Chương 137: Làm sao để dân làng thích đi học?

Đông thành Giang Ninh, biệt viện họ Lâm. "Chát!" Ngụy công công bật dậy khỏi sập mềm. "Ngươi nói cái gì? Người bị cứu đi rồi? Mấy ngàn người trong tộc mà không chặn nổi sao?" Lâm Bán Thành quỳ rạp dưới đất, toàn thân run rẩy, đầu chẳng dám ngẩng lên: "Đúng... đúng vậy, thưa cha nuôi. Tên Trần Văn kia quá xảo quyệt! Hắn vừa phái quan binh chấn nhiếp, vừa để Chu Thông phân giải đạo lý, lại còn chia rẽ người trong tộc họ Triệu! Lão Triệu thái gia kia cũng là đồ vô dụng, tới thời khắc then chốt lại chùn bước!" "Phế vật! Toàn là lũ phế vật!" Ngụy công công giận đến mức lồng ngực phập phồng dữ dội, chỉ thẳng vào mũi Lâm Bán Thành mắng xối xả. "Bổn gia cho hắn bao nhiêu bạc, cho hắn bao nhiêu thể diện, rốt cuộc ngay cả mấy đứa nữ công cũng không đè xuống nổi? Cái thế trận thùng sắt của Triệu Gia Thôn này làm bằng giấy đấy à?" "Cha nuôi bớt giận." Lâm Bán Thành cẩn thận từng li từng tí khuyên giải: "Tuy người đã bị cứu đi, nhưng Triệu thái gia vẫn còn đó. Lão có gốc rễ sâu dày trong thôn, lần này chịu thiệt, trong lòng ắt hận Trần Văn thấu xương. Chỉ cần chúng ta cho lão thêm chút lợi ích, để lão tiếp tục gây rối trong thôn, thì đất Ninh Dương này đừng hòng yên ổn." Ngụy công công hít sâu một hơi, ngọn lửa giận trong mắt dần lắng xuống. "Ngươi nói đúng." Hắn ngồi lại vào ghế, cười lạnh một tiếng. "Quân cờ Triệu thái gia này vẫn chưa phế. Lũ ô hợp kia, hôm nay có thể vì vài đồng tiền mà thả người, ngày mai cũng có thể vì nhiều tiền hơn mà đi giết người. Bọn chúng không có chủ kiến, chỉ cần ta thổi chút gió, chúng sẽ bùng lên thành lửa." "Huống hồ..." "Trần Văn cứu được Triệu Tiểu Muội, nhưng hắn cứu nổi mấy vạn tờ sinh ti khoán kia không?" "Bây giờ hắn bày trò giáo hóa gì đó chẳng qua chỉ là giãy giụa trước khi chết, muốn dát vàng lên mặt mình mà thôi. Nhưng hắn quên mất, đạo lý cứng rắn nhất trên đời này là tiền! Là hàng!" "Kỳ hạn nửa năm vừa đến, nếu không giao đủ tơ, đám thương hộ đang nâng hắn lên tận mây xanh lúc này sẽ biến thành lũ sói hung tợn nhất, xé hắn thành từng mảnh vụn! Đến lúc ấy, đám dân gian manh đó cũng sẽ vì đòi lại tiền mồ hôi nước mắt mà xông lên đập nát thư viện của hắn đầu tiên!" "Cứ để hắn vùng vẫy đi! Càng vùng vẫy hăng thì chết càng nhanh! Đợi đến ngày sinh ti khoán đáo hạn phải đổi tiền, đó mới là ngày chết thực sự của bọn chúng!" ... Cùng lúc đó, tại nghị sự sảnh phân viện Giang Ninh. "Tiên sinh..." Tô Thời đặt tờ báo in đầy dấu chân lên bàn, giọng nghẹn ngào: "Bức tường này quá dày. Chúng con đẩy không nổi." Nàng kể lại đầu đuôi những chuyện gặp phải ở Triệu Gia Thôn. Từ việc ông chủ quán trà lấy báo dán cửa sổ, đến những lão nông xem không hiểu, rồi chuyện gã du côn chỉ nói một câu "có yêu khí" đã dọa cả thôn vứt hết báo đi. "Chúng con giảng luật, bọn họ bảo đó là việc của quan lớn. Chúng con nói về mối lợi, bọn họ bảo đó là ân huệ của tộc trưởng. Chúng con nói đạo lý, bọn họ căn bản nghe không hiểu." Chu Thông cũng đầy vẻ bối rối: "Khổng Tử dạy: Hữu giáo vô loại. Nhưng đám người này quả thực không thể giáo hóa. Con giảng «Đại Hạ Luật» cho họ, họ lại hỏi con có biết bói toán hay không. Thật là ngu muội khôn cùng." Lý Hạo cũng thở dài, ném bàn tính lên bàn: "Con cũng hết cách rồi. Con tính sổ cho họ, bảo đi theo thương hội có thể kiếm được nhiều bạc hơn. Nhưng họ bảo kiếm được tiền cũng phải nộp vào công quỹ của tộc, cuối cùng vẫn rơi vào tay Triệu thái gia. Thay vì làm mấy chuyện vô bổ, chẳng thà cứ thành thật làm ruộng." Nghị sự sảnh chìm vào im lặng. Mọi người đều bị cảm giác bất lực sâu sắc này bao vây. Cảm giác ấy còn khiến người ta tuyệt vọng hơn cả khi đối mặt với đao kiếm của Ngụy công công. Bởi lẽ đao kiếm còn có thể đỡ, nhưng sự ngu muội lại chẳng có chỗ phát lực, giống như đấm một quyền vào đống bông, lại như lún sâu vào vũng bùn lầy. Trần Văn lặng lẽ lắng nghe, không vội an ủi, cũng chẳng trách móc. Hắn đứng dậy, bước đến trước tấm bảng đen có viết bốn chữ "chúng ngu thành ác", cầm lấy một thỏi phấn đá. "Các ngươi cảm thấy nguyên nhân thất bại là gì?" "Vì bọn họ ngốc ạ?" Vương Đức Phát thăm dò. "Vì bọn họ lười ạ?" Lý Hạo đoán. "Không." Trần Văn lắc đầu, viết bốn chữ lên bảng đen. Cung cầu lệch pha. "Các ngươi thất bại là vì các ngươi đang khoe khoang. Thứ các ngươi bán là điều các ngươi cho là quan trọng: pháp, lý, nghĩa. Nhưng những thứ đó, đối với bách tính Triệu Gia Thôn mà nói, lại là đồ xa xỉ." "Thứ họ cần là gì? Là nhu yếu phẩm." Trần Văn cầm một chiếc màn thầu trên bàn lên, lại cầm thêm một cuốn «Luận Ngữ». "Chu Thông, ta hỏi ngươi. Nếu ngươi sắp chết đói, ba ngày chưa có hạt cơm vào bụng. Lúc này, ta cho ngươi một cuốn sách và một chiếc màn thầu, ngươi chọn cái nào?" Chu Thông ngẩn người. Hắn nhìn cuốn sách đại diện cho lời dạy của thánh nhân, đó là sự theo đuổi cả đời của hắn, "sáng nghe đạo, chiều chết cũng cam lòng". Nhưng hắn lại nhìn sang chiếc màn thầu lạnh ngắt kia, đó là thứ để giữ mạng. Hắn muốn nói chọn sách, nhưng bụng lại kêu lên một tiếng không đúng lúc. "Con..." Chu Thông cắn răng, cúi đầu: "Chọn màn thầu. Sống mới có thể nghe đạo." "Vậy là đúng rồi." Trần Văn đặt màn thầu xuống bàn. "Đối với những kẻ đọc sách như chúng ta, sách là nhà vàng, là ngọc đẹp. Nhưng đối với bách tính Triệu Gia Thôn, sách là giấy lộn, thậm chí dùng để nhóm lửa còn chẳng đượm bằng cành củi." Trần Văn chỉ vào chiếc màn thầu, giọng trầm xuống. "Đây chính là tầng thứ nhu cầu." "Chu Thông, ngươi từng đọc «Luận Ngữ». Khổng Tử đến nước Vệ, thấy dân chúng đông đúc, Nhiễm Hữu hỏi người nên làm gì, Khổng Tử nói thế nào?" Chu Thông lập tức chắp tay đáp: "Tử viết: Phú chi. Nhiễm Hữu lại hỏi: Đã giàu rồi thì thêm gì nữa? Tử viết: Giáo chi." "Đúng, Chu Thông nói không sai, trước phải làm cho giàu, sau mới dạy dỗ!" Trần Văn tiếp lời: "Thánh nhân đã sớm nhìn thấu rồi! Nhu cầu của con người cũng như tòa kim tự tháp này, chia thành từng tầng. Dưới đáy cùng là sinh tồn, ăn no mặc ấm. Lên trên một tầng là an