Chương 10: Tử Nha xuống núi

Trời quang mây tạnh, đương độ giao mùa hạ thu, bên bờ sông Vị, một lão nhân đầu đội nón lá, híp mắt buông câu. Điều kỳ lạ là, lưỡi câu của hắn thẳng đuột, trên đó không móc mồi, cũng chẳng chìm xuống nước, lại còn cách mặt nước tới ba thước. Lão nhân ấy chính là Khương Tử Nha. Nhắc tới Khương Tử Nha, hắn cũng là một kẻ có phúc mà chẳng được hưởng. Tổ tiên Khương Tử Nha từng phò tá Đại Vũ trị thủy, lập được đại công, được phong hầu và ban thưởng đất đai. Tính ra thì cuộc sống của gia tộc này đáng lẽ phải êm ấm thuận hòa, áo cơm không thiếu. Thế nhưng đến khi Khương Tử Nha ra đời, gia cảnh đã sa sút lụi tàn, thành thử hắn chẳng được hưởng chút phúc ấm nào từ tổ tiên, chưa từng sống qua lấy một ngày an nhàn sung sướng. Khương Tử Nha khôn lớn, vì kế sinh nhai mà việc nặng việc nhọc nào cũng từng trải, làm đồ tể mổ lợn, làm tiểu nhị trong quán rượu, làm chân sai vặt cho người ta, tất cả đều chỉ vì miếng cơm manh áo. Song tâm trí Khương Tử Nha chẳng hề vướng bận nơi mấy việc tầm thường đó, hễ rảnh rỗi là đọc sách học hành, quan sát thiên văn, khảo sát địa lý, nghiên cứu đạo trị quốc, suy ngẫm binh pháp thao lược, tài nghệ toàn diện, thiếu thứ gì liền học thứ nấy. Ngặt nỗi, bậc kỳ tài ấy lại sinh không gặp thời. Cuối thời Thương Triều, Trụ Vương hôn dung vô đạo, chẳng màng triều chính, không có minh chủ đoái hoài nên tài năng của Khương Tử Nha không chốn dụng võ, nửa đời người trôi qua trong cảnh nghèo túng thất cơ. Mãi đến tuổi xế chiều, hắn mới có thêm thú vui câu cá, mưa gió không ngăn, sét đánh chẳng sờn, hễ ra bờ sông là ngồi suốt cả ngày. Ban đầu thiên hạ chẳng lấy làm lạ, nhưng ai tinh ý quan sát mới nhận ra, lão nhân này chưa từng câu được con cá nào, bởi lưỡi câu trơ trọi không mồi, mà lưỡi câu không ấy lại còn cách mặt nước một khoảng rất xa. Chuyện Khương Tử Nha dùng cần câu không mồi dần đà lan truyền ra ngoài, chẳng mấy chốc lọt vào tai một người, ấy chính là Tây Bá Hầu Chu Văn Vương. Một hôm, Chu Văn Vương ra ngoài săn bắn, nghe đồn có kẻ buông câu lưỡi thẳng, trong lòng lấy làm lạ bèn ghé lại xem thực hư, quả nhiên thấy cảnh tượng kỳ dị ấy, liền xuống ngựa bắt chuyện cùng lão trượng, bấy giờ mới nhận ra đối phương tuyệt không phải kẻ thôn phu nơi đồng nội, mà trong ngực chứa sẵn thao lược, kiến thức hơn đời. Chu Văn Vương bất giác mừng rỡ khôn xiết. Trước chuyến xuất hành săn bắn này, hắn từng bói được quẻ: bắt được chẳng phải rồng chẳng phải ly, chẳng phải hổ chẳng phải gấu, mà bắt được bậc phò tá vương bá, báo trước sẽ gặp được bậc cao nhân giúp hắn thành tựu đại nghiệp. Trước mắt hắn, chẳng phải người này mang đúng khí độ của bậc phò tá vương bá đó sao? Đàm luận sâu thêm, Chu Văn Vương mới biết lão nhân ấy chính là Khương Tử Nha, nhân vật buông câu không mồi nổi danh như cấm đang đứng ngay trước mắt mình. Chu Văn Vương kích động khôn cùng, cung kính gọi hắn là Thái Công Vọng rồi nghênh về triều, hắn hạ mình tán dương Khương Tử Nha một phen, mong mỏi Khương Tử Nha có thể theo hắn quay về cùng khai sáng đại nghiệp. Thế nhưng Khương Tử Nha lại chưa nhận lời ngay. Khương Tử Nha là ai chứ? Kẻ kiên nhẫn đợi chờ cơ hội cả một đời thường là người bình tĩnh nhất, hắn tuyệt không vì sự cung kính khen ngợi nhất thời của một ai đó mà hồ đồ nóng vội. Khương Tử Nha cùng Chu Văn Vương đàm đạo bên bờ sông, cốt để thăm dò tỏ tường xem thực lực và tâm cơ của người này rốt cuộc ra sao. Thế là hai người bắt đầu một cuộc hội ngộ làm thay đổi cả tiến trình lịch sử. Cơ Xương sau khi thoát chết trở về vô cùng căm hận Trụ Vương, Trụ Vương vô cớ tước đoạt tự do của hắn suốt bảy năm, lại còn hại chết đứa con trai yêu quý của hắn, mối thù này nếu không rửa sạch thì chẳng đáng mặt