Chương 4: Kỹ sư cấp chín

Vài ngày sau, tại Nhà máy Đèn điện tử Thủ đô (nguyên Xưởng 771). Trong văn phòng xưởng trưởng, Thẩm Vĩnh Kiện đã thay một bộ trang phục Tôn Trung Sơn màu đen do Lưu ủy hội cấp phát, ngồi đối diện với xưởng trưởng. Bộ áo khoác và ghi-lê trước kia mang đậm phong cách Âu Mỹ, đi trên đường phố thời buổi này trông vô cùng lạc lõng, chẳng khác nào tự xếp mình vào hàng ngũ tư sản, dĩ nhiên hắn đã cất đi. Lúc này, hắn thầm quan sát vị lãnh đạo nhà máy ngồi đối diện, Trương Định Phương, Trương xưởng trưởng. Đối phương khoác trên mình bộ trang phục Tôn Trung Sơn màu lam thẫm, thứ trang phục mà đại đa số cán bộ thời này đều mặc. Tuổi chừng năm mươi, dáng người gầy guộc, làn da hơi thô ráp, mái tóc đã có phần hói đỉnh đầu. Lúc này ông ta đang nhìn chằm chằm vào phong thư giới thiệu mà ngẩn người, mấy dòng nội dung ngắn ngủi đã được đối chiếu xác nhận lại tới mấy lần. Hồi lâu sau, ông ta mới ngẩng đầu nhìn thanh niên trước mặt. "Đồng chí Thẩm Vĩnh Kiện, tôi xin đại diện cho Nhà máy Đèn điện tử một lần nữa hoan nghênh đồng chí." "Theo yêu cầu của Bộ Cơ khí thứ nhất, hồ sơ nhân sự và tổ chức của đồng chí đều đã chuyển tới nhà máy chúng tôi. Về việc sắp xếp công tác cụ thể, trước đó đồng chí đã nắm được chưa?" … "Trương xưởng trưởng, việc này tôi thực sự chưa rõ." "Bên Lưu ủy hội từng cử người tới tìm hiểu tình hình, tôi nói muốn về nhà máy thử sức, còn thư giới thiệu cụ thể thì ngày hôm qua mới tới tay tôi." Nội dung trên thư giới thiệu Thẩm Vĩnh Kiện đã xem qua, không hề ghi rõ vị trí công tác cụ thể nào. "Không sao cả!" "Cấp bậc kỹ sư của đồng chí là do đích thân Bộ Cơ khí thứ nhất trao tặng, đồng chí đã được đặc cách phong hàm Kỹ sư cấp chín. Còn trong nhà máy, trước mắt đồng chí đảm nhiệm chức Phó phòng Kỹ thuật, thấy thế nào?" Trên thực tế, về chuyện có một lưu học sinh tới nhà máy công tác, Trương xưởng trưởng đã nhận được thông báo từ hai ngày trước. Dẫu cho ở cấp quốc gia, việc chiêu mộ nhân tài lưu học sinh là không tiếc bất cứ giá nào, nhưng xuống tới các đơn vị cấp dưới, đặc biệt là loại hình nhà máy như nơi ông ta đang quản lý, người ta lại chẳng mấy mặn mà. Bởi lẽ người còn chưa tới, các bộ ban ngành đã cử người chuyên trách tới căn dặn đủ điều. Nào là nhất định phải thu xếp chu toàn cho lưu học sinh, về đãi ngộ chớ để người ta phải "chịu thiệt", trong công việc đối phương có ý kiến gì cũng phải hết sức phối hợp. Thứ đãi ngộ này, ngay cả khi nhà máy có một vị phó xưởng trưởng mới chuyển tới cũng không bao giờ có được, cùng lắm chỉ là vị lãnh đạo nào đó gửi gắm nhờ chiếu cố, mà việc đó còn phải xem ông ta có muốn nể mặt hay không. Thế nhưng đến lượt Thẩm Vĩnh Kiện, bộ ban ngành lại đích thân đem chính sách điều lệ ra để yêu cầu một xưởng trưởng như ông ta không được để đối phương phải chịu thiệt. Lời này nghe qua nào có giống tới nhà máy để lao động xây dựng? Rõ ràng là tới để làm cụ cố nội người ta! Chỉ có điều ông ta không thể mở miệng từ chối, cũng chẳng có lá gan đi đối đầu với cấp bộ. Đành phải an trí khối vàng này cho thật thỏa đáng, cứ "cúng bái" trước rồi tính sau. Thấy Thẩm Vĩnh Kiện đối diện lúc này có vẻ sững sờ trước sự sắp xếp của mình, lòng Trương xưởng trưởng bất giác thắt lại, vội vàng giải thích. "Đồng chí Vĩnh Kiện, nếu cảm thấy chỗ nào chưa thỏa đáng, đồng