Chương 291: Cố Từ bàn chiến lược quốc gia, Đức Phát kể chuyện đầu đường

Trên quảng trường bên ngoài cống viện. Nắng gắt tiết thu muộn hun đốt mặt đất như thiêu như đốt. Thân nhân của mấy vạn sĩ tử vẫn chưa tản đi, họ đội nắng gắt, mỏi mắt ngóng về cánh cổng sơn son đang đóng chặt. Có những bậc cha mẹ già nua chắp tay, quỳ trên mặt đất dập đầu khấn nguyện về hướng cống viện. Có những người vợ trẻ lặng lẽ rơi lệ, tay nắm chặt lá bùa bình an vừa xin được. Đối với những gia đình bình dân này, kỳ thi chính là hy vọng duy nhất để thay đổi vận mệnh của cả gia tộc. Còn trên tầng hai của một trà lâu cạnh quảng trường, Thẩm Duy Trinh đang ngồi ngay ngắn trong nhã gian có tầm nhìn cực tốt. Mấy vị giáo tập của Chính Tâm thư viện cung kính đứng hầu bên cạnh. "Sơn trưởng, vừa có tin tức lọt ra từ cống viện." Triệu Thủ Lễ thấp giọng bẩm: "Đề đầu tiên của trường nhất ra vào câu 'Sinh tài hữu đại đạo' trong sách Đại Học!" "Ồ?" Tay nâng chén trà của Thẩm Duy Trinh khẽ khựng lại, kế đó ngửa đầu cười sảng khoái. "Ha ha ha ha! Trời giúp ta rồi!" Thẩm Duy Trinh đặt mạnh chén trà xuống bàn. "Lão phu vốn còn lo vị Mạnh đại nhân kia bị Trần Văn làm mê muội tâm trí, sẽ ra những đề bài hóc búa quái đản. Không ngờ rằng rốt cuộc ông ta vẫn là một văn nhân giữ đúng phép tắc!" "Câu 'Sinh tài hữu đại đạo' này chính là đề bài mà Chính Tâm thư viện ta ngày thường luyện tập thuần thục nhất! Đám người Linh Quân bế quan suốt một tháng qua, lại càng nghiền ngẫm thiên Đại Học này đến tận chân tơ kẽ tóc!" "Xem ra ván này Chính Tâm thư viện ta thắng chắc rồi." Cùng lúc đó. Tại một quán trà ven quảng trường cống viện. Trần Văn đang ngồi trên ghế trúc, tay nâng một cuốn du ký ố vàng, đọc đến say sưa, thần thái thong dong tự tại. "Tiên sinh, ngài đúng là ngồi yên được thật đấy." Diệp Kính Huy ngồi đối diện ực một ngụm trà thô lớn, hơi sốt ruột xoa xoa lớp chai sạn trên tay. "Đám nhóc kia tuy được ta rèn cho thân thể vững chãi, nhưng chuyện viết văn này ta chẳng hiểu gì. Theo ta thấy, cái khoa cử này lề mề quá đỗi. Chi bằng dựng thẳng một võ đài, nắm đấm ai cứng hơn người đó làm quan, thế có phải sảng khoái hơn không!" "Lão Diệp, võ phu đọ sức, văn nhân đọ tâm. Cuộc chém giết bên trong tuy không thấy đao quang kiếm ảnh, nhưng bàn về độ hung hiểm và tàn khốc thì còn đáng sợ gấp mười gấp trăm lần diễn võ trường của ngươi. Một nét bút hạ xuống định đoạt tiền đồ cả đời, phán quyết sự hưng suy của cả gia tộc." Diệp Kính Huy gật đầu: "Nói cũng phải, mong sao bọn chúng phát huy cho tốt! Ít nhất cũng đừng để đứa nào lăn ra gục ngã!" ... Bên trong cống viện. Tại hào xá của Cố Từ. Tâm cảnh của hắn lúc này còn thả lỏng hơn bất kỳ ai. Hắn nhìn đề thi này tựa như một tung hoành gia đứng trên đỉnh núi nhìn xuống một bàn cờ. "Các người đều đang bàn cách làm ra tiền, cách chia tiền." "Vậy ta sẽ bàn về cái thế và cái tâm đằng sau đồng tiền!" Hắn nâng thẳng lập ý phá đề lên tầm cao chiến lược quốc