãi của mọi người, cây kéo trong tay Trần Văn hạ xuống. "Xoẹt..." Bản in thử vừa mới làm xong đã bị Trần Văn không chút lưu tình cắt thành mấy mảnh vụn. "Tiên sinh! Thầy làm gì vậy!" Tô Thời kêu lên thất thanh, xót xa đến suýt rơi lệ, "Đây là công sức thợ khắc thức trắng cả đêm mới làm xong đấy ạ!" "Không phá thì không lập." Trần Văn không dừng tay. Hắn cầm hồ dán, bắt đầu chắp vá những mảnh vụn kia lên một tờ giấy trắng khổ lớn. Lần này, hắn không gom chữ lại một chỗ mà cố ý kéo giãn khoảng cách ra. Ở phần trên cùng của tờ giấy, hắn để trống một mảng lớn, rộng chừng nửa bàn tay. "Chỗ này để dành cho tên báo và tiêu đề trang đầu. Chữ phải lớn! Phải dùng loại mực đậm nhất! Phải đập thẳng vào mắt người ta như một nắm đấm!" Hắn vạch vài đường thẳng đứng ở giữa bài viết, chia mảng chữ vốn liền thành một khối thành bốn cột hẹp. "Chỗ này phải chia cột. Tầm mắt con người khi di chuyển đều có giới hạn. Nếu một dòng chữ quá dài, đọc đến cuối rồi tìm về đầu dòng tiếp theo mắt sẽ mỏi, sẽ loạn. Nhưng nếu chia thành từng cột ngắn, tầm mắt chỉ cần di chuyển lên xuống, tốc độ đọc sẽ nhanh gấp ba lần! Khiến người ta đọc thấy thoải mái, đọc không biết mệt!" Hắn chừa những khe hở rộng giữa các bài viết, thậm chí giữa một số đoạn văn cũng khoanh một vòng tròn, ngụ ý để trống. "Chỗ này phải để khoảng trống. Chữ nghĩa quá dày đặc sẽ khiến người ta cảm thấy ngột ngạt. Chừa ra khoảng trống thích hợp là để mắt có chỗ nghỉ ngơi, là để làm nổi bật trọng điểm. Đây không gọi là lãng phí, đây gọi là tạo khoảng thở." Nhìn tờ "báo mới" bị cắt nát vụn rồi chắp vá thưa thớt kia, Trương Thừa Tông có phần không hiểu nổi. Hắn nghiêm nét mặt bước lên trước, chắp tay nói: "Tiên sinh, thứ cho học trò nói thẳng, làm vậy... e là rất không thỏa đáng." "Ồ? Có gì không thỏa đáng?" Trần Văn đặt kéo xuống, nhìn người đệ tử thủ cựu nhất này. "Thứ nhất, lãng phí." Trương Thừa Tông chỉ vào những chỗ trống, "Một tờ giấy này đáng giá ba văn tiền. Tiên sinh để trống thế này, nội dung một tờ báo dung nạp được giảm đi ít nhất ba phần. Điều đó có nghĩa là chúng ta phải in thêm ba phần giấy, tốn thêm ba phần tiền. Chúng ta vốn dĩ phát miễn phí, chi phí này..." Lý Hạo đứng bên cạnh nghe mà gật đầu lia lịa, tay gẩy bàn tính kêu lách cách: "Phải đấy tiên sinh, con vừa tính thử, nếu dàn chữ theo lối này của thầy, ngân lượng dự toán của chúng ta phải vượt quá năm trăm lượng!" "Thứ hai, cũng là điều quan trọng nhất." Trương Thừa Tông hít sâu một hơi, giọng điệu có phần kích động, "Làm nhục nhã sự trang nghiêm của văn tự." "Tự cổ chí kim, văn chương thánh hiền đều phải nghiêm cẩn, đủ đầy mới tỏ lòng cung kính. Thầy lại cắt xén bài viết ra thành từng mảnh rời rạc, chỗ này một góc, chỗ kia một mảng. Nếu để giới sĩ lâm nhìn thấy, ắt sẽ cười chê chúng ta nông nổi, cẩu thả, thậm chí nói chúng ta... vong bản phản tổ." "Vong bản phản tổ?" Trần Văn bật cười. Hắn không giận, trái lại kéo một chiếc ghế ngồi xuống, ra hiệu cho Trương Thừa Tông cũng ngồi. "Thừa Tông, khi ngươi đọc «Đại Hạ Luật», có đọc một hơi hết luôn không?" "Đương nhiên là không. Luật pháp mênh mông như biển, phải nghiền ngẫm từng điều một, cân nhắc tới lui." "Vậy khi đọc, có phải ngươi cũng dùng chu bút chấm câu ngắt đoạn? Có phải cũng gập góc giấy ở những chỗ trọng điểm để ghi nhớ không?" "Đó là để tiện bề ghi nhớ." "Vậy tại sao khi in, chúng ta không trực tiếp giúp người đọc làm sẵn những chỗ chấm câu, đánh dấu đó?" Trần Văn chỉ vào tờ báo đã chắp vá xong. "Chia cột chính là giúp họ ngắt câu. Để khoảng trống chính là giúp họ đánh dấu trọng điểm. Đặt tiêu đề lớn chính là nói cho họ biết điều quan trọng nhất trên trang này là gì." "Chúng ta đang giúp người đọc tiết kiệm sức lực, tiết kiệm thời gian. Đó là sự tôn trọng đối với người đọc, cũng là sự tôn trọng đối với bài viết. Nếu một bài văn viết hay đến mấy mà khiến người ta đọc đến hoa mắt