toàn, tránh bị ức hiếp. Cuối cùng mới là lễ tiết, mới là đạo lý và tôn nghiêm." "Hiện giờ bách tính Triệu Gia Thôn vẫn còn nằm bẹp dưới vũng bùn lầy đáy tháp, trong mắt chỉ có chiếc màn thầu này. Việc sinh tồn của họ còn đang trắc trở, các ngươi lại nhảy thẳng tới giảng lễ nghĩa cho họ, đó là bắt họ đi mưu cầu món đồ xa xỉ tận đỉnh tháp!" Trần Văn chỉ tay ra ngoài cửa, ánh mắt dường như xuyên qua bức tường, nhìn thấy những bóng người đang cặm cụi cày cấy ngoài đồng. "Các ngươi thử nghĩ xem, một lão nông, trời chưa sáng đã ra đồng, mệt mỏi cả ngày đến lưng cũng chẳng thẳng nổi, về nhà còn phải lo lắng hũ gạo ngày mai. Lúc ấy, ngươi đến bảo với ông ta: Lão gia tử, đến học một chữ 'Nhân' đi, học xong có thể làm quân tử. Ông ta sẽ nghĩ thế nào?" Vương Đức Phát bĩu môi: "Ông ấy chắc chắn sẽ nghĩ: Quân tử có ăn thay cơm được không? Không được thì cút xéo, đừng làm phiền ta đi ngủ." "Không sai." Trần Văn gật đầu: "Cho nên, không phải họ không muốn học, mà là họ học không nổi. Đối với họ, học vấn quá đắt đỏ, đó là thứ chỉ khi no bụng rồi mới xứng đáng để nghĩ tới." Chu Thông nghe vậy ngơ ngác: "Ý của tiên sinh là... vì họ nghèo nên chúng con không dạy nữa sao? Mặc cho họ cứ ngu muội tiếp tục?" "Sai!" Trần Văn bỗng xoay người lại, cất giọng. "Chính vì họ nghèo nên mới càng phải dạy! Hơn nữa nhất định phải dạy!" Hắn cầm bút vẽ một vòng tròn lên bảng đen, viết vào đó hai chữ "nghèo" và "ngu". "Các ngươi nhìn xem, đây là một vòng luẩn quẩn." "Vì ngu muội, họ không biết tính sổ nên bị gian thương lừa gạt. Không hiểu luật nên bị tộc trưởng áp bức. Không biết kỹ thuật nên cày cấy mót ăn trên đất cũng thu hoạch kém người khác ba phần. Cho nên họ nghèo!" "Mà vì nghèo, họ mỗi ngày phải bôn ba kiếm sống, không có thời gian, không có sức lực, cũng chẳng có tiền để đọc sách nhận mặt chữ. Cho nên họ lại càng ngu muội!" "Càng nghèo càng ngu, càng ngu càng nghèo. Đời đời kiếp kiếp bị khóa chặt trong cái vòng này, không nhảy ra được." Ngón tay Trần Văn gõ lên vòng tròn đó. "Việc chúng ta phải làm không phải là đứng ở trên cao ban phát đạo lý, cũng không phải là làm ngơ trước nỗi thống khổ của họ." "Việc chúng ta phải làm là phá vỡ cái vòng luẩn quẩn này." "Nếu đạo lý quá cao, họ với không tới. Vậy thì chúng ta kéo đạo lý xuống, kéo xuống tận bùn đất, kéo vào tận bát cơm của họ!" "Chúng ta phải nói cho họ biết, giáo hóa không phải là bắt các ngươi ôm bụng đói làm thánh nhân, mà là dạy các ngươi làm sao để ăn no cơm, làm sao để được ăn thịt!" "Chúng ta phải chứng minh cho họ thấy đọc sách nhận chữ vốn dĩ là một bản lĩnh kiếm ra tiền nhiều nhất!" Mắt Tô Thời sáng lên, như thể mây tan thấy mặt trời: "Tiên sinh, con hiểu rồi! Chúng ta không phải đang bán sách, chúng ta đang bán màn thầu! Có điều chiếc màn thầu này được làm bằng tri thức!" "Đúng!" Trần Văn gật đầu tán thưởng: "Chỉ cần để họ nhận ra học được chữ này thì bớt lỗ một đồng. Hiểu được điều luật này thì đòi lại được thêm một con gà. Đến lúc đó, chẳng cần các ngươi phải van nài, tự họ sẽ tranh nhau đến học!" "Đây mới là sự giáo hóa thực dụng thực sự." "Tiên sinh, vậy sự giáo hóa thực dụng này phải làm thế nào ạ?" Lý Hạo hỏi. Trần Văn viết bốn từ lên bảng đen: Lưu lượng, trải nghiệm, lợi ích, hiệu quả thực tế. "Ta cho các ngươi bốn phương hướng, ta sẽ nói khái quát, còn làm cụ thể ra sao thì các ngươi về tự suy nghĩ." "Bước thứ nhất, lưu lượng." Trần Văn nhìn sang Vương Đức Phát. "Đức Phát, bình thường ngươi xem trò múa khỉ đầu đường xá quán, vì sao lại có nhiều người vây quanh xem như thế?" Vương Đức Phát cười hì hì: "Vì náo nhiệt chứ sao ạ! Hơn nữa người múa khỉ biết gõ chiêng, biết rao to, lại còn rải kẹo nữa!" "Đúng." Trần Văn gật đầu: "Người ta ai cũng có lòng ham hố xem trò vui, cũng có lòng tham món lợi nhỏ. Các ngươi tới thôn, cầm tờ báo giảng chay, ai mà nghe? Các ngươi phải như người múa khỉ, gom người lại đã!" "Gom thế nào? Đó là việc của ngươi. Nhưng ta gợi ý cho ngươi, phải náo nhiệt, phải mới lạ, phải khiến người ta cảm thấy không xem là chịu thiệt." "Bước thứ hai, trải nghiệm." Trần Văn nhìn sang Tô Thời. "Tô Thời, văn của con viết rất hay, nhưng bách tính không biết chữ, xem không hiểu. Con có thể đổi sang một cách khác, khiến họ không cần xem cũng hiểu được không?" "Đừng giảng đạo lý suông. Phải biến đạo lý thành vở kịch, biến thành những chuyện ngay bên cạnh họ. Khiến họ xem rồi khóc, khóc rồi tự khắc sẽ hiểu." Ánh mắt Tô Thời sáng lên: "Ý tiên sinh là diễn kịch?" "Phải, diễn kịch là một cách. Biến những đạo lý khô khan kia thành người thật việc thật sống động. Khiến bọn họ tìm thấy hình bóng của chính mình trong đó." "Bước thứ ba, lợi ích." Trần Văn nhìn sang Lý Hạo. "Lý Hạo, ngươi giỏi tính sổ sách nhất. Ngươi có thể nghĩ cách nào biến việc học thành một trò chơi chăng?" "Trò chơi ư?" Lý Hạo ngẩn người. "Đúng thế. Thắng thì có thưởng, thua chẳng bị phạt. Khiến bọn họ vừa chơi vừa nhận được mặt chữ. Ví như ai nhận ra một chữ, tính đúng một bài toán, ngươi liền cho kẻ đó chút mối lợi. Để bọn họ cảm thấy rằng, biết chữ biết tính toán chẳng khác nào nhặt được tiền." "Bước thứ tư, hiệu quả thiết thực." Trần Văn sau cùng nhìn sang Chu Thông. "Chu Thông, ngươi nói họ không tin pháp luật. Ấy là bởi họ chưa từng thấy được cái lợi của pháp luật. Ngươi có thể khiến bọn họ tận mắt nhìn thấy, thứ này thật sự giải quyết được phiền toái trước mắt của họ chăng?" "Ví như, giúp họ đòi nợ? Giúp họ phân chia gia sản? Giúp họ viết văn khế để bớt tốn tiền bạc?" "Ngươi phải để bọn họ hiểu rằng, pháp luật không phải là uy phong của quan lớn, mà là bùa hộ mệnh của bách tính." Trần Văn một hơi nói hết bốn điểm này, đoạn đặt bút đá xuống, nhìn đám đệ tử đang chìm trong suy tư. "Các ngươi trở về nghĩ xem cụ thể phải làm thế nào mới biến được Triệu Gia Thôn kia thành lớp học của chúng ta." "Hãy nhớ lấy, đừng tự coi mình là bậc phu tử cao cao tại thượng, hãy xem mình như kẻ bán hàng rong." "Thứ các ngươi bán không phải kim chỉ vụn vặt, mà là tri thức."