gia. "Vương giả lý tài, chẳng ở chỗ so đo từng ly từng hào, mà tại định yên niềm trông đợi của thiên hạ, thuận theo sở dục của muôn dân." Cố Từ đem bốn chữ "sinh, thực, vi, dụng" toàn bộ dùng tân học của bọn họ để đúc kết lại một lượt. Hắn còn khéo léo vận dụng quy luật vận hành thương nghiệp của thương hội. Tiên sinh từng giảng, sở dĩ mọi người dám dùng ngân phiếu thay cho bạc trắng chính là nhờ chữ tín. Chữ tín này còn quý hơn vàng mười. Chữ tín một khi được dựng lập, việc buôn bán ắt sẽ ngày càng dễ dàng. Hắn hạ bút viết: "Thế nào là 'dụng chi giả thư'? Chẳng riêng gì nói chuyện tiết kiệm. Mà là triều đình lập tín với dân, khiến dân biết chính lệnh thông suốt, không lo sớm lệnh tối đổi. Dân có chỗ trông cậy vững bền, ắt dám dốc sản nghiệp để làm giàu. Quốc gia cũng có thể cậy vào chữ tín này mà điều phối vật lực bốn biển. Đây chính là lấy tín thay tài, lấy thế sinh lợi. Tài vật sở dĩ dồi dào mãi, là bởi lòng người trong thiên hạ quy tụ lại vậy!" Cục diện khoáng đạt bừng bừng thế này, khí tượng tân học kết hợp hoàn hảo giữa kinh tế và chính trị, lòng người và chế độ như thế này. Phóng mắt nhìn khắp trường thi của cả Đại Hạ triều, ngoài Trí Tri Thư Viện ra, tuyệt đối không có nơi thứ hai viết nổi. ... Cùng lúc ấy, trong một hào xá khác. Vương Đức Phát đang vã mồ hôi hột nghiền ngẫm đề bài. "Sinh chi giả chúng... thực chi giả quả..." Hắn lẩm bẩm điên cuồng trong bụng, liều mạng nhớ lại sách Ngũ Tam. "Đề này khảo cái gì nhỉ? Kinh tế? Lý tài? Hay là dân sinh?" Vương Đức Phát nhất thời cuống lên, gãi tai bứt tóc. "Đã có chữ tài, thế thì chắc chắn khảo về kinh tế!" "Tiên sinh từng bảo, gặp phải đề kinh tế thì bất kể ba bảy hai mốt, cứ tuôn túi câu mẫu khai nguyên tiết lưu ra trước đã!" Vương Đức Phát vỗ đùi đánh đét một cái, hạ bút viết ngay. "Nguồn sâu thì dòng chảy dài, gốc vững thì cành lá tốt tươi. Đạo trị quốc lý tài cốt ở thuận theo mối lợi của dân mà làm lợi cho dân." Lời phá đề này vừa hạ, tuy có cảm giác gượng ép quàng xiên, nhưng mấy câu này viết ra quả thực quá đỗi mỹ miều! Từ ngữ hoa mỹ, khí thế khoáng đạt, lại còn dùng lối chữ quán các thể mà hắn đã dày công khổ luyện bấy lâu. Quan khảo thí nếu nhìn lướt qua, tuyệt đối sẽ bị nét chữ ngay ngắn cùng khí thế nguồn sâu dòng dài này dọa cho choáng ngợp! "Phá đề đã có, kế tiếp là thừa đề và luận chứng." Vương Đức Phát cắn cắn quản bút. Hắn không biết tính toán sổ sách như Lý Hạo, cũng chẳng rành giảng giải pháp lý như Chu Thông. "Kế tiếp tính sao đây? Không thể chỉ dựa vào mấy câu mẫu tích lũy, còn phải có nội dung nữa!" Vương Đức Phát sốt ruột đến mồ hôi vã đầm đìa. "Khoan đã! Tiên sinh còn dặn điều gì nữa nhỉ? Luận cứ không đủ, mang chuyện ra bù! Kinh nghiệm thực vụ của ta mới là thứ có giá trị nhất! Hơn nữa đây chẳng phải cũng là phương hướng mà quan khảo thí năm nay coi trọng hay sao." Mắt Vương Đức Phát sáng rực lên, tựa hồ vớ được cọng rơm cứu mạng. "Được lắm! Vậy ta sẽ kể cho các người nghe một câu chuyện!" "Chuyện gì có dính dáng đến làm ra của cải và làm việc mau lẹ nhỉ?" "Có rồi! Sinh Ty Khoán! Cứ viết về Sinh Ty Khoán, ghép thêm mấy điển cố mà tiên sinh bảo tích lũy! Xong xuôi!" Khóe miệng Vương Đức Phát toét ra nụ cười, đặt bút bắt đầu bẻ lái một cách điên cuồng. "Xem xưa kia Thương Ưởng dựng gỗ lập tín, mới có nước Tần giàu mạnh. Nhìn nay tại Giang Nam, thuở trước tơ sống tắc nghẽn, tiền lương chết mục trong kho, ấy gọi là kẻ ăn thì đông mà người làm thì ít. Song nếu có thể noi gương người xưa lập tín, phát hành Sinh Ty Khoán thay cho bạc nén. Thì thương gia tin tưởng, tiền bạc lưu chuyển như bay. Tiền sống ắt trăm nghề hưng thịnh, trăm nghề hưng thịnh thì người người đều là lực lượng tạo ra của cải! Chẳng quá mười ngày nửa tháng đã gom được vạn lượng của cải, đó chẳng phải là làm việc nhanh chóng hay sao? Cho nên nói, của cải dồi dào mãi cốt ở chữ tín của khế ước, ở tốc độ lưu chuyển vậy!" Viết xong một đoạn dài này, Vương Đức Phát thở phào một hơi dài. Hắn gượng ép bẻ thẳng chữ "sinh chi giả chúng" sang chuyện thương hội phát hành Sinh Ty Khoán, thậm chí nhồi cả cái lý lẽ mộc mạc tiền có xoay vòng mới đẻ ra tiền ở tiệm cầm đồ nhà mình vào bài. Hắn đem nguyên cái khí thế kể chuyện đầu đường xó chợ ngày thường áp vào việc hành văn. Khoác lên cho ngón nghề thuyết thư một lớp áo kinh nghĩa và văn ngôn. Tuy nhìn qua không hoa mỹ như Tô Thời viết, không bề thế như Cố Từ. Nhưng bài văn này có câu chuyện! Có chi tiết thực tế! Có da có thịt! So với mấy áng văn khô khốc chỉ biết hô hào suông hoàng thượng ngài phải tiết kiệm tiền bạc, bài này của hắn rành rọt chỉ ra cách thức cụ thể kéo nguồn tiền đầu tư, thúc giục bách tính làm lụng thế nào! Đây gọi là gì? Đây gọi là nhân tài thực vụ nơi phố thị! Vương Đức Phát vô cùng hài lòng với bài văn của mình. "Cuối cùng, lắp thêm một câu kết nâng tầm tư tưởng nữa là xong!" Vương Đức Phát xoát xoát xoát hạ mấy nét bút cuối cùng. "Bởi vậy nói, tột cùng của việc lý tài chẳng ở thu gom vơ vét, mà ở sự lưu chuyển. Vì trời đất lập tâm, vì muôn dân sinh tài, mới chính là đại đạo của bậc thánh vương!" "Xong xuôi!" Vương Đức Phát ném bút lông sang một bên, ngắm nhìn bài thi dài dằng dặc của mình. Tuy trông tựa chắp vá ráp mảnh, nhưng từng mảnh ghép đều có thực tế cùng kinh nghĩa chống đỡ, tuyệt đối có thể dọa người ta ngớ người ra. Hắn cười đắc ý. "Hì hì, lũ mọt sách Chính Tâm thư viện. Các ngươi cứ việc từ từ mà bới từng con chữ. Béo gia ta tung mấy nhát rìu này xuống, dù là tảng sắt nguội cũng phải bổ ra một vệt hằn!" Vương Đức Phát cầm lọ dầu chống muỗi trong giỏ thi, bôi thêm một lượt lên người, sau đó khoan khoái dựa vào ván buồng thi, thậm chí còn ngâm nga vài điệu hát nhỏ. ... "Boong!" Chiếc chuông đồng lớn trên Minh Viễn Lâu trong cống viện phát ra một tiếng ngân trầm đục và ngân vang thật dài. Trường nhất của kỳ thi hương kéo dài suốt ba ngày hai đêm rốt cuộc cũng hạ màn. "Mở long môn!"