chóng mặt, cuối cùng vứt sang một bên, đó mới là sự bôi nhọ lớn nhất đối với văn chương!" Thấy Chu Thông vẫn còn vẻ ngập ngừng, Trần Văn đứng dậy, cầm tờ báo chắp vá dán lên tường. "Lại đây, chúng ta làm một thử nghiệm." Hắn chỉ vào một cột văn tự đã được phân dòng chia cột. "Chu Thông, ngươi đứng ở đây, đọc đoạn này." Sau đó, hắn lại lấy ra một tờ in thử kiểu cũ chữ xếp dày đặc, dán bên cạnh. "Lý Hạo, ngươi đọc đoạn này." "Bắt đầu!" Hai người cùng lúc bắt đầu đọc. Tầm mắt Chu Thông lướt nhanh từ trên xuống dưới theo từng cột ngắn, không chút vướng víu. Trong khi tầm mắt Lý Hạo phải đảo qua đảo lại rất rộng theo những dòng chữ dài thòng, thậm chí mấy lần đọc nhảy hàng, đành phải dừng lại tìm lại chỗ cũ. Chỉ mới qua chừng nửa tuần trà. "Học trò đọc xong rồi!" Chu Thông cất giọng lớn, hơi thở bình ổn. Còn Lý Hạo vẫn đang nheo mắt ở đó, ngón tay chỉ vào từng mặt chữ, vấp váp đọc: "... Ngụy công công... sở... sở tác vi..." Thắng bại đã rõ. Lý Hạo buông tờ báo xuống, xoa đôi mắt cay xè, vẻ mặt cay đắng: "Tiên sinh, con phục rồi. Đống chữ chi chít này đọc mệt thật đấy. Vừa rồi một lát mà con ngỡ mắt mình sắp mù luôn rồi." Trương Thừa Tông cũng im lặng. Hắn nhìn hai tờ báo tương phản rõ rệt trên tường, bức tường mang tên quy củ trong lòng rốt cuộc đã sụp đổ. "Hóa ra... đọc sách còn có thể nhanh đến thế, nhẹ nhàng đến thế ư?" Trương Thừa Tông lẩm bẩm. "Không chỉ có nhanh." Trần Văn bước đến cạnh tường, ngón tay ấn mạnh vào vị trí để dành cho tiêu đề. "Điều quan trọng hơn là sự chấn động thị giác." "Chúng ta phải làm cho tờ báo này, dẫu có dán trên bức tường nham nhở, dẫu có bị người ta giẫm dưới chân, chỉ cần có kẻ liếc qua một cái là lập tức bị cái tiêu đề lớn này, bị lối trình bày thoáng đãng này giữ chặt lấy mắt!" "Chúng ta phải làm cho nó như một vị tướng quân khoác chiến giáp sáng lóa, đứng giữa đám ăn mày mặt mày lem luốc, nổi bật hẳn lên!" Trần Văn cầm kéo, khoét rỗng vị trí tiêu đề. "Phần chính văn vẫn dùng bản khắc gỗ hoặc khuôn chữ rời cố định để đảm bảo rõ ràng. Phần tiêu đề, chúng ta khắc riêng mấy khối gỗ lớn rồi ghép vào! Hoặc dứt khoát làm theo lối in lồng chữ đỏ, tiêu đề in riêng một lần bằng mực đỏ!" "In lồng chữ đỏ?" Tô Thời thốt lên, "Thế thì chi phí chẳng phải lại đội lên nữa sao?" "Đáng." Trần Văn dứt khoát, "Dù tốn thêm một công đoạn, dù tốn thêm gấp đôi tiền, chỉ cần làm cho mấy chữ này đỏ đến gai mắt, đỏ đến mức khiến người ta phải giật mình thảng thốt, thì đều đáng!" "Lý Hạo, tính sổ!" Lý Hạo lần này không ngần ngại nữa, hắn gẩy mạnh bàn tính: "Tiên sinh, chỉ cần hiệu quả tốt, năm trăm lượng này thương hội chi! Cho dù phải bù tiền riêng của con vào, con cũng phải xem thử hàng chữ lớn in lồng sắc đỏ này uy phong đến mức nào!" "Tốt!" Trần Văn nhìn khắp lượt mọi người. "Bây giờ, đập đi làm lại!" "Tất cả các bản in, sắp xếp lại theo diện mạo mới này!" "Tiêu đề phải lớn! Chia cột phải gọn! Khoảng trống phải đủ!" "Đêm nay, thứ chúng ta tạo ra không chỉ đơn thuần là một tờ báo, mà là một... tác phẩm nghệ thuật! Một tác phẩm nghệ thuật có thể đoạt mạng người!" Theo hiệu lệnh của Trần Văn, xưởng in lại một lần nữa bận rộn hẳn lên. Trương Thừa Tông không còn bận tâm đến chuyện phong nhã câu nệ nữa mà bắt đầu điều chỉnh kích cỡ chữ viết. Chu Thông cầm thước đo đạc chuẩn xác chiều rộng từng cột, dốc sức cầu sự hoàn mỹ. Lý Hạo không còn xót bạc, thúc giục cánh thợ đi chọn loại gỗ tốt nhất để khắc chữ lớn. Tô Thời đứng một bên quy hoạch lại bố cục, đặt từng bài viết vào vị trí thích hợp nhất hệt như sắp đặt châu báu. Còn ở góc phòng, Vương Đức Phát vừa phụ giúp thợ thuyền làm việc, vừa nhìn tờ "báo mới" sắp sửa ra đời, cười hì hì. "Thứ này mà dán ra ngoài, chưa nói đến chuyện đọc tin, cứ coi như một bức họa cũng đủ cho đám nhà quê kia đứng ngắm nửa ngày. Tờ giấy chùi đít của lão Ngụy công công mà đem so với cái này thì đúng là đồ bỏ đi!"