Chương 1: Cổ kim chung một chuyện, đều gửi chốn tiếu đàm —— Thay lời tựa

Cuốn sách này viết về những câu chuyện lịch sử thời kỳ Xuân Thu của nước ta. Lịch sử Trung Hoa vốn vô cùng lâu đời, sách sử tự nhiên cũng rất nhiều. Những năm gần đây, nhờ làn sóng phục hưng cổ học, sách thuật lại lịch sử càng xuất hiện ồ ạt, nhất thời khiến người đọc hoa cả mắt. Giữa muôn trùng sách sử mênh mông như biển, cuốn sách này rõ ràng là cuốn không cam lòng bị chìm nghỉm nhất, bởi lẽ lối viết của nó độc đáo nhất! Dụng ý của nó cũng sâu xa nhất! Trước hết xin bàn về lối viết. Sách sử có vô vàn loại, nhưng lối viết chỉ gói gọn trong bốn dạng: thể kỷ truyện, thể biên niên, thể quốc biệt và thể trào lộng. Các ấn phẩm lịch sử tràn ngập thị trường đều không ngoài bốn lối viết này, riêng cuốn sách này lại dùng lối viết báo chí, tức là lịch sử theo phong cách bản tin. Nói cách khác là dùng lối hành văn của một bản tin báo chí để viết sử, lối viết này là sáng tạo độc nhất của cuốn sách. Ai nấy đều rõ, những việc trong lịch sử vẫn không ngừng tái diễn ở đời thực; lịch sử không hề phủ bụi, trái lại, nó vô cùng sống động. Bởi thế, giữa lịch sử và tin tức vốn dĩ không có ranh giới bản chất, lịch sử là tin tức của ngày hôm qua, còn tin tức lại là lịch sử của mai này. Cũng chính vì thế, phóng viên thời cổ xưa được gọi là sử quan. Đã xem lịch sử và tin tức là hai mặt của một thể, việc mượn lối viết báo chí để ghi lại lịch sử quả thực hết sức thỏa đáng. Cái hay lớn nhất của cách viết này là: có thể làm cho lịch sử trở nên sống động như thật, khiến người đọc cảm thấy những việc ấy dường như đang diễn ra ngay lúc này, ngay ngày hôm nay; khoảng cách thời gian xa xôi giữa độc giả và lịch sử biến mất, khoảng cách tâm lý cũng tiêu tán, sự kiện lịch sử mang trọn hơi thở hiện trường, quá khứ và hiện tại đã chẳng còn cách biệt. Kế đó xin bàn về dụng ý của sách. Dụng ý của cuốn sách này được thể hiện thông qua các sự kiện lịch sử mà nó ghi chép. Thời Xuân Thu, cục diện biến động khôn lường, phong vân tráo trở, chuyện xảy ra quá nhiều. Những sự kiện lịch sử được ghi lại ở đây đều đã trải qua sàng lọc khắt khe. Các câu chuyện trong sách gồm ba loại: chuyện tráng liệt, chuyện hoang đường và chuyện mưu trí. Những việc này đều mang tính giáo dục và gợi mở đối với hậu nhân. Kể chuyện tráng liệt là để nói cho bạn đọc biết thế nào là đại nghĩa Xuân Thu; kể chuyện hoang đường là để chỉ ra rằng lỗ hổng thể chế tất sẽ dẫn tới những việc lố lăng; kể chuyện mưu trí là để bạn đọc hiểu rằng mọi thành công đều không phải ngẫu nhiên, mà là kết tinh của tâm lực và trí não. Đối với cùng một nhân vật lịch sử, cuốn sách dốc sức khắc họa từ cả hai mặt phải trái. Đơn cử như Sở Trang vương, hắn từng làm những chuyện nực cười, cũng từng làm nên những điều tột bậc trí tuệ; chuyện hoang đường hay chuyện trí tuệ đều ghi, mục đích là giúp bạn đọc hình dung nên một Sở Trang vương đa chiều, lập thể và chân thực, qua đó rút ra bài học cho mình. Những việc không mang ý nghĩa giáo dục, dẫu là đại sự lịch sử, cũng sẽ không đưa vào sách. Chẳng hạn như vài cuộc cải cách hay những trận chiến lớn, vì thiếu tính giáo dục nên sách không hề nhắc đến. Vả lại, những cái gọi là đại sự ấy thì sách giáo khoa trung học đều đã viết cả rồi, cuốn sách này không cần phải lặp lại. Những điều sách viết, đều là thứ sách giáo khoa trung học không hề nhắc tới. Cuốn sách thuật lại lịch sử Xuân Thu lấy sự hưng suy của năm nước lớn làm mạch chính, các nước nhỏ khác làm mạch phụ, dùng ngòi bút đậm nét khắc họa phong vân quốc tế cùng những chuyện thú vị chốn nhân gian thời Xuân Thu; dùng nhãn quan thời nay để đúc kết nguyên nhân cường thịnh của các nước lớn như Sở, Tấn, Tề, Tần, Ngô, mong rằng bạn đọc có thể lấy sử làm gương để suy ngẫm về hiện tại. Lịch sử là thứ không thể thêu dệt, song ngôn từ và phương thức trần thuật lịch sử thì hoàn toàn có thể lựa chọn. Mọi câu chuyện trong cuốn sách này đều là những việc có thật từng diễn ra trong lịch sử, chỉ có điều ngôn ngữ trần thuật mang sắc thái trào lộng, châm biếm một cách chừng mực mà không làm tổn hại đến tính chân thực của lịch sử. Mục đích của việc trào lộng là giúp người đọc tiếp thu tri thức lịch sử trong tiếng cười sảng khoái, đọc một cách nhẹ nhàng, đọc trong niềm vui thích, tạo nên nét khác biệt hoàn toàn với sách giáo khoa lịch sử. Cuốn sách này chính là áng văn lịch sử hiện đại nhất, bản bình luận thời sự sắc sảo nhất, tác phẩm dị biệt hài hước nhất, bài xã luận kỳ tuyệt nhất, phát huy đến tột cùng nghệ thuật mượn xưa giễu nay, kéo ông già lịch sử bước thẳng vào hiện thực đời sống. Đặc sắc của cuốn sách gồm có: 1. Tri thức lịch sử phong phú, đa dạng. 2. Ngòi bút hài hước, dí dỏm. 3. Lời bình sâu sắc, chuẩn xác. 4. Lối viết độc đáo, khác biệt.