Chương 1098: Lợi và hại (1)

Chu Doãn Thông không về cung mà ngồi lại trong một nhã gian trên tầng hai của trà lâu cách đó chẳng xa, vừa nhấp trà vừa nhìn xuống cảnh huyên náo trước cửa Thịnh Hằng Đại. Đám thương nhân không lấy được tiền chửi bới, xô xát; bọn chưởng quầy, sai vặt mặt mũi bầm dập ra sức van lạy; đám nha dịch thì lúng túng duy trì trật tự đầu này hụt đầu kia. Qua một trận náo loạn này, dẫu mai sau Thịnh Hằng Đại có gom đủ tiền để hoàn trả hay không, danh tiếng cũng đã thối bại, bảng hiệu coi như sụp đổ. Thương nhân thời này vẫn có điểm khác với hậu thế, nhất là những kẻ buôn to bán lớn, thủ đoạn dẫu có đen tối, song lại đặc biệt coi trọng tín nghĩa và thanh danh. Nhiều hiệu buôn trăm năm sừng sững không đổ, dựa vào chính là hai chữ danh dự. Hai chữ danh dự viết thì dễ làm mới khó, duy trì còn khó hơn, mà làm trọn vẹn lại càng muôn phần gian nan. Mất đi danh dự thì đừng nói chuyện làm ăn, ngay cả ra công đường kiện tụng cũng không chiếm được phần lý. Mọi luật lệ thương nghiệp thời này đều dựa trên những đạo lý mộc mạc nhất: hàng thật giá đúng không lừa già gạt trẻ, tiền hàng sòng phẳng, thiếu nợ thì phải trả. "Tiền trang!" Chu Doãn Thông nhìn hồi lâu, rồi chấm ngón tay vào chén trà hoa, viết lên mặt bàn hai chữ. Về việc làm sao trừ dứt thói bòn rút trong quân ngũ, trong lòng hắn đã có một phương án định sẵn. Phương án này trong mắt người hiện đại vốn hết sức bình thường: binh lính mỗi người một cuốn sổ tiền gửi, cầm sổ có thể đến các ngân hiệu tùy ý lĩnh quân lương. Trên sổ ghi rõ họ tên quân nhân, chức vụ, mức quân lương mỗi tháng. Làm loại sổ sách này không khó, phòng ngừa giả mạo lại càng chẳng thành vấn đề. Thế nhưng công việc thống kê lại vô cùng nặng nề phức tạp, nhân lực cần đến ắt là một con số khổng lồ. Song đó cũng chẳng phải trở ngại lớn, thống kê nhân số làm sổ sách dẫu khó, há khó hơn vạn lý trường thành? Khó hơn Đại Vận Hà sao? Dưới hoàng quyền không có việc khó, chỉ tốn thời gian mà thôi. Tuy nhiên, trong đó lại có mấy nan đề không dễ gỡ. Trước hết, tiền tệ thời này là kim loại quý, chứ không phải muốn in bao nhiêu tiền giấy cũng được. Quân lương mỗi năm của tướng sĩ xưa nay vẫn phát bằng bạc vụn kèm theo vải vóc hoặc lương thực, nếu đổi sang toàn bộ kim loại quý như bạc đồng, thì cần đến bao nhiêu lượng bạc? E rằng chẳng bao lâu, trên thị trường sẽ xuất hiện nạn khan hiếm tiền tệ. Chuyện này có lợi cũng có hại, không thể quá tin vào phẩm hạnh của quan lại. Bởi lẽ ở thời đại này, quyền lực vẫn chưa có gì chế ước. Ngân hiệu không thể là nha môn, nhưng hễ dính dáng đến chữ "quan" thì nó liền biến thành nha môn. Quan trọng hơn cả là vấn đề uy tín của triều đình. Kế đó, vấn đề căn bản nhất nằm ở chỗ, một khi thiết lập cơ cấu như vậy thì buộc phải xác định lấy kim loại quý làm tiền tệ pháp định. Tiền giấy tuyệt đối không thể phát hành, thời cơ chưa chín muồi mà manh động mở lối này thì tác hại lớn hơn lợi ích gấp bội. Tiền giấy sớm nhất xuất hiện từ thời Tống, thuở đầu khi lão gia tử nắm quyền cũng từng phát hành bảo sao, song nay thứ đó chẳng đắt hơn giấy chùi là bao. Bảo sao có thể phát hành bừa bãi để vơ vét tiền của, song ắt sẽ tổn hại đến căn cơ đất nước; nói trắng ra là hễ quốc gia thiếu tiền thì muốn in thế nào liền in thế ấy. Mãn Thanh sau này dẫu chẳng làm nên trò trống gì ra hồn, nhưng suốt cả một triều đại chưa từng phát hành tiền giấy. Mãi đến sau cuộc chiến tranh Giáp Ngọ, lượng lớn bạc trắng chảy ra ngoài mới dẫn tới tài chính đế quốc kiệt quệ. "Phải có lượng lớn kim loại quý làm dự trữ, để có kim loại quý thì đế quốc buộc phải không ngừng bành trướng, không ngừng phát triển công thương nghiệp. Chuyển mình từ một xã hội nông nghiệp truyền thống sang thương nghiệp." Chu Doãn Thông tiếp tục chấm ngón tay vào nước trà, viết thêm một đoạn lên mặt bàn. Đoạn văn này trông chữ nghĩa chẳng bao nhiêu, nhưng thực sự bắt tay vào làm lại cần tới sự tích lũy cả trăm năm, trong đó còn ngấm ngầm bao hàm chiến tranh, xã hội biến động, cải cách cùng muôn vàn nhân tố khác. Nhưng mặt lợi cũng vô cùng quyến rũ, khiến người ta không thể dứt ra được. Tác dụng thúc đẩy phồn vinh của nó với thương nghiệp, việc lưu thông tiền tệ cùng điều tiết kinh tế... Dù là quốc doanh hay tư nhân... Dường như nghĩ ngợi quá nhiều, Chu Doãn Thông cảm thấy đầu óc có phần nặng nề, liền ngẩng đầu đưa mắt nhìn ra ngoài cửa sổ. "Kìa, mấy cửa tiệm đằng đó chẳng phải đều là của nhà tỷ phu ngươi sao?" Chu Doãn Thông chỉ tay về phía đối diện con phố dài, bảo Đặng Bình. Phía ấy gần nửa con phố cửa hàng đều thuộc về nhà Tào Quốc công Lý gia, từ lầu vàng bạc trang sức, tiệm chuyên bán tơ lụa, cho đến hiệu thuốc. Đặng Bình đứng bên song cửa ngó ra, thấp giọng thưa: "Hình như đúng vậy, thần cũng không rõ lắm những chuyện này." "Tỷ phu của ngươi ấy à, khiến trẫm chẳng biết nói sao cho phải, đã sớm ở bậc vị cực nhân thần, thế mà cứ vác cái đầu ham tiền đếm bạc, sản nghiệp trong nhà mở hết tiệm này đến tiệm khác." Chu Doãn Thông cười cười: "Nhưng hắn cũng thạo đường buôn bán, cứ lấy hiệu Bảo Chi Đường bên dưới mà xem, mới mở được hai năm thôi nhỉ, mà đã là tiệm thuốc tốt nhất, đắt đỏ nhất kinh thành rồi." Dứt lời, hắn ngả người ra sau, cười nói tiếp: "Nhân sâm núi Liêu Đông, nhung hươu, linh chi, rồi cả sâm Cao Ly cùng các loại dược liệu quý hiếm, duy chỉ có chỗ hắn là tốt nhất!" Đặng Bình không dám tiếp lời