Chương 33: Giải cấu quân tử bất khí

Lời của Trần Văn vang lên rõ ràng giữa đại đường tầng một của Văn Uyên Các. Nụ cười trên mặt Tôn Kính Hàm đứng trước mặt hắn dần ngưng kết lại. Sắc mặt của Lục Văn Hiên và Lý Văn Bác ở phía sau hắn cũng từ châm chọc chuyển thành sững sờ. Các sĩ tử vây xem xung quanh lại càng trố mắt ngoác mồm, hoài nghi tai mình vừa nghe lầm. Hắn nói gì cơ? Hắn nói lời chú giải của Chu Tử còn cần phải bàn lại? Chu Tử là ai? Đó là bậc thầy Nho học được triều đình tôn làm tông sư quan học, xưng tụng là "Chu Tử", địa vị chỉ đứng sau Khổng Mạnh. Bộ 《Tứ Thư Chương Cú Tập Chú》 của ngài là đáp án mẫu mực cho mọi sĩ tử trong thiên hạ khi ứng thí khoa cử. Chất vấn lời chú giải của Chu Tử chẳng khác nào chất vấn nền tảng của khoa cử, chất vấn cả dòng chính thống của giới học thuật. Đây chẳng còn là cuồng vọng nữa. Đây là... điên rồi! "Ngươi... ngươi nói cái gì?" Giọng Tôn Kính Hàm đã lạc hẳn đi. Ông ta quả thực không dám tin vào tai mình. Vốn tưởng đối phương sẽ biện giải về việc môn học luận lý của hắn kết hợp với kinh nghĩa ra sao. Nào ngờ kẻ này lại to gan lớn mật đến bực này, vừa mở miệng đã chĩa thẳng mũi dùi vào Chu Tử! Triệu Tu Viễn cũng đầy vẻ chấn kinh. Ông nhìn Trần Văn, cảm thấy người trẻ tuổi trước mắt này thực sự... quá đỗi xa lạ. Ông hoàn toàn không thể đoán trước đối phương bước tiếp theo sẽ làm ra hành động kinh thế hãi tục gì. "Trần tiên sinh!" Lý Văn Bác là người đầu tiên nhịn không được, quát lớn: "Lời chú giải của Chu Tử tập hợp đại thành của tiền hiền, từng câu từng chữ đều là ngọc ngà, há để ngươi ở đây ăn nói hàm hồ, làm càn bình phẩm!" Lục Văn Hiên cũng cười lạnh: "Ta còn tưởng có cao kiến gì, hóa ra chỉ là muốn mượn việc bác bỏ tiên hiền để cầu danh trục lợi mà thôi. Thủ đoạn bực này vị tất đã quá hạ lưu!" Đối diện với lời chỉ trích của đám người, sắc mặt Trần Văn vẫn bình thản như trước. Hắn không để ý tới hai kẻ trẻ tuổi kia, chỉ nhìn Tôn Kính Hàm, khẩn khoản nói: "Tôn tiên sinh, vãn sinh không hề có ý mạo phạm tiên hiền." "Chỉ là, đạo làm học vấn cốt ở sự hoài nghi." "Nếu một mực mù quáng nghe theo, không dám vượt lôi trì nửa bước, thì con đường học vấn há chẳng thành một đầm nước tù hay sao?" "Vãn sinh to gan, xin tiên sinh chỉ giáo." Hắn lại đưa cuốn 《Luận Ngữ Tập Chú》 trong tay tới trước một chút. Tôn Kính Hàm nhìn cuốn sách kia, chỉ cảm thấy nóng bỏng cả tay. Ông biết mình không thể không tiếp. Dưới bao ánh mắt trông vào thế này, nếu ông ngay cả sự chất vấn học thuật của một kẻ hậu bối cũng không dám đáp lại, tấm biển danh nho phủ thành này hôm nay coi như vỡ vụn tại đây. Ông hít sâu một hơi, nén cơn giận trong lòng xuống, nhận lấy cuốn sách từ tay Trần Văn. "Được." Ông trầm giọng nói: "Lão phu muốn nghe xem ngươi có cao kiến kinh thế hãi tục gì!" Trần Văn chắp tay vái ông một cái. Hắn không nói thẳng Chu Tử chú giải sai ở chỗ nào, mà hỏi ngược lại Tôn Kính Hàm một câu. "Tôn tiên sinh, vãn sinh xin hỏi, lời thánh nhân dạy 'quân