trượng phu. Hơn nữa Trụ Vương đã sớm mất hết lòng dân, đến lúc phải chịu thiên hạ thảo phạt. Nay có thêm Khương Tử Nha, quả như nắm chắc phần thắng trong tay, từ đây trong hàng ngũ tiến đánh Triều Ca đã có quân sư bày mưu tính kế nơi trướng phủ, quyết thắng ngoài ngàn dặm; có Khương Tử Nha tận tâm phò trợ, sự nghiệp nhà Chu ngày càng hưng thịnh, từng bước lấn át Thương Trụ Vương, mở rộng bờ cõi, Chu Văn Vương chẳng mấy chốc sẽ tìm Trụ Vương đòi lại nợ máu. Khương Tử Nha tuy tuổi cao râu bạc, song tinh lực dồi dào, đầu óc sáng suốt khác thường, nhờ có Khương Tử Nha hiệp lực giúp sức, bộ tộc Chu phát triển ngày một phồn vinh. Trông thấy thế lực bộ tộc Chu ngày càng lớn mạnh, Chu Văn Vương hết sức vui mừng, bèn tìm Khương Tử Nha bàn định: "Bổn vương thấy chúng ta đã có thể bắt đầu hưng binh thảo phạt, theo ý tiên sinh nên đánh xứ nào trước?" Khương Tử Nha đáp: "Trước hết hãy tiến đánh nước Mật Tu." Chu Văn Vương rất nghe theo lời Khương Tử Nha, liền bảo: "Được, vậy chúng ta đi phạt Mật Tu." Song bên dưới có kẻ phản đối, cho rằng thế lực nước Mật Tu rất mạnh, chỉ dựa vào một bộ tộc Chu thì khó lòng đánh bại. Nhưng Khương Tử Nha đã tính toán chu toàn, giải thích rằng quốc quân Mật Tu ngược đãi bách tính, lòng dân đã sớm ly tán, dẫu có lợi hại hơn gấp mười lần cũng không đáng sợ, trận này ắt thắng. Dưới sự kiên định của Khương Tử Nha, Chu Văn Vương dẫn đại quân tiến về Mật Tu. Đôi khi mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên, trời cao đã định ban cho thì muốn tránh cũng chẳng tránh nổi. Chu Văn Vương vừa hưng binh đến Mật Tu, còn chưa kịp giao chiến thì bách tính Mật Tu đã nổi dậy, trói chặt quốc quân Mật Tu đem nộp cho Chu Văn Vương rồi đồng loạt quy thuận. Quả thực là điều may mắn ngút trời! Sau chiến thắng dễ dàng ấy, thanh thế Chu Văn Vương càng thêm lẫy lừng, hắn tích lương dưỡng sức, ba năm sau lại cất quân chinh phạt Sùng Quốc, tức huyện Hộ tỉnh Thiểm Tây ngày nay, vốn là chư hầu lớn nhất phía tây của Thương Triều. Chiến dịch diễn ra vô cùng thuận lợi. Sau khi diệt Sùng Quốc, Chu Văn Vương liền bắt đầu tích trữ lương thảo, xây tường đắp thành, dựng nên một đô thành đặt tên là Phong Ấp. Cứ như thế, từng bước một, Chu Văn Vương đã tằm ăn dâu chiếm trọn phần lớn cương thổ do Thương Triều cai trị. Ngay trước ngưỡng cửa thắng lợi hoàn toàn, Chu Văn Vương đột ngột lâm bệnh nặng, chẳng bao lâu thì qua đời. Tục ngữ có câu hổ phụ sinh hổ tử, con trai của Chu Văn Vương cũng là bậc kiệt hiệt. Con trai hắn là Cơ Phát nối ngôi, ấy chính là Chu Vũ Vương. Vũ Vương tôn Khương Tử Nha làm sư phó, lại dùng các huynh đệ là Chu Công Đán, Thiệu Công Thích làm phụ tá đắc lực. Mấy người đồng tâm hiệp lực chỉnh đốn nội chính, củng cố binh lực, ráo riết chuẩn bị những bước cuối cùng cho đại cuộc thảo phạt Thương Trụ. Sang năm sau, Chu Vũ Vương kéo đại quân tới Mạnh Tân, tức phía đông bắc Mạnh Tân tỉnh Hà Nam ngày nay, tổ chức một cuộc duyệt binh lớn, có hơn tám trăm chư hầu các nước tự phát kéo tới hội minh cùng Chu Vũ Vương. Tình thế ấy là nguồn khích lệ to lớn đối với Chu Vũ Vương. Rõ ràng thiên hạ đều đã tuyệt vọng với sự thống trị của Thương Triều, khắp nơi oán thán dậy đất. Tại đại hội liên minh ấy, các vị chư hầu tới tấp vạch trần tội ác ngút trời của Thương Trụ, hết mực thỉnh cầu Vũ Vương đứng ra làm chủ, dẫn dắt quần hùng lật đổ ách thống trị của Thương Triều. Song Vũ Vương vẫn rất mực bình tĩnh, hắn là người cơ trí trầm ổn, nhận thấy thời cơ thảo phạt Thương Trụ lúc này chưa chín muồi, cần phải kiên nhẫn chờ thêm. Vì vậy hắn khuyên nhủ chư hầu tạm thời nhẫn nại, đợi khi thời cơ đến sẽ cùng nhau dấy binh trừ khử Thương Trụ. Sau lần duyệt binh ấy, Vũ Vương nhanh chóng rút quân trở về Phong Kinh.