chí cứ việc nêu ra." "Tôi sẽ đại diện cho nhà máy cân nhắc sắp xếp lại, thành lập riêng Phòng Kỹ thuật hai cũng được. Chỉ là nhân sự ban đầu cho phòng ban mới e rằng chưa dễ điều động ngay, ít nhất cũng phải tới đầu năm sau." "Thế nên tôi mới nghĩ đồng chí cứ làm quen ở Phòng Kỹ thuật hiện tại một thời gian, đợi khi nắm rõ rồi sẽ lập Phòng hai." … "Không thành vấn đề!" "Trương xưởng trưởng, tôi không có ý kiến gì, chỉ là không ngờ vừa tới đã được giao chức vụ lãnh đạo, liệu có chỗ nào không thỏa đáng chăng?" Thực chất Thẩm Vĩnh Kiện chỉ hơi bất ngờ trước quyết định bổ nhiệm này. Không chỉ bởi chức phó phòng trong nhà máy, mà quan trọng hơn là hàm kỹ sư do cấp bộ đặc cách phê chuẩn. Kỹ sư thời này không phải ai trong cơ quan cũng có thể được gọi là "kỹ sư Vương", "kỹ sư Lý" như thời sau. Đó là ngạch bậc trung cao trong ngạch nhân viên kỹ thuật. Thời này, sinh viên tốt nghiệp đại học chính quy trong nước, sau khi hết hạn tập sự chuyển ngạch chính thức thông thường chỉ là kỹ thuật viên cấp mười ba, ai quá xuất sắc thì được cất nhắc thêm một bậc lên cấp mười hai. Cách gọi cũng chỉ là kỹ thuật viên, phải kiên trì leo dần lên kỹ thuật viên cấp mười, chuyển thành trợ lý kỹ sư, trải qua kỳ sát hạch chuyên môn của bộ công nghiệp mới có thể chính thức bước vào ngạch kỹ sư. Ở một mức độ nào đó, một kỹ sư như Thẩm Vĩnh Kiện kể cả khi đã về tới nhà máy, trên thực tế hồ sơ nhân sự vẫn có một bản lưu lại ở cấp bộ, nếu có nhiệm vụ trọng điểm thì có thể bị triệu tập bất cứ lúc nào. Trước đó hắn cũng từng nghĩ, dựa theo một số tài liệu văn bản do Lưu ủy hội cung cấp. Theo tiêu chuẩn, mức đãi ngộ dành cho nhân tài du học hồi hương thời này, chỉ cần thành tâm về nước tham gia xây dựng, sẽ được nâng từ một đến hai bậc so với nhân sự cùng trình độ trong nước. Bởi vậy hắn tự đoán nhiều khả năng bản thân sẽ nhận ngạch kỹ thuật viên cấp mười hoặc mười một. Nào ngờ lại được bổ nhiệm thẳng vào ngạch kỹ sư. Cái ngưỡng từ kỹ thuật viên cấp mười lên kỹ sư cấp chín, nhìn qua chỉ cách một bậc, nhưng thực tế tính cả giai đoạn trợ lý kỹ sư cùng kỳ sát hạch của cấp bộ, đó là đẳng cấp mà rất nhiều kỹ thuật viên cả đời cũng khó lòng vượt qua. Hàm Kỹ sư cấp chín này nếu đối chiếu với ngạch cán bộ hành chính hiện hành thì hoàn toàn tương đương với hàm trưởng phòng cấp huyện, lúc này được bổ nhiệm làm phó phòng thực quyền của nhà máy cũng là điều danh chính ngôn thuận. Đúng thật là "bụt chùa nhà không thiêng"! Thế nhưng hắn không hề biết rằng, đây đã là mức đãi ngộ mà Hà xứ trưởng ở Bộ Cơ khí thứ nhất đã cố gắng ghìm bớt xuống rồi. Dù sao văn bản là một chuyện, nhưng khi thực thi cụ thể, để thể hiện sự coi trọng của quốc gia đối với các học giả và chuyên gia du học, các cấp đều dành sự quan tâm đặc biệt. Từ cấp quốc gia cho tới các bộ ngành đều có chính sách ưu đãi riêng, đãi ngộ thực tế còn vượt xa rất nhiều so với quy định trên giấy tờ. Một kỹ sư như hắn đã là người nhận ngạch bậc đãi ngộ thấp nhất trong số hai mươi lăm người cùng về nước với Tiền lão đợt này. Trương xưởng trưởng thấy Thẩm Vĩnh Kiện không có ý kiến, lại còn giữ thái độ khiêm nhường, trên mặt rốt cuộc cũng giãn ra vài phần ý cười. Xem ra vẫn ổn, người trẻ tuổi này trông rất sáng sủa, cũng chẳng phải hạng người kiểu cách, ông ta liền quay người hướng ra phía cửa cao