Chương 2: Lời nói đầu

Lời tựa Bộ sách biên niên sử "Tư Trị Thông Giám" mà Mao Trạch Đông cả đời yêu thích không rời tay do nhà sử học trứ danh thời Bắc Tống là Tư Mã Quang cùng các trợ thủ như Lưu Thứ căn cứ vào lượng lớn sử liệu biên soạn nên. Toàn thư lấy dòng thời gian làm thứ tự chép lại các sự kiện lịch sử, ghi chép từ năm Chu Uy Liệt Vương thứ hai mươi ba (năm 403 trước Công nguyên) cho đến năm Hiển Đức thứ sáu thời Hậu Chu Thế Tông Sài Vinh (năm 959), bao quát chiều dài lịch sử 1.362 năm. "Tứ Khố Toàn Thư Tổng Mục Đề Yếu" từng đánh giá: "Thu nạp phong phú, quy mô đồ sộ mà tư tưởng tinh vi, thực là điều xưa nay chưa từng có." Tư Mã Quang (1019–1086), tự Quân Thực, người Hạ Huyện, Thiểm Châu (nay thuộc Hạ Huyện, Sơn Tây). Ông cả đời trước tác vô số, ôm hoài bão biên soạn sử sách để đúc rút kinh nghiệm trị quốc từ sự hưng suy thành bại của tiền nhân. Năm Trị Bình thứ ba (1066), Tư Mã Quang hoàn thành bộ biên niên sử gồm tám quyển chép từ thời Chiến Quốc đến thời Tần, đặt tên là "Thông Chí" rồi dâng lên Tống Anh Tông. Anh Tông bèn hạ lệnh lập cục chuyên trách để ông tiếp tục biên soạn. Đến năm Nguyên Phong thứ bảy (1084), bộ sách mới hoàn tất, tính ra mất trọn mười chín năm ròng. Sau khi nghe Tư Mã Quang giảng giải một phần nội dung, Tống Thần Tông hết sức tán thưởng, nhận định bộ sách này tiện tra cứu và dễ học hỏi kinh nghiệm hơn hẳn các bộ sử khác, khen rằng sách "soi tỏ việc xưa, giúp ích cho đạo trị nước", bèn ban chiếu đổi tên sách thành "Tư Trị Thông Giám", đồng thời tự tay viết bài tựa. Nhận xét về "Tư Trị Thông Giám", ngoài "Sử Ký" ra, hầu như không một bộ sử nào có thể sánh ngang. Học giả đời Thanh là Vương Minh Thịnh từng ca ngợi: "Đây là cuốn sách trời đất không thể thiếu, cũng là cuốn sách học giả không thể không đọc." "Tư Trị Thông Giám" lấy dòng chảy lịch sử từ thời Chiến Quốc đến thời Ngũ Đại làm mạch chính, thuật lại tường tận và sống động đạo trị quốc, phép đối nhân xử thế của đế vương tướng tướng qua từng triều đại, cũng như những bước thăng trầm bi hoan của họ trên vũ đài lịch sử. Là bộ biên niên sử đạt đỉnh cao thành tựu của Trung Quốc cổ đại, kể từ khi ra đời, "Tư Trị Thông Giám" luôn được các bậc chính khách và người làm quan coi là sách gối đầu giường, chắt lọc từ đó nguồn tri thức tinh thần vô giá. Đây cũng là một trong những trước tác vĩ đại mà Mao Trạch Đông tâm đắc nhất, ông say mê đọc và phê duyệt tới mười bảy lần, dẫu trang sách đã sờn rách vẫn nâng niu chẳng rời tay. Tuy nhiên, đối với một bộ cự thư đồ sộ viết bằng văn ngôn như vậy, độc giả phổ thông khi tiếp cận ắt gặp không ít trở ngại. Bởi thế, chúng tôi đã dày công chọn lọc gần một trăm câu chuyện đặc sắc, kinh điển nhất từ hơn ba nghìn sự kiện lớn nhỏ trong nguyên tác, biên soạn lại bằng thể văn bạch thoại để tạo nên cuốn "Tư Trị Thông Giám" này. Toàn thư dựa theo thứ tự các quyển của nguyên tác để tổ chức, sắp xếp, vừa giữ được tinh hoa cốt lõi của bản gốc, vừa dùng ngôn ngữ phù hợp với thói quen đọc của người đương đại. Trong quá trình chuyển ngữ từ cổ văn sang văn học hiện đại, chúng tôi cố gắng diễn đạt thật giản dị, dễ hiểu, đồng thời dưới mỗi tiêu đề câu chuyện đều trích dẫn một đoạn nguyên văn mang tính gợi mở, giúp bạn đọc tiếp thu trọn vẹn hơn giá trị của bộ sách gốc.