tử bất khí', hai chữ 'bất khí' kia rốt cuộc là có ý gì?" Tôn Kính Hàm cau mày, câu hỏi này quá đỗi căn bản, quả thực là đang sỉ nhục ông. Nhưng ông vẫn nén nhẫn nại, dựa theo lời chú giải của Chu Tử mà đáp: "Khí là vật dụng, mỗi vật có một công năng, chẳng thể thông đồng cùng nhau. Ý của thánh nhân là răn dạy kẻ quân tử chúng ta nên học rộng tài cao, thấu triệt lý lẽ vạn vật, chứ không phải như một món khí vật chỉ có một công dụng đơn độc." Câu trả lời này là đáp án tiêu chuẩn, không chê vào đâu được. Mọi sĩ tử có mặt đều gật đầu. Trần Văn cũng gật đầu, hỏi tiếp: "Tiên sinh nói rất phải. Vậy vãn sinh xin hỏi thêm, cõi đời này liệu có thứ khí vật nào vô dụng hay không?" Tôn Kính Hàm khựng lại, liền đáp: "Khí vật đã thành ắt phải có chỗ dùng. Hoặc để cày cấy, hoặc để chinh phạt, hoặc làm lễ nhạc, làm sao có chuyện vô dụng?" "Tốt lắm." Khóe miệng Trần Văn khẽ nhếch lên. Câu hỏi thứ ba của hắn lập tức tiếp nối. "Đã là vạn vật trong thiên hạ đều là khí cụ hữu dụng." "Mà quân tử lại phải 'thể vô bất cụ, dụng vô bất chu'." "Vậy cớ sao thánh nhân lại cứ phải dùng một chữ 'bất'?" "Cớ sao lại là 'bất khí', mà không phải là 'thông khí', hay là 'ngự khí', hay là 'vạn khí'?" "Chữ 'bất' này, rốt cuộc giải nghĩa thế nào?" Câu hỏi vừa đưa ra, toàn bộ đại đường tức khắc im phăng phắc. Mọi người đều sững sờ. Phải rồi. Cớ sao lại cứ phải là chữ "bất"? Họ đọc "quân tử bất khí" cả đời, nhưng chưa từng có ai như Trần Văn, bám riết lấy một chữ "bất" này mà truy vấn đến cùng. Trong nhận thức của họ, "bất khí" chính là ý tứ "vượt khỏi khí vật", "không dừng lại ở một món đồ". Nhưng cách hỏi của Trần Văn lại khiến lòng họ nảy sinh một tia dao động. Chữ "bất" này thực sự chỉ mang ý nghĩa đơn giản như vậy thôi sao? Đôi mày của Tôn Kính Hàm cũng khóa chặt lại. Ông cảm thấy dường như mình đã bị đối phương dẫn dắt vào một cái bẫy giăng sẵn. Ông cố gắng lục lọi trong trí nhớ những lời chú giải của các bậc đại nho qua các triều đại, nhưng nhận ra lời giải thích của tất cả mọi người đều đại đồng tiểu dị với Chu Tử, chưa từng có ai đi sâu vào căn nguyên của chữ "bất" này. "Chuyện này..." Nhất thời ông chẳng biết phải trả lời ra sao. Trần Văn không đợi ông trả lời. Hắn nhìn mọi người, chậm rãi nói ra kiến giải của mình. "Vãn sinh ngu muội cho rằng, chữ 'bất' của thánh nhân ở đây quyết không phải chỉ đơn giản là 'không dừng lại ở', hay là 'vượt khỏi'." "Hàm nghĩa thực sự của nó chính là... 'cảnh giác'." "Cảnh giác?" Tôn Kính Hàm nhai đi nhai lại từ ngữ này, trong ánh mắt ngập tràn vẻ nghi hoặc. "Chính thị." Trần Văn nói: "Thánh nhân là đang cảnh giác chúng ta, chớ để bản thân biến thành một món 'khí vật'." "Việc này có gì khác biệt?" Lý Văn Bác không nhịn được xen vào. "Khác biệt lớn lắm." Trần Văn nhìn gã, ánh mắt trở nên sắc bén: "Khí vật có đặc điểm gì?" "Thứ nhất, công dụng đơn nhất. Một chiếc bát chỉ dùng để đựng cơm. Một thanh kiếm chỉ dùng để giết người." "Thứ hai, để cho người ta sai khiến. Bát do