Chương 280: Mạnh Nghiên Điền: Tiên sinh, ta có một người bạn muốn nhờ ta hỏi chút…… (Chương thêm)

Tà dương đỏ như máu. Bạch Long Cừ huyên náo suốt một ngày, rốt cuộc cũng dần tĩnh lặng trở lại. Lý Tông Hàn mang theo gia đinh, cầm khế ước đã đóng đại ấn của Tri phủ, lòng đầy mãn nguyện trở về thôn họ Lý. Lý Đức Dụ và Diệp Hành Chi càng không tiện nán lại, vội vã hồi nha môn để viết tấu chương báo tiệp. Đám đệ tử Cố Từ, Trương Thừa Tông cũng được Trần Văn cho về nghỉ ngơi. Lúc này, bên bờ Bạch Long Cừ thênh thang chỉ còn lại một mình Trần Văn, chắp tay đứng trên bờ ruộng, lặng lẽ nhìn dòng nước chảy mãi không ngừng. Một làn gió thoảng qua, mang theo hương vị ngai ngái của đất đai đồng ruộng. "Thủ đoạn của tiên sinh thật cao minh." Một giọng nói già nua nhưng nội khí mười phần vang lên sau lưng Trần Văn. Trần Văn ngoảnh lại. Chỉ thấy một lão giả vận áo vải màu xám xanh, đang thong thả bước lên bờ ruộng. Tuy áo quần mộc mạc, nhưng phong thái nho nhã của bậc ở ngôi cao lâu ngày lại tỏ ra vô cùng nổi bật dưới bóng tịch dương. Mạnh Nghiên Điền không vội vã rời đi như những người khác, mà vẫn luôn lặng lẽ quan sát hết thảy, mãi đến khi mọi người đều đã đi khuất mới bước ra. "Dùng lợi ích trói buộc lòng người, dùng phép nước giữ vững lề thói. Chẳng tốn một binh một tốt, liền khiến hào cường cúi đầu, làm yên lòng loạn dân." Mạnh Nghiên Điền đi tới bên cạnh Trần Văn, cùng hắn sóng vai nhìn xuống dòng kênh bên dưới. "Thuật kinh thế bực này, lão hủ sống hơn nửa đời người, bôn ba nam bắc, cũng là chưa từng nghe thấy. Hôm nay, lão hủ coi như triệt để thụ giáo." "Lão tiên sinh khách khí rồi." Trần Văn khẽ mỉm cười, xem ra Mạnh Nghiên Điền định dùng thân phận người xa lạ để trò chuyện với hắn. Cũng tốt, có những lời chỉ khi ở giữa hai kẻ lạ mặt mới có thể nói ra một cách thấu triệt nhất. "Trên đời này làm gì có thuật kinh thế nào thần thánh đến vậy?" Trần Văn chỉ xuống bùn đất dưới chân. "Chẳng qua là không viển vông nơi không tưởng, không chạy theo danh hão mà thôi." "Bách tính cần manh áo miếng cơm, quan phủ cần yên ổn an ninh. Chính hiện thực trần trụi này ép chúng ta phải nghĩ cách, phải tính sổ, phải lập quy củ. Ngồi yên trong thư trai thì không thể nghĩ ra những biện pháp này được." Mạnh Nghiên Điền cười khổ, ánh mắt thoáng chút mơ màng, tựa như rơi vào hồi ức xa xôi. "Đúng vậy, trong thư trai chỉ có phong hoa tuyết nguyệt, chỉ có lời răn dạy của thánh hiền." "Tiên sinh nói rất thấu triệt. Chỉ tiếc rằng cõi đời này kẻ nghĩ suông thì nhiều, người làm thực thì ít." Mạnh Nghiên Điền thở dài một tiếng, trầm mặc hồi lâu mới nói tiếp: "Lão hủ có một người bạn cũ. Năm xưa, người ấy cũng từng hăng hái phong độ như tiên sinh đây. Người ấy bụng đầy kinh luân, ôm ấp tấm lòng nhân từ vì nước vì dân, được bổ nhiệm làm phụ mẫu quan một phương, vốn tưởng có thể tạo phúc cho muôn dân. Thế nhưng..." Mạnh Nghiên Điền quay đầu lại, nhìn Trần Văn. "Đến khi người ấy thật sự đứng giữa ruộng đồng thôn dã, đối mặt với đám lại dịch gian ngoan xảo trá, đối mặt với phường hào cường tham lam vô độ, đối mặt với lũ lưu dân vì thiếu ăn mà nổi loạn. Người ấy mới vỡ lẽ những pho sách thánh hiền từng đọc, những áng văn chương cẩm tú từng viết, rốt cuộc tái nhợt và bất lực đến nhường nào. Người ấy muốn cho dân miếng cơm, nhưng lại tính không xuể sổ sách quốc khố. Người ấy muốn đòi lại công đạo cho dân, nhưng lại chẳng biết cách tra khớp hàm chế ngự quyền lực. Rốt cuộc, nhân chính biến thành loạn chính, một bầu nhiệt huyết đổi lấy cảnh tan hoang xơ xác, đành ngậm ngùi lui về kinh thành, giữ một chức nhàn ngày ngày