Chương 10: Vây Ngụy cứu Triệu — Tránh mạnh đánh yếu, chuyển bị động thành chủ động

Vây Ngụy cứu Triệu —— Tránh chỗ thực đánh chỗ hư, chuyển bị động thành chủ động Thời Chiến Quốc, chiến sự liên miên, nhân tài quân sự xuất hiện lớp lớp. Bàng Quyên và Tôn Tẫn chính là những bậc kiệt xuất trong số đó. Tương truyền hai người cùng theo học Quỷ Cốc Tử, về sau một kẻ thờ Ngụy, một người phò Tề, đều vì chủ của mình mà đối đầu nơi sa trường, đấu trí so tài dũng lược. Ngụy Huệ vương phỏng theo Tần Hiếu Công, muốn tìm kiếm một nhân tài như Thương Ưởng, bèn dùng vàng bạc bổng lộc hậu hĩnh chiêu mộ hiền tài trong thiên hạ. Bấy giờ có người nước Ngụy tên là Bàng Quyên đến xin yết kiến, dâng lên Ngụy Huệ vương những đạo lý phú quốc cường binh. Ngụy Huệ vương nghe xong hết sức vui mừng, lập tức bái Bàng Quyên làm đại tướng. Từ đó Bàng Quyên ngày ngày thao luyện binh mã, trước tiên ra tay với mấy nước nhỏ lân cận, liên tiếp đánh thắng mấy trận, về sau ngay cả Tề quốc cũng bị hắn đánh bại. Từ dạo ấy, Ngụy Huệ vương càng thêm tin dùng Bàng Quyên. Bàng Quyên bắt đầu trở nên kiêu ngạo cậy tài, nhưng hắn biết rõ người đồng môn Tôn Tẫn am hiểu binh pháp tinh thông hơn hẳn mình. Bàng Quyên tự thấy tài năng không bằng Tôn Tẫn, lại sợ tài đức của Tôn Tẫn vượt trội sẽ đe dọa địa vị của bản thân, bèn lừa Tôn Tẫn đến Ngụy quốc, rồi dùng độc kế hãm hại khiến Tôn Tẫn tàn phế, khoét bỏ hai xương bánh chè và thích chữ lên mặt, mưu toan làm Tôn Tẫn vừa không thể đi lại, vừa tủi nhục không dám nhìn ai. Để giữ lấy tính mạng mưu tính chuyện báo thù, Tôn Tẫn giả điên giả dại, may nhờ sứ giả Tề quốc ngầm cứu giúp, sau đó trốn thoát về Tề quốc. Đại tướng nước Tề là Điền Kỵ nghe danh Tôn Tẫn có tài làm tướng, liền tiến cử hắn lên Tề Uy vương. Tề Uy vương bấy giờ cũng đang cải cách mưu cầu cường thịnh, sau khi bàn luận binh pháp cùng Tôn Tẫn, thấy hắn không những thông thuộc binh thư mà còn có hàng loạt kiến giải độc đáo về việc chỉ huy tác chiến, bèn tin tưởng tuyệt đối vào tài năng quân sự của hắn, chỉ tiếc không gặp gỡ sớm hơn, liền phong Tôn Tẫn làm quân sư. Năm 353 trước Công nguyên, Ngụy Huệ vương muốn rửa mối hận mất Trung Sơn năm xưa, bèn định sai đại tướng Bàng Quyên đem quân đi đánh Trung Sơn Quốc. Trung Sơn vốn là một nước nhỏ phía bắc giáp Ngụy thời Đông Chu, từng bị Ngụy quốc thu phục, về sau Triệu quốc thừa dịp Ngụy quốc có quốc tang đã bất ngờ đánh chiếm. Bàng Quyên cho rằng Trung Sơn chẳng qua chỉ là mảnh đất nhỏ như viên đạn, lại nằm rất gần Triệu quốc, chi bằng đánh thẳng vào Hàm Đan, đô thành của Triệu quốc, vừa rửa được hận cũ lại vừa vẹn cả đôi đường. Ngụy vương nghe theo kế sách của Bàng Quyên, tràn trề chí lớn, ngỡ rằng nghiệp bá vĩ đại sẽ bắt đầu từ đây, bèn lập tức điều động năm trăm cỗ chiến xa, lệnh cho Bàng Quyên làm tướng, tiến thẳng sang Triệu quốc vây chặt kinh thành Hàm Đan. Triệu Huệ Văn Vương lâm cảnh nguy khốn cùng đường, đành phải cầu cứu Tề quốc, lại hứa sau khi giải vây sẽ đem Trung Sơn dâng tặng. Tề Uy vương ưng thuận, phong Điền Kỵ làm nguyên soái, Tôn Tẫn làm quân sư, thống lĩnh tám vạn đại quân đi cứu viện Triệu quốc. Khi Điền Kỵ cùng Tôn Tẫn dẫn quân tiến vào vùng giáp ranh giữa Ngụy và Triệu, Điền Kỵ muốn tiến thẳng đến Hàm Đan để giải vây cho Triệu quốc. Tôn Tẫn can ngăn, nói với Điền Kỵ rằng: "Muốn gỡ mối tơ vò thì không thể dùng sức mạnh mà giằng kéo; muốn can ngăn cuộc ẩu đả thì không thể cầm binh khí xông vào đâm chém để chính mình cũng bị cuốn theo. Phải tránh chỗ mạnh của địch, đánh thẳng vào chỗ sơ hở của họ, dựa vào thời thế ép họ buộc phải dừng tay, tự khắc mối nguy sẽ được hóa giải. Nay Ngụy và Triệu đang giao chiến, tinh binh nhuệ tốt tất dốc hết ra ngoài trận, còn giữ lại ở hậu phương chỉ là đám già yếu tàn tật. Tướng quân chẳng bằng dẫn quân đánh thẳng vào Đại Lương, đô thành nước Ngụy, chiếm giữ các trục giao thông trọng yếu, đánh úp vào nơi phòng bị trống trải của họ. Như thế quân Ngụy tất phải bỏ Hàm Đan mà quay về cứu viện. Làm vậy, quân Tề vừa có thể cứu được nước Triệu, lại vừa điều động được quân Ngụy phải bôn ba mệt nhọc trên đường dài; nhân lúc quân Ngụy sức cùng lực kiệt mà một mồi đánh tan, chẳng những giải được vây cho Triệu quốc mà còn dễ bề hưởng lợi từ đạo quân mỏi mệt của Ngụy." Điền Kỵ bèn theo kế ấy mà làm. Quả nhiên, Bàng Quyên vừa nhận được tin kinh đô nước Ngụy bị vây hãm thì vô cùng hoảng hốt. Sau khi công phá được Hàm Đan, hắn không kịp cho quân sĩ nghỉ ngơi lấy lại sức, buộc phải để lại một bộ phận nhỏ binh lực trấn giữ Hàm Đan, bỏ lại toàn bộ quân nhu nặng nề, vội vã dẫn theo chiến xa gọn nhẹ cùng kỵ binh tinh nhuệ ngày đêm không nghỉ quay về cứu Đại Lương. Hành động ấy của Bàng Quyên dẫu là việc chẳng đặng đừng, song đã phạm phải đại kỵ của nhà binh! Việc Bàng Quyên hốt hoảng quay về cứu Đại Lương sớm đã nằm trong dự liệu của Tôn Tẫn, hắn bèn đặt sẵn phục binh tại Quế Lăng, nơi quân Ngụy ắt phải đi qua trên đường hồi sư. Quân Ngụy vừa rời Hàm Đan, trên đường về lại rơi vào ổ mai phục, phải giao chiến với quân Tề tại Quế Lăng. Quân Tề lấy sức nhàn đợi quân mỏi, sĩ khí ngút trời tựa như mãnh hổ xuống núi; quân sĩ nước Ngụy đường dài mệt mỏi, đội ngũ tan tác không thành hình, chẳng mấy chốc đạo quân rệu rã ấy đã bị đánh cho đại bại! Bàng Quyên gượng gạo thu tàn binh rút về Đại Lương, quân Tề toàn thắng, mối nguy của Triệu quốc theo đó được giải quyết. Về sau, Ngụy quốc buộc phải nghị hòa với Tề quốc, đồng thời trả lại kinh đô Hàm Đan cho Triệu quốc. "Vây Ngụy cứu Triệu" biến việc công phá cứ điểm kiên cố thành tập kích chỗ sơ hở, biến bị động lao vào tham chiến thành dùng sức nhàn đợi địch mỏi mệt, biến việc đánh kẻ địch có phòng bị thành đánh úp lúc bất ngờ, so với việc tiến thẳng đến Hàm Đan tham chiến quả thực cao minh hơn rất nhiều. Tư tưởng cốt lõi của kế này là đón lành tránh dữ, cơ động tiêu diệt địch. Tác chiến với địch cũng giống như việc trị thủy: thế giặc hung hãn thì phải tránh ngọn sóng dữ, dùng phép khơi thông mà phân chia dòng chảy; khi địch suy yếu thì chớp lấy thời cơ mà tiêu diệt, tựa như đắp đê ngăn dòng, không để nước thoát đi. Việc đời cũng lại như thế, có những lúc lấy cứng chọi cứng không phải là phương sách vẹn toàn, chỉ cần tránh chỗ thực đánh chỗ hư, đổi một phương thức khác là có thể đạt được hiệu quả lấy nhàn đợi mỏi, chuyển bị động thành chủ động. Hành xử như vậy thì mọi sự thường trở nên nhẹ nhàng thuận lợi, lại tránh hao phí quá nhiều tâm lực.