Chương 12: Nhạc Nghị phạt Tề

Nhạc Nghị phạt Tề Tề vương khoe công cậy tài, mưu chẳng hỏi dưới, phế bỏ hiền lương, tin dùng siểm nịnh, chính lệnh bạo ngược, trăm họ oán hờn. Nay quân Tề đều tan vỡ, nếu thừa thế đánh tới, dân chúng tất phản, họa loạn nổi lên từ bên trong, ắt có thể tính kế đồ Tề. Tề vương sau khi diệt nước Tống thì cực kỳ kiêu bạo, bèn nam tiến xâm lấn Sở, tây tiến đánh các nước Triệu, Ngụy, Hàn, lại muốn thôn tính cả hai xứ Đông Chu và Tây Chu, tự lập làm thiên tử. Đại thần Hồ Nghĩa chính khí nghiêm nghị can ngăn, bị chém đầu ngay trên đường lớn Đàn Đài; Trần Cử thẳng thắn can gián, liền bị xử tử nơi cửa đông. Yên Chiêu Vương lại ngày đêm vỗ về giáo hóa trăm họ, khiến nước Yên ngày thêm giàu mạnh, bèn cùng Nhạc Nghị bàn kế đánh Tề. Nhạc Nghị nói: "Tề từ thuở xưng bá tới nay vẫn còn dư uy, đất rộng người đông, một nước ta khó lòng đơn độc công phá. Đại vương nếu quyết thảo phạt, chẳng bằng liên kết ba nước Triệu, Sở, Ngụy." Yên vương bèn sai Nhạc Nghị sang giao kết với nước Triệu, lại phái sứ giả thông hảo Sở, Ngụy, rồi nhờ Triệu đem mối lợi phạt Tề dụ dỗ nước Tần. Chư hầu đều khổ sở vì thói kiêu bạo của Tề vương, đua nhau hưởng ứng tham chiến cùng Yên. Yên vương dốc toàn lực trong nước, lấy Nhạc Nghị làm Thượng tướng quân. Tần quốc úy Tư Ly thống lĩnh quân Tần hội sư cùng liên quân Hàn, Triệu, Ngụy. Triệu vương trao ấn tướng quốc cho Nhạc Nghị, để Nhạc Nghị thống lĩnh đại quân bốn nước Tần, Ngụy, Hàn, Triệu phát động tấn công. Tề vương dốc toàn bộ nhân lực trong nước kháng cự, hai bên đại chiến bên bờ tây Tế Thủy. Quân Tề đại bại. Nhạc Nghị bèn cho quân Tần, Hàn rút về, lệnh quân Ngụy chia đường tiến đánh đất Tống cũ, bố trí quân Triệu thu phục Hà Gian. Bản thân hắn dẫn quân Yên từ phía bắc ruổi dài vào đất Tề. Kịch Tân can rằng: "Tề lớn, Yên nhỏ, nhờ sức chư hầu mới phá được quân Tề, nay nên nhân cơ hội chiếm lấy các thành trì biên cương để củng cố cương thổ nước Yên, đó mới là mối lợi lâu dài. Nay đại quân bỏ qua các thành không đánh, một mực tiến sâu, vừa không hại được Tề lại chẳng ích gì cho Yên, chỉ kết thêm oán sâu, ngày sau ắt phải hối hận." Nhạc Nghị đáp: "Tề vương hiếu đại hỷ công, độc đoán chuyên quyền, chẳng bàn với bề tôi, lại bãi truất kẻ hiền tài, chỉ tin dùng tiểu nhân dua nịnh, chính lệnh bạo ngược tham tàn, trăm họ oán hận khôn cùng. Nay quân Tề đã tan vỡ, nếu ta thừa thắng đuổi theo, dân chúng tất sẽ phản loạn, trong nước sinh biến, khi ấy mới có thể thu phục Tề. Nếu không nắm lấy thời cơ, đợi Tề vương tỉnh ngộ đổi thay, thương xót bề tôi mà vỗ về lê dân, bấy giờ ta sẽ khó lòng toan tính." Bèn hạ lệnh tiến sâu vào cõi Tề. Nước Tề quả nhiên đại loạn, phép tắc rối ren, Tề vương bỏ trốn. Nhạc Nghị dẫn quân tiến vào đô thành Lâm Tri, thu vét bảo vật cùng trọng khí tế tự vận về nước Yên. Yên vương thân hành đến thượng nguồn Tế Thủy úy lạo ba quân, ban thưởng khao tướng sĩ; lại phong Nhạc Nghị làm Xương Quốc Quân, lưu lại đất Tề tiếp tục đánh lấy những thành trì chưa hạ được. Tề vương chạy sang nước Vệ, quân chủ nước Vệ nhường cung điện cho ở, xưng thần phụng sự và chu cấp đồ dùng thường nhật. Tề vương vẫn ngạo mạn bất kính, người nước Vệ phẫn nộ đánh đuổi; Tề vương lại bôn tẩu sang đất Trâu, đất Lỗ, vẻ mặt vẫn đầy kiêu sắc; Trâu, Lỗ đều đóng cửa không nạp, Tề vương đành chạy tới Cử Thành. Nước Sở phái Náo Xỉ đem quân đến cứu viện Tề vương, được bái làm tướng quốc Tề. Náo Xỉ lại mưu đồ cùng Yên chia cắt đất Tề, bèn bắt Tề vương kể tội: "Đất đai mấy trăm dặm giữa Thiên Thừa và Bác Xương mưa máu rơi ướt cả áo, Tề vương có biết chăng?" Tề vương đáp: "Biết." "Đất giữa Doanh và Bác sụt lở, nước suối dâng trào, Tề vương có biết chăng?" Đáp: "Biết." "Có kẻ chắn cửa cung than khóc chẳng thấy bóng người, lúc rời đi lại nghe tiếng đàn sáo, Tề vương có biết chăng?" Đáp: "Biết." Náo Xỉ nói: "Trời giáng mưa máu là trời cảnh cáo ngươi; đất sụt suối dâng là đất cảnh cáo ngươi; người chắn cửa cung than khóc là lòng người cảnh cáo ngươi. Trời, đất, người đều giáng điềm cảnh báo mà ngươi chẳng biết hối cải, còn mặt mũi nào sống tiếp!" Liền xử tử Tề vương tại Cổ Lý. Nhạc Nghị nghe tiếng người ấp Trú tên Vương là bậc hiền tài, hạ lệnh cấm đóng quân trong phạm vi ba mươi dặm quanh ấp Trú, lại phái người đến mời Vương, nhưng Vương khước từ không đi. Người nước Yên đe dọa: "Nếu ngươi không tới, ta sẽ làm cỏ ấp Trú!" Vương thở dài nói: "Bề tôi trung không thờ hai chúa, gái trinh liệt chẳng lấy hai chồng. Nước mất vua vong, ta đã không thể giữ gìn, nay lại bị người Yên bức bách; thà chết vinh còn hơn sống nhục!" Liền thắt dải lụa vào cành cây, buông mình tự vẫn. Quân Yên thừa thắng ruổi dài đánh tới, các thành lớn nhỏ của Tề đều trông gió mà hàng. Nhạc Nghị chỉnh đốn quân kỷ, nghiêm cấm cướp bóc, tìm kiếm hiền sĩ ẩn dật của Tề để trọng đãi tôn vinh. Hắn còn giảm nhẹ thuế má, bãi bỏ luật pháp hà khắc, khôi phục phong tục thuần hậu xưa kia của Tề, muôn dân nước Tề thảy đều mừng rỡ. Nhạc Nghị bèn điều tả quân vượt sông Kiều Thủy ở Đông Lai thuộc Giao Đông; tiền quân men theo chân núi Thái Sơn tiến về phía đông tới Bột Hải, đánh chiếm Lang Nha; hữu quân men sông Hoàng Hà và Tế Thủy xuôi dòng, đóng quân tại Đông A, Quyên Thành, hội cùng quân Ngụy; hậu quân men theo Bắc Hải vỗ về trấn an Thiên Thừa; trung quân chiếm cứ Lâm Tri, trấn giữ đô thành nước Tề. Hắn lại thân hành đến vùng ngoại ô tế lễ Tề Hoàn Công và Quản Trọng, biểu dương nhân tài hiền lương nước Tề, ban thưởng tu sửa lăng mộ của Vương. Nhờ thu phục nhân tâm, người Tề nhận phong tước quân và hưởng bổng lộc của nước Yên có hơn hai mươi người; người thụ phong tước vị của Yên có hơn một trăm người. Trong vòng sáu tháng, quân Yên hạ hơn bảy mươi thành của Tề, thảy đều thiết lập quận huyện để cai trị.