biên soạn sách vở." "Tiên sinh," Mạnh Nghiên Điền lúc này dường như đã biến thành một học trò tha thiết cầu tri thức, "người bạn cũ ấy của lão thường tự trách, than rằng trăm sự vô dụng chính là thư sinh. Kẻ đọc sách trong thiên hạ, ngoài việc viết dăm ba bài văn hủ bại chua chát, phải chăng thực sự chẳng làm nổi trò trống gì?" Đây là nút thắt tử huyệt đã vây khốn Mạnh Nghiên Điền suốt ba mươi năm, nay mượn danh nghĩa bạn cũ mà bộc bạch ra ngoài. Trần Văn lặng lẽ lắng nghe. Hắn tự nhiên hiểu rõ, người bạn cũ kia chính là bản thân Mạnh Nghiên Điền. Hắn cũng thấu suốt rằng, có những vết sẹo cách một tầng giấy mỏng mà khâu vá, trái lại sẽ bớt đi phần đau đớn. Trần Văn thoáng trầm ngâm suy nghĩ. Cân nhắc nên khai thông khúc mắc cho đối phương thế nào cho vẹn toàn. "Lão tiên sinh." Trần Văn chậm rãi mở lời, "Người bạn cũ của ngài, đã lầm rồi." "Ồ?" Mạnh Nghiên Điền ngẩn ra. "Thư sinh chẳng phải vô dụng, chỉ là đặt sai chỗ, dùng sai sức mà thôi." Trần Văn chỉ về phía dòng nước đang cuồn cuộn chảy. "Lão tiên sinh hãy nhìn Bạch Long Cừ kia. Đệ tử Trương Thừa Tông của ta có thể lội bùn đo nước, Lý Hạo có thể gảy bàn tính định giá nước, Chu Thông có thể dẫn luật lệ lập khế ước. Bọn họ có thể giải quyết những tranh chấp cụ thể này, mai sau nếu bước chân vào chốn quan trường, ắt sẽ là những vị năng thần tương lai của Đại Hạ triều. Người bạn cũ của ngài thuở thiếu thời tự nhiên cũng mong mỏi trở thành hạng người như thế, đó là lẽ thường tình. Đó cũng là mục tiêu dạy học bồi dưỡng nhân tài ban đầu của ta." "Thế nhưng, nếu thiên hạ này chỉ có vài kẻ như bọn họ hiểu được những điều ấy, thì dẫu có kiệt sức đến chết, họ cũng chỉ tu sửa được một con kênh Bạch Long Cừ, cứu sống được dăm ba thôn làng này mà thôi." "Đại Hạ triều có muôn vàn con kênh Bạch Long Cừ, chỉ dựa vào vài vị năng thần, há có thể cứu nổi thiên hạ này chăng?" Mạnh Nghiên Điền vô thức lắc đầu: "Không cứu nổi." "Đúng là như vậy." Trần Văn tiến lên một bước. "Người có thể đích thân xuống ruộng trị thủy, là năng thần. Nhưng người có thể đem phép tắc trị thủy này, đạo lý kinh thế này viết thành văn chương, truyền khắp thiên hạ, khiến cho hàng vạn kẻ đọc sách đều thấu hiểu đạo lý ấy... đó mới là tông sư!" Trần Văn nhìn thẳng vào mắt Mạnh Nghiên Điền, từng câu từng chữ rõ ràng: "Người bạn cũ của ngài, tài năng ở văn chương chứ không ở thực vụ. Sở dĩ ngần ấy năm trôi qua, người ấy vẫn mang mối gút mắc trong lòng, vẫn dằn vặt khôn nguôi, là bởi người ấy cứ khăng khăng vác chiếc cuốc mà mình vụng về nhất để đi làm công việc của một lão nông. Vũ khí mạnh mẽ nhất của người ấy, thực chất chính là ngọn bút trong tay, là uy vọng ngút trời chốn sĩ lâm kia kìa!" "Nếu người ấy có thể dùng ngọn bút của mình để bảo cho kẻ đọc sách trong thiên hạ hay: Văn chương chẳng những cần phong nhã, mà lại càng phải có thực chất! Nếu người ấy có thể mượn địa vị nơi miếu đường để tuyển chọn cho Đại Hạ triều thêm nhiều rường cột tài cán như đám người Cố Từ! Thì công đức người ấy lập nên, há chỉ một con kênh Bạch Long Cừ có thể so bì được sao? Đó há chẳng phải là mở nền thái bình cho muôn đời hay sao?" Dứt lời, Mạnh Nghiên Điền chìm vào im lặng. Hắn ngơ ngác đứng trên bờ ruộng, hoàn toàn không ngờ Trần Văn lại nói như vậy, đối phương chẳng những không phủ nhận, mà còn vạch ra một con đường sáng cho bản thân hắn sau này? "Tài năng của ta ở văn chương, không ở thực vụ..." "Ta không sửa nổi một con mương, nhưng ta có thể tuyển chọn hàng ngàn hàng vạn kẻ biết sửa mương..." Trong lòng Mạnh Nghiên Điền thầm nghĩ ngợi. Ba mươi năm qua, hắn luôn vì sự vụng về