người cầm, kiếm do người vung. Bản thân khí vật không có quyền tự chủ." "Thứ ba, có thể bị thay thế. Chiếc bát này vỡ thì đổi chiếc khác. Thanh kiếm này cùn thì mài lại thanh khác." Hắn nói một câu, sắc mặt của toàn bộ người đọc sách nơi đây lại trắng bệch thêm một phần. Từ trong lời nói của Trần Văn, họ nghe ra một điều khiến người ta phải lạnh gáy run rẩy. Trần Văn vẫn tiếp tục. "Chư vị, chúng ta mười năm đèn sách, cay đắng miệt mài rốt cuộc là vì điều gì?" "Là để học lấy thuật trị quốc, phò tá quân vương, kinh bang tế thế." "Nhưng nếu chúng ta chỉ biết vùi đầu vào một môn học vấn, chỉ thấu hiểu cách xử lý một loại chính vụ, thì so với thứ khí vật 'công dụng đơn nhất' kia có gì khác biệt?" "Nếu chúng ta bước chân vào chốn quan trường, chỉ biết răm rắp nghe lệnh cấp trên, bè phái triệt hạ kẻ khác, không dám có lấy một mảy may kiến giải của riêng mình, thì so với thứ khí vật 'để người sai khiến' kia có gì khác biệt?" "Nếu có một ngày chúng ta già yếu suy tàn, hoặc lỡ làm phật lòng thượng quan, dễ dàng bị người mới thay thế, thì so với thứ khí vật 'có thể bị thay thế' kia lại có gì khác biệt?" "Đến lúc đó, chúng ta đọc sách thánh hiền cả đời, rốt cuộc cũng chỉ biến thành một món 'khí vật' tinh xảo mặc cho người ta bài bố trên chốn triều đình mà thôi!" "Đây mới là điều thánh nhân thực sự muốn răn đe, cảnh giác chúng ta!" "Bởi vậy, chân ý của 'quân tử bất khí' không nằm ở chỗ ngươi phải biết bao nhiêu thứ, mà nằm ở chỗ ngươi nhất định phải luôn giữ vững tư tưởng độc lập, tinh thần tự do của chính mình!" "Ngươi phải trở thành 'người nắm giữ khí vật', chứ không phải biến thành chính thứ 'khí vật' bị người ta nắm trong lòng bàn tay!" Một tràng lời lẽ nói ra đĩnh đạc, chấn động tâm can. Cả đại đường Văn Uyên Các chìm vào sự tĩnh lặng như chết. Mọi người đều bị những lời luận bàn kinh thế hãi tục này của Trần Văn chấn nhiếp đến tận cùng. Hắn thế mà... thế mà lại đem lời dạy của thánh nhân gắn liền một cách trần trụi với chốn quan trường, với vận mệnh của từng cá nhân như thế. Đây không còn là giải mã kinh nghĩa nữa rồi. Đây rõ ràng là đang... đập vỡ lý tưởng và tột cùng số phận của tất cả kẻ sĩ đọc sách! Tôn Kính Hàm ngơ ngác đứng chết trân tại chỗ, cuốn 《Luận Ngữ Tập Chú》 trong tay chẳng biết đã rơi xuống đất từ lúc nào. Ông nhìn người trẻ tuổi trước mắt, chỉ cảm thấy trên người đối phương như thể đang bao phủ một tầng sương mù dày đặc mà ông hoàn toàn không thể nhìn thấu. Hôm nay ông vốn định tới để hạch hỏi môn học luận lý của đối phương. Nào ngờ đối phương lại dùng ngược chính bộ "luận lý" này, đập tan thứ "kinh nghĩa" mà ông phụng thờ suốt cả đời ra thành từng mảnh vụn vặt. Triệu Tu Viễn nghe xong lại càng thấy toàn thân lạnh ngắt. Ông rốt cuộc đã hiểu bản thân rốt cuộc thua ở chỗ nào. Ông dạy đệ tử của mình cách làm thế nào để trở thành một "khí vật đủ chuẩn". Còn Trần Văn dạy đệ tử của hắn cách làm thế nào để trở thành một... "con người". Cao thấp hơn kém, vừa nhìn đã rõ.