Chương 294: Chính Tâm Tứ Kiệt đạo tâm đại loạn

Trong gian khảo xá của kỳ thi Hương, ngày đêm chẳng còn phân biệt. Trải qua trận kịch chiến ở trường thi thứ nhất về kinh nghĩa, mấy vạn sĩ tử chỉ có vỏn vẹn nửa ngày nghỉ ngơi lấy lại sức. Tiếng thanh la báo hiệu bắt đầu trường thi thứ hai lại vang lên. Mắt nhiều người đã vằn đỏ tơ máu, tay cầm bút cũng bắt đầu run rẩy mất khống chế. Trường thứ hai này khảo về chiếu, cáo, biểu, phán. Tại khu khảo xá của Chính Tâm thư viện, Tạ Linh Quân ngồi ngay ngắn, tay bưng một chiếc nghiên Đoan, khẽ mài mực. Đề kinh nghĩa ở trường thứ nhất, hắn dựa vào căn cơ cực kỳ thâm hậu mà viết nên một bài văn gấm hoa rực rỡ. "Trường thứ nhất về kinh nghĩa vốn là thế mạnh truyền thống của chúng ta." Tạ Linh Quân thầm tính toán trong lòng. "Trường thứ hai khảo về các thể văn quan trường, chủ yếu xét ở quy cách. Cái này lại càng xem ngày thường ai rèn luyện nhiều hơn." Tạ Linh Quân nở nụ cười tự tin. Thẩm Duy Trinh để bọn hắn thấm nhuần khí độ chốn quan trường, ngày thường không ít lần bắt bọn hắn nghĩ thảo chiếu thư của đế vương các triều đại, thậm chí còn đặc biệt mời các vị lão Hàn lâm trí sĩ về giảng giải quy thức công văn chốn cung đình. "Trí Tri thư viện làm được việc thực, khiến người ta khâm phục." "Trần sơn trưởng có tài kinh thiên vĩ địa, bọn Cố huynh cũng làm nên những đại sự kinh thiên động địa." "Nhưng mà," Tạ Linh Quân thầm nghĩ, "làm việc thực tế và viết văn thư chốn quan trường rốt cuộc vẫn là hai chuyện khác nhau." "Hơn nửa năm nay, bọn họ gần như dồn hết thời gian vào ruộng bùn, phòng thu chi và công nghị sở. Thứ văn chương miếu đường cực kỳ chú trọng thể thống, quy cách, thậm chí có phần cứng nhắc này, bọn họ thật sự có thời gian luyện tập nhiều sao? Viết văn thư quan lại, chừng mực trong đó sai một ly liền rơi vào kết cục chẳng hiểu đại thể." Tạ Linh Quân lắc đầu. Chẳng riêng gì Tạ Linh Quân, cách đó mấy gian khảo xá, Mạnh Bá Ngôn và Phương Hoằng lúc này cũng có suy nghĩ tương tự. Trong mắt bọn hắn, thực vụ của Trí Tri thư viện đáng nể phục thật, nhưng đứng trước mớ văn chương quan trường cực kỳ câu nệ quy củ của khoa cử, những kẻ quen làm việc thực tế kia phần lớn sẽ vì thiếu rèn giũa chuyên sâu mà chịu thiệt thòi lớn. Phía bên kia, Diệp Hằng mài mực xong xuôi, trong bụng tự nhủ xem ra trường này Chính Tâm thư viện chúng ta lại dẫn đầu rồi. "Phát đề!" Mấy viên quan tuần khảo giơ tấm bảng gỗ lớn, bắt đầu rảo bước dọc theo các lối đi chật hẹp giữa các dãy phòng thi. Tất cả sĩ tử đều nghển cổ, nhìn chằm chặp vào đề thi trên bảng gỗ. [Giang Nam đại hạn, triều đình trích ngân khố một trăm vạn lượng chấn tai. Ngờ đâu quan lại địa phương cấu kết gian thương, giấu giếm lương giá bình ổn, nâng cao giá chợ. Dân đói không có ăn, tụ tập vây đánh phủ nha. Hiện loạn dân đã bị đại quân bao vây. Thử nghĩ thảo một đạo chiếu thư, cáo dụ thiên hạ nhằm dẹp yên việc này.] Đọc xong đề bài, phần lớn sĩ tử lập tức ngơ ngác. Dù sao vụ việc này xem ra khá phức tạp. Nhưng khi thấy đoạn cuối yêu cầu soạn chiếu, bọn hắn liền thở phào nhẹ nhõm. Viết chiếu thư thôi mà, đâu phải viết án từ, mấu chốt nhất vẫn là viết sao cho đúng quy chế chiếu thư, từ ngữ khoáng đạt khí phách. Tạ Linh Quân nhìn thấy đề này lại cảm thấy sự tình không hề đơn giản. Hắn chỉ đăm đăm nhìn mấy dòng chữ đó. "Đây là đề chiếu thư ư?" Đầu óc Tạ Linh Quân xoay chuyển cực nhanh. "Bề ngoài xem ra đúng là nghĩ thảo chiếu thư. Nhưng án tình này cũng quá phức tạp rồi!" Quan thương cấu kết, tham ô ngân khoản cứu tế, đây là phạm tội. Dân đói cùng đường vây đánh phủ nha, chiếu theo luật là mưu phản. Hiện tại hai bên vẫn đang đối đầu nhau? Hoàng thượng muốn hạ chiếu thư dẹp yên việc này, vậy chiếu thư này phải viết thế nào? "Nếu chỉ viết hoàng ân hạo đãng, xá miễn cho dân đói. Vậy uy nghiêm quan phủ để ở đâu? Tội vây đánh phủ nha không truy cứu nữa sao? Thiên hạ chẳng phải sẽ đại loạn hay sao?" "Nếu viết nổi trận lôi đình, sai đại quân trấn áp loạn dân. Nhưng bọn họ vì đói khát quá mới làm phản, nếu giết sạch thì không chỉ thương tổn thiên hòa, mà còn kích động thêm biến loạn lớn hơn! Hơn nữa bọn tham quan gian thương kia xử lý thế nào?" Tạ Linh Quân nhắm mắt lại. Hắn bỗng nhiên nhận ra, đây căn bản không phải một đề thi nghĩ thảo chiếu thư đơn thuần. Đây là một bài thi viết án từ chung thẩm được khoác lên tấm áo chiếu thư! Muốn viết tốt bài chiếu thư này, trước hết phải ở trong đầu, lấy thân phận của hoàng đế để đưa ra một phán quyết chuẩn xác cho vụ án quan thương cấu kết và lưu dân tạo phản chấn động triều dã này! Chỉ khi định rõ tội và phạt, ân và uy, thì khung xương của bài chiếu thư này mới đứng vững được! "Khảo thí kiểu gì thế này? Rốt cuộc là khảo phán từ hay khảo chiếu thư? Sơn trưởng chưa từng giảng qua chuyện này!" Tạ Linh Quân rốt cuộc đã tỉnh ngộ, đề thi năm nay không đơn thuần chỉ xét quy cách và câu chữ, mà chú trọng hơn vào nội dung của chiếu thư. Mà nội dung lại bắt buộc phải dùng tư duy của việc định án để phán quyết. Thế nhưng sau khi dùng tư duy định án xếp đặt xong, lại không thể trực tiếp viết thành bản án, mà còn phải dùng thể thức chiếu thư để trình bày ra. Quá đỗi phức tạp! Bình thường bọn hắn luyện tập, hoặc là viết chiếu thư ca công tụng đức, hoặc là viết phán từ so đo từng điều luật, chưa bao giờ dung hòa cả hai lại với nhau! Bởi vì điều này đòi hỏi năng lực trù tính vĩ mô cực mạnh và sự thấu suốt sâu sắc về nhân tính! Trước mắt, mấu chốt của đề thi này là làm sao bóc tách từng lớp, sắp xếp lại mạch suy nghĩ từ trong vụ án chằng chịt phức tạp này. Logic! Chẳng hiểu sao, trong đầu Tạ Linh Quân đột nhiên bật ra từ ngữ này. Hồi còn giao lưu ở Trí Tri thư viện, Trần sơn trưởng từng bảo bọn họ thường xuyên rèn luyện tư duy logic. Đề thi này đối với bọn họ, hẳn là không quá khó khăn. Nghĩ tới đây, trong lòng hắn bỗng dâng lên một nỗi xót xa. Vì sao bản thân rõ ràng đã khổ luyện lâu như vậy, đến cuối cùng vẫn khó lòng ứng phó với đề thi biến hóa bất ngờ thế này? Điểm khác biệt cốt lõi trong cách dạy học của Chính Tâm thư viện và Trí Tri thư viện rốt cuộc là gì? Vì sao chỉ một chữ logic lại có thể ứng phó với vạn vật vạn sự? Cách đó không xa, Mạnh Bá Ngôn lúc này cũng mồ hôi đầm đìa. Hắn xưa nay nổi danh kinh nghĩa vững vàng, nhưng đối mặt với xung đột xã hội phức tạp bực này, mớ Tứ Thư Ngũ Kinh trong đầu hắn hoàn toàn không đất dụng võ. "Chừng mực này phải nắm bắt ra sao?" Mạnh Bá Ngôn cầm bút, tay run lên bần bật. Hắn thử viết một câu nghiêm trị thủ ác, nhưng lại không biết kẻ thủ ác rốt cuộc là tham quan, hay là đám lưu dân cầm đầu gây chuyện. Viết an phủ bách tính, lại sợ quan khảo thí cho rằng mình nhu nhược bất tài. Hắn rơi vào vũng lầy tiến thoái lưỡng nan. Phương Hoằng ngồi ở góc phòng lúc này lại hết sức tự tin. Phương Hoằng là một kẻ theo phái Lý học ngoan cố, tận trong xương tủy coi trọng tôn ti cương thường nhất. Là kẻ trung thành tuyệt đối với Lý học, điều hắn coi trọng nhất chính là thể thống và quy củ. Khi nhìn thấy bốn chữ nghĩ thảo chiếu thư, theo bản năng hắn đã vận dụng toàn bộ những từ ngữ hoa mỹ cùng quy cách cố định về việc hoàng đế hạ chiếu có trong đầu. "Có gì khó đâu? Chẳng qua chỉ là một tờ cáo thị an dân ân uy song hành mà thôi." Phương Hoằng tràn đầy tự tin hạ bút. "Trẫm phụng mệnh trời, dưỡng dục muôn dân. Đông Nam đại hạn, dân đói sinh loạn. Nay phái Khâm sai đến đó, chấn tế lưu dân, an phủ kẻ lương thiện. Kẻ nào là quan lại tham nhũng, thương gia tích trữ, nghiêm tra nghiêm biện, quyết không dung thứ..." Văn chương của hắn viết ra mang đậm khí phách miếu đường, khởi thừa chuyển hợp hoàn mỹ không tì vết, sự hạo đãng của hoàng ân được hắn dùng thứ cổ văn tao nhã nhất diễn đạt đến mức tinh tế cùng cực. Mãi đến khi sắp nộp bài, Phương Hoằng đặt bút xuống, hài lòng nhẩm đọc lại kiệt tác của mình từ đầu đến cuối một lượt. Thế nhưng càng đọc, hắn bỗng nhiên sững sờ. Hắn lại nhìn sang dòng chữ trên tấm bảng gỗ: "Loạn dân..." "Khoan đã..." Trong đầu Phương Hoằng đột nhiên lóe lên một ý nghĩ đáng sợ. "Loạn dân vây đánh phủ nha, rồi sau đó thì sao? Trong chiếu thư của ta đã viết cách xử lý bọn họ chưa?" Hắn vội vàng nhìn lại bài văn của mình. Không có. Trong bài của hắn chỉ có một câu chung chung an phủ kẻ lương thiện, nghiêm tra nghiêm biện. "Đám dân đói kia tạo phản, theo luật phải chém. Nhưng bọn họ bị tham quan ép bức. Nếu chiếu thư của hoàng thượng không nói rõ rốt cuộc là giết hay là xá, vậy tướng lĩnh mang binh biết chấp hành thế nào? Cứ tiếp tục vây hãm, hay là trực tiếp đồ sát?" Phương Hoằng trong khoảnh khắc toát mồ hôi lạnh toàn thân. Hắn rốt cuộc đã nhận ra cạm bẫy chí mạng của đề thi này! Đây căn bản không phải khảo xem ngươi có hiểu khẩu khí của hoàng đế hay không. Đây là bắt ngươi giải quyết cục diện bế tắc này! Trước khi viết bài chiếu thư này, ngươi phải ở trong đầu phân xử xong xuôi vụ án này đã! Tham quan chém thế nào? Gian thương tịch thu gia sản ra sao? Dân đói an phủ bằng cách nào? Lương thực phát thế nào? Không có những biện pháp cụ thể này, bài chiếu thư tưởng như hoa mỹ của hắn bất quá chỉ là một đống lời lẽ sáo rỗng vô thưởng vô phạt! Một khi ban phát tới tiền tuyến, chẳng những không dẹp yên được sự tình, trái lại còn khiến thế cục càng thêm hỗn loạn! "Ta viết chệch hướng rồi..." Mặt Phương Hoằng xám như tro tàn, tay cầm bút run rẩy dữ dội. Hắn muốn sửa nhưng giấy tuyên đã viết kín mít, thời gian thu bài cũng chỉ còn không đầy nửa nén hương, căn bản không kịp phá bỏ viết lại từ đầu. "Xong rồi, xong thật rồi..." Phương Hoằng tuyệt vọng nhắm nghiền hai mắt. ...