trong thực tế mà tự ti, liều mạng muốn chứng minh bản thân làm được cái gọi là việc thực vụ, rốt cuộc va vấp khắp nơi. Về sau hắn nản lòng thoái chí, trở về Hàn Lâm Viện, nhưng lại chỉ coi nơi ấy như chốn nương náu an toàn, cả ngày thu mình trong văn chương, chưa từng nghĩ bản thân còn có thể làm được điều gì khác. Bản thân rõ ràng nắm giữ quyền tuyển chọn hiền tài, nhưng ngần ấy năm qua, đảm nhiệm chức chủ khảo bao phen, những kẻ được chọn lại toàn là hình bóng của chính hắn năm xưa. Văn chương viết ra hoa mỹ gấm vóc, song thực chất lại rỗng tuếch vô hồn. Dường như việc văn chương tách rời với thực vụ đã là lẽ hiển nhiên tự cổ chí kim. Điều này cũng trực tiếp dẫn tới đám sĩ tử bây giờ toàn biến thành phường hai tai chẳng quản chuyện ngoài song, một lòng chỉ dùi mài kinh sử. Mà hôm nay, Trần Văn lại nói với hắn. Văn chương chẳng những cần phong nhã, mà lại càng phải có thực chất! Văn danh của hắn, quyền tuyển chọn nhân tài của hắn, chính là chiếc ô hắn giương lên để che chở cho những người làm việc thực thụ trong thiên hạ! Mỗi người đều có con đường của riêng mình. Phải rồi, nếu hắn dựa vào văn danh của mình mà lay chuyển được văn phong của Đại Hạ. Nếu hắn dám phá vỡ khuôn sáo thông thường, khẳng định những áng văn chương giàu ý mới, che chở cho những mầm non kia, thì há chẳng phải cũng là một kiểu làm việc thực sự hay sao? Hắn bỗng nhiên hiểu ra vì sao vị Sơn trưởng trẻ tuổi này lại không đi thi khoa cử, mà lựa chọn việc dạy học. Những điều đối phương đang làm hiện tại, há chẳng phải cũng là bồi dưỡng thêm nhiều người hữu dụng cho Đại Hạ hay sao? Há chẳng phải muốn thông qua đám học trò này để đem Tân học độc đáo của mình lan tỏa đến nhiều người hơn nữa? Đối phương đây là đang lấy chính trải nghiệm bản thân để khai thông gút mắc cho kẻ khác a! "Hóa ra là thế, hóa ra là thế..." Mạnh Nghiên Điền chợt ngửa đầu cười lớn, tiếng cười sảng khoái đến mức trào cả nước mắt. Hắn bỗng thấy lồng ngực khoan khoái khôn cùng. Hắn lau đi vệt nước mắt nơi khóe mi, lùi lại hai bước, vô cùng trịnh trọng vái dài một lạy. "Lão phu thay mặt người bạn cũ kia, đa tạ tiên sinh giải tỏa nghi hoặc!" Trần Văn mỉm cười chắp tay đáp lễ: "Lão tiên sinh quá lời rồi." Tịch dương rốt cuộc cũng chìm hẳn, vì sao đầu tiên đã sáng lên giữa màn trời. "Trời đã tối muộn, lão phu cũng nên trở về." Mạnh Nghiên Điền dắt con ngựa già, xoay người nhảy lên yên. "Trần tiên sinh, hôm nay được tận mắt thấy những việc thực tế của quý viện, lão phu không ngớt lời trầm trồ. Chỉ là chẳng rõ đệ tử của quý thư viện, ngoài chân tài thực học nơi bùn đất này, liệu trong văn chương trên trang giấy có thể hiển lộ khí tượng bực này chăng? Lão phu quả thật có vài phần mong đợi." "Kỳ thi hương sắp tới, chúng ta hãy cùng chờ xem." Trần Văn chắp tay tiễn biệt. "Tốt!" Mạnh Nghiên Điền cười sang sảng, vung roi ngựa lên, con ngựa già thế mà lại phi nhanh đầy vẻ hăng hái, thoáng chốc đã khuất dạng trong bóng đêm. Trần Văn đứng nguyên tại chỗ, nhìn về phương hướng Mạnh Nghiên Điền rời đi. Dẫu Mạnh Nghiên Điền không nói thêm điều gì, song trực giác nhạy bén của Trần Văn đã bắt trọn tin tức mấu chốt nhất từ cuộc trò chuyện này. "Mạnh đại nhân đã công nhận Tân học và thực vụ của chúng ta. Hắn cũng không còn chấp nhất vào việc chứng minh năng lực thực tiễn của bản thân, mà sẽ dốc lòng gánh vác trách nhiệm tuyển chọn của một bậc tông sư." "Nút thắt trong lòng hắn đã gỡ, ngọn đông phong lớn nhất này đã nằm gọn trong tay chúng ta." "Kỳ thi hương kế tiếp, phải trông cậy vào các ngươi rồi." Trần Văn sải bước rời khỏi bờ ruộng, đi về hướng thư viện. ……