giọng gọi. "Đồng chí Lữ! Cậu sang mời kỹ sư Trần qua đây một lát!" Chừng mười phút sau, cửa văn phòng khẽ mở. Một người đàn ông mặc bộ đồng phục công nhân màu xanh đen của nhà máy rảo bước bước vào, tuổi chừng ba mươi bảy, ba mươi tám, dáng người thanh mảnh, trên sống mũi đeo một cặp kính gọng vuông màu đen, sau tròng kính là ánh mắt trầm tĩnh và tập trung. Trên tay ông ta còn kẹp nửa cuộn bản vẽ, đầu ngón tay dính chút bụi than chì, dường như vừa vội vã từ phân xưởng chạy tới. "Xưởng trưởng, ngài tìm tôi?" Vừa nói, ánh mắt ông ta vừa tự nhiên rơi trên người Thẩm Vĩnh Kiện đang ngồi bên cạnh, khẽ gật đầu ra hiệu. "Lão Trần, đây là đồng chí Thẩm Vĩnh Kiện, vừa tới nhà máy chúng ta để đảm nhiệm chức Phó phòng Kỹ thuật, làm cấp phó cho cậu, hỗ trợ công việc của phòng." Lời này vừa thốt ra, kỹ sư Trần vốn chỉ liếc sơ qua liền lập tức quay phắt đầu lại đánh giá kỹ càng. Người thanh niên trước mắt mày thanh mắt sáng, trông khá trầm ổn, không vương nhiều nét thư sinh của học trò, nhưng dù thế nào đi nữa thì tuổi đời vẫn còn quá trẻ. Trước ngực hắn cài một cây bút máy màu đỏ rượu dường như là hàng ngoại quốc. Lúc này, ông ta theo bản năng đưa tay đẩy gọng kính, rồi lại lặng lẽ thu tay về, trong lòng phỏng đoán e rằng đây là vị cán bộ trẻ tuổi nào đó được đưa xuống cơ sở để mạ vàng, sắc mặt đã lộ rõ vài phần không vui. Ngay cả trước mặt xưởng trưởng, kỹ sư Trần cũng chẳng nể nang mà nói thẳng. "Xưởng trưởng, tôi dù sao cũng là Trưởng phòng Kỹ thuật, đột nhiên lại nhét cho tôi một phó phòng, việc này e là không ổn chứ?" "Sản xuất của nhà máy không phải chuyện đùa, nhất là Phòng Kỹ thuật chúng tôi, làm sao có thể tùy tiện như thế…" … "Đồng chí Cảnh Nhuận, cậu cứ nghe tôi nói hết đã." "Đồng chí Thẩm Vĩnh Kiện là du học sinh vừa mới từ nước Mỹ trở về, tốt nghiệp chuyên ngành Kỹ thuật Điện lực của Đại học Stanford, là Kỹ sư cấp chín do Bộ Cơ khí thứ nhất đặc cách phong hàm." "Tin tức về việc điều động cậu ấy, tôi cũng mới nhận được thông báo hai ngày nay thôi, tình hình có phần đặc biệt nên mới chưa kịp báo trước với cậu một tiếng." … "Nhân tài du học về nước sao?" Nghe nói là người du học về nước, chút địch ý trong mắt Trần trưởng phòng lập tức tan biến như khói mây. Chỉ là trên mặt vẫn còn đọng lại vài phần hoài nghi, chưa thực sự lộ ra vẻ hoan nghênh hay vui mừng. Tuy nhiên, sau một thoáng suy nghĩ, ông ta vẫn chủ động đứng dậy, vô cùng thành khẩn nói lời tạ lỗi. "Kỹ sư Thẩm! Thất kính, thất kính!" "Vừa rồi thật sự đắc tội, tôi quả thực không biết đồng chí là nhân tài du học về nước, cứ ngỡ là cán bộ nào không hiểu kỹ thuật xuống đây để mạ vàng." "Đồng chí bằng lòng về nước tham gia xây dựng, tôi xin đại diện cho Phòng Kỹ thuật nhiệt liệt hoan nghênh đồng chí." Kỹ sư Trần rốt cuộc vẫn là cán bộ xuất thân từ dân kỹ thuật, tính tình quả thực rất thẳng thắn. Ở nhà máy giữ chức Trưởng phòng Kỹ thuật, tuy là cấp dưới của Trương xưởng trưởng, nhưng với tư cách một kỹ sư, ông ta chẳng hề e ngại xưởng trưởng. Thời buổi này, nhân viên kỹ thuật có địa vị không hề thấp trong các nhà máy, đặc biệt là những người đã đạt tới cấp bậc kỹ sư thì tên tuổi đều đã được ghi danh trên cấp bộ. Nếu ở đây phải chịu ấm ức, chuyển sang nhà máy khác vẫn cứ là kỹ sư như thường, hơn nữa còn có vô số nhà máy sẵn sàng dang tay đón nhận.