Chương 2: Lời tựa 《Quả vải Trường An》

Lời tựa "Trường An của lệ chi" Được Mã Bá Dung tiên sinh tin tưởng uỷ thác, tôi xin mạo muội viết lời tựa cho cuốn "Trường An của lệ chi". Tác phẩm của Mã Thân Vương thường tạo nên những hiệu ứng mang tính hiện tượng, và hiệu ứng ấy chẳng hề gói gọn trong giới văn học, mà còn lan toả sang cả điện ảnh truyền hình, du lịch, xây dựng văn hoá địa phương cùng nhiều phương diện khác. Trí tuệ xảo diệu cùng mối hoài niệm đối với hiện thực, cộng thêm chất hài hước ngấm vào tận xương tuỷ, lòng mải miết truy tầm sử liệu và chi tiết tỉ mỉ, thiết tưởng đó chính là nguyên do làm nên thành công của hắn. Song ngoài những điều ấy, có lẽ còn một nguyên do khác: Mã Bá Dung đã dung hợp sự am tường lịch sử với nỗi trăn trở thực tại, khiến ngòi bút chạm thẳng vào cõi lòng người đọc. Viết về người xưa, nhưng lại thường khiến chúng ta nhìn thấy chính mình. Bộ "Trường An của lệ chi" này cũng không ngoại lệ. Từng lớp chuyện phong ba biến hoá nối nhau mở ra, kết cấu chặt chẽ không một kẽ hở, khiến người đọc chẳng thể buông tay, đó là phong cách của Mã Thân Vương mà chúng ta vốn dĩ quen thuộc. Nhưng khác với trước đây, đây còn là một thiên tiểu thuyết công sở khoác áo cổ trang, là câu chuyện về một kẻ làm công còng lưng chốn quan trường liều mạng ngoi lên bờ. Ngay trang đầu tiên, một kẻ khốn khổ vì nợ mua nhà là Lý Thiện Đức đã hiện ra trước mắt ta. Hắn muốn mua nhà nơi đô hội bậc nhất, phải vay nợ, từ đó làm thay đổi cả cuộc đời — hắn phải lo toan miếng cơm manh áo, mà lại là từng bát cơm manh áo đong đếm mỗi ngày. Đọc tới đây, tin chắc trên gương mặt không ít người đã thoáng nụ cười cay đắng. Cũng chính vì bận tâm chuyện cơm áo gạo tiền, Lý Thiện Đức mới dễ dàng bị đám lãnh đạo cấp trung thao túng; cấp trên dùng đòn hiểm đẩy hắn vào con đường xuôi nam tới Lĩnh Nam, bắt hắn gánh vác sứ mệnh rõ ràng không thể hoàn thành — vận chuyển vải tươi dâng lên hoàng đế. Hắn thậm chí phải chuẩn bị cho tình huống tồi tệ nhất — trước lúc bỏ mạng nơi suối vàng thì hoà ly với vợ, để vợ con tránh khỏi cảnh nợ nần; chỉ đến khi nghe Đỗ Phủ kể lại câu chuyện khích lệ về một người lính già, hắn mới hạ quyết tâm dấn bước về phía trước. Những âm mưu chọc trời, những vụ ám sát trong tiểu thuyết là điều cả đời chúng ta chẳng mấy khi gặp phải, nhưng cốt lõi của toàn bộ cuốn sách lại chân thực đến thế, bởi ngòi bút đã mổ xẻ thẳng vào nhân tính. Tiểu thuyết triển khai quanh cơ cấu quan chế cùng cơ chế vận hành hành chính phức tạp thời Đường, nhiều danh xưng ắt hẳn phần lớn độc giả chưa từng nghe qua, song đọc lên lại chấn động tâm can, chẳng cần hiểu rõ ý nghĩa từng từ cũng sinh ra một cảm giác quen thuộc khó tả. Ấy là vì đạo lý vận hành ẩn sau "bàn cờ lớn" này xưa nay vốn tương đồng. Những cuộc đấu đá lợi ích, mâu thuẫn nội bộ tầng lớp quản lý, đối nhân xử thế chốn quan trường, những lần bất đắc dĩ phải phạm quy, thậm chí cả "bên A" năm lần bảy lượt đòi sửa yêu cầu. Độc giả sẽ nhận thấy, đọc từng dòng chữ là như đang đọc chính bản thân mình. Trông thấy câu "Quy trình chỉ là khuôn phép cho kẻ yếu tuân theo", "Đến nằm mơ cũng thấy đang làm việc", thử hỏi ai mà không cay đắng mỉm cười? Nhưng đồng thời, vẫn có một thứ tinh thần đủ sức đưa con người xông pha vượt qua mọi ngăn trở, ấy là liều mình để bảo vệ những điều ta hằng trân quý. Tinh thần ấy đem lại dũng khí mở đường, cũng giúp ta không đến mức cuối cùng lại biến thành kẻ mà mình căm ghét. Lý Thiện Đức chính nhờ dựa vào tinh thần đó mà làm tròn chức trách, và càng xứng đáng với gia đình. Văn học cần những tự sự vĩ mô, nhưng cũng cần đến chi tiết về những con người bé mọn này, để ta cảm nhận được điểm chung xuyên suốt từ xưa tới nay. Chúng ta sẽ dễ dàng đồng cảm với "chính mình" thời cổ đại hơn. Vẫn như mọi khi, sự thấu hiểu sâu sắc và khả năng tái hiện bối cảnh cùng chi tiết lịch sử của Mã Thân Vương khiến một học giả lịch sử chuyên nghiệp như tôi vô cùng kính phục. Hắn nói tiểu thuyết này chịu ảnh hưởng từ bài viết ngắn của tôi, điều ấy thực khiến tôi hổ thẹn không dám nhận. Bài viết ấy tôi viết từ nhiều năm trước, nay nhìn lại thì sử liệu lẫn lập luận đều có đôi chỗ tì vết, song quan điểm cơ bản vẫn không đổi: lệ chi của Quý phi đến từ Lĩnh Nam, và việc vận chuyển bất chấp phí tổn quả thực có thể đạt tới hiệu quả mà người thường không sao làm nổi. Dưới sự thôi thúc từ Mã Thân Vương, tôi dự định sẽ sửa chữa bài viết ngắn này thành một bài luận văn chính thức, xem như món quà đáp lại độc giả. Kính cẩn ghi lời tựa. Vu Canh Triết Ngày 28 tháng 8 năm 2022