Chương 317: Bài học đầu tiên dạy cho Trạng nguyên lang: Thông tin bất đối xứng

"Tiên sinh, vậy người bảo chúng ta phải làm sao?" Trần Văn không đáp ngay, mà quay người bước về phía tấm bảng gỗ đen đặt nơi góc sảnh nghị sự. Lý Đức Dụ và Diệp Hành Chi thấy vậy liền phấn chấn hẳn lên, cả hai bất giác ngồi thẳng lưng. Các đệ tử cũng đều trở về chỗ ngồi, lấy sẵn sổ bút của mình ra. Duy chỉ có Mạnh Nghiên Điền là ngơ ngác, nhìn bên này ngó bên kia, thầm nghĩ, thế này là định làm gì? Bộ dạng này của Trần Văn là muốn lên lớp giảng bài sao? Nhưng không đúng, Lý Đức Dụ và Diệp Hành Chi bị làm sao vậy, trông hai người họ chẳng khác nào đám học trò nhỏ. Trần Văn cầm một mẩu phấn đá trắng, khẽ xoay tròn trong tay. "Mạnh đại nhân, Lý đại nhân, Diệp đại nhân. Đại phu chữa bệnh, nếu ngay cả gốc rễ bệnh tật ở đâu còn chưa lần ra mà đã bốc thuốc bừa bãi, thì chỉ đẩy người bệnh đến chỗ chết nhanh hơn mà thôi." "Chúng ta muốn phá giải cục diện bế tắc của mười vạn thạch thu tào này, trước hết phải hiểu cặn kẽ con quái vật Đại Vận Hà, hiểu được logic tầng sâu khiến nó có thể ngang nhiên hút máu bấy lâu nay." "Logic tầng sâu?" Mạnh Nghiên Điền hơi ngẩn ra, ngẫm nghĩ cái từ ngữ quá đỗi lạ lẫm này. Hắn đọc sách thánh hiền cả đời, từng nghe thiên lý, nhân dục, vương pháp, chứ chưa từng nghe qua hai chữ logic. Trần Văn khẽ mỉm cười: "Mạnh đại nhân, cái gọi là logic, chính là bóc đi lớp vỏ ngụy trang rườm rà bên ngoài, tìm kiếm mối liên hệ nhân quả bản chất nhất giữa các sự vật. Thiên lý nhân dục dẫu to tát, nhưng muốn phá giải một tử cuộc cụ thể, ắt phải dùng con dao sắc bén logic này mà pha xẻ vấn đề ra trăm mảnh, nhìn cho rõ khung xương của nó." Nghe lời ấy, Lý Đức Dụ và Diệp Hành Chi ngồi cạnh nhìn nhau cười. Diệp Hành Chi vuốt râu cười nói: "Mạnh đại nhân, ngài chưa biết đó thôi. Hai chữ logic này chính là tuyệt kỹ độc môn của Trần tiên sinh! Cũng là căn cơ giúp đám học trò Trí Tri Thư Viện chúng ta có thể viết nên những bài văn thực vụ sắc như dao chém rìu phạt trên trường thi. Hạ quan và Lý đại nhân ban đầu cũng bị hai chữ này thuyết phục đấy." Lý Đức Dụ cũng gật đầu lia lịa phụ họa: "Đúng thế, đúng thế. Đứng trước logic của Trần tiên sinh, mọi lời hoa mỹ xảo trá, mọi uy quyền hào cường đều không còn chỗ che giấu. Ngài cứ nghe tiếp đi, đây mới chỉ là bắt đầu thôi." Trần Văn mỉm cười, xoay người nắn nót viết lên bảng đen mấy chữ lớn. Bất đối xứng thông tin. "Mạnh đại nhân, ngài ở chốn triều đình trung ương nhiều năm, học sinh đánh bạo hỏi ngài một câu. Hằng năm vận chuyển thu tào trên Đại Vận Hà, mức hao hụt trôi dạt báo lên, ít thì hai phần, nhiều thì ba phần, thậm chí bốn phần. Triều đình lẽ nào thật sự không biết bên trong có gian lận? Hoàng thượng lẽ nào cam tâm tình nguyện nhìn mấy chục vạn thạch lương thảo không cánh mà bay?" Mạnh Nghiên Điền cau mày, vẻ mặt nặng nề đáp: "Triều đình sao lại không biết? Ngự Sử Đài năm nào cũng dâng sớ đàn hặc, Hộ Bộ cũng nhiều lần phái khâm sai dọc sông kiểm tra sổ sách. Nhưng lần nào tra ra kết quả cũng chỉ là mưa lớn nhiều ngày, nước ngập khoang đáy khiến lương thực mốc hỏng; hoặc thuyền qua bãi cạn bị mắc cạn, đành phải vứt bớt lương thảo để giữ thuyền; bằng không thì là do kho bãi kém cỏi, chuột bọ cắn phá nghiêm trọng." Nói đến đây, chính Mạnh Nghiên Điền cũng cảm thấy bất lực: "Quan lại quản lý đường sông và các trạm thu thuế đường thủy khắp nơi đều có đóng dấu điểm chỉ, chứng minh những hao hụt đó là thiên tai chứ không phải nhân họa. Nhân chứng vật chứng rành rành, khâm sai cũng chẳng tra ra được chứng cứ xác thực, cuối cùng chỉ đành bấm bụng ngậm bồ hòn làm ngọt mà nhận món nợ rách nát này." "Căn bệnh nằm chính ở chỗ đó!" Ngón tay Trần Văn gõ mạnh lên mấy chữ "bất đối xứng thông tin". "Mạnh đại nhân, những lý do ngài vừa nói, nào là ẩm mốc, chuột cắn, vứt lương cứu thuyền, thảy đều là cái cớ, là tấm màn che giấu sự tham nhũng của bọn chúng. Sở dĩ triều đình bó tay trước những cái cớ ấy, là vì triều đình đang ở vào thế hạ phong nghiêm trọng về mặt thông tin!" Trần Văn bước đến chiếc bàn dài, cầm lấy một chiếc túi vải thường dùng để đựng bạc vụn. "Lý Hạo." Trần Văn nhìn Lý Hạo hỏi, "Nếu trong lúc vận chuyển lương thực, một tên lại dịch ở trạm thuế lén dùng dùi sắt đâm một lỗ thủng trên bao tải chứa đầy lương thảo này. Thuyền đi ngàn dặm, bao tải cứ thế rò rỉ suốt dọc đường, đợi đến khi tới bến tàu Thông Châu, bao lương thực này sẽ vơi đi bao nhiêu?" Lý Hạo hiểu ý ngay tức khắc, dứt khoát đáp: "Bẩm tiên sinh, ít nhất cũng phải rơi mất bốn, năm cân! Nếu có kẻ rắp tâm trộn thêm chút cát vào bao tải, hoặc dội thẳng một thùng nước để tăng trọng lượng, thì đừng nói hao hụt bốn, năm cân, dẫu có mất đi một nửa, chỉ cần bên ngoài bao tải không rách toạc, thì nhìn bằng mắt thường hay dùng tay ước lượng cũng tuyệt đối không thể tra ra!" "Nói hay lắm!" Trần Văn ném túi vải trở lại mặt bàn, ánh mắt sáng quắc nhìn về phía Mạnh Nghiên Điền. "Mạnh đại nhân, ngài nghe thấy chưa? Đó chính là cái bẫy khổng lồ do sự thiếu hụt định lượng chuẩn xác trên Đại Vận Hà tạo ra!" "Đại Hạ triều chúng ta vận chuyển lương thực của triều đình bằng thứ gì? Bằng những bao tải đóng rời rạc! Mười vạn thạch lương thực đóng trong mấy chục vạn chiếc bao tải, chất đống dưới đáy khoang thuyền ẩm thấp tối tăm. Bản thân phương thức vận chuyển này đã là miếng mồi ngon cho những kẻ muốn giở trò gian lận!" "Lương thực chia lẻ từng bao, đi qua hàng trăm trạm thuế cống nước. Mỗi lần qua cống, mỗi lần trung chuyển, bọn tiểu lại dọc đường chẳng khác nào đàn đỉa đói bám vào đống lương thực, chỗ này bốc một nắm, chỗ kia chọc một dùi. Thậm chí bọn tào bang đêm hôm còn ngang nhiên tráo lương thực tốt thành gạo mốc và đất cát!" Trần Văn cười lạnh một tiếng. "Thế nhưng, khi khâm sai đứng ở bến tàu Thông Châu nghiệm thu, trước mắt ông ta là những bao tải chất cao như núi. Ông ta kiểm tra thế nào đây? Lẽ nào đi cân từng bao một? Ông ta có thể phân biệt được bao tải này bị trộn cát ở phủ Giang Ninh hay bị trộn ở Tế Ninh Phủ chăng?!" Mạnh Nghiên Điền trừng lớn hai mắt, hơi thở dần trở nên dồn dập. Phải rồi, Hoàng đế và các vị khâm sai cao cao tại thượng chốn kinh thành chẳng khác nào những kẻ mù bị bịt mắt, đối diện với dòng kênh dài ngàn dặm, căn bản không thể biết mười vạn thạch lương thực kia trên đường đi rốt cuộc đã trải qua những gì. "Không tra được..." Mạnh Nghiên Điền lẩm bẩm, "Căn bản không có cách nào tra..." "Cho nên!" Trần Văn gằn giọng, hạ một đòn quyết định, "Chính vì thiếu các biện pháp định lượng chuẩn xác, triều đình hoàn toàn không có cách nào đối soát mức hao hụt thực tế của mười vạn thạch lương thảo trên đường đi! Triều đình không thể biết rốt cuộc có bao nhiêu hạt thóc vào bụng chuột, bao nhiêu rơi vào túi quan tham!" "Sự bất đối xứng thông tin trầm trọng này đã trao cho đám quan lại sâu mọt dọc tuyến Đại Vận Hà quyền tự do định đoạt vô hạn! Bọn chúng bảo hao hụt ba phần, thì tức là ba phần! Bởi lẽ triều đình không đưa ra được số liệu để bác bỏ! Bởi vì không tìm ra thực chứng, nên ba phần tham ô kia, về mặt luật pháp, đã bị bọn chúng biến thành án thép không thể lật lại!" Dứt lời, cả phòng đều bị màn bóc tách rành mạch đến từng chân tơ kẽ tóc của Trần Văn làm cho chấn động. Vương Đức Phát há hốc mồm, củ lạc bóc dở trên tay cũng quên cả nhét vào miệng. "Mẹ ơi..." Vương Đức Phát nuốt nước bọt, nhỏ giọng lầm bầm, "Hóa ra đám làm quan này còn ra tay tàn độc hơn cả lũ rửa tiền ở chợ đen chúng ta. Người ta rửa tiền còn phải làm sổ sách giả, đằng này bọn họ đến sổ sách cũng chẳng thèm làm, cứ thế đổ vấy hết cho chuột bọ với Long Vương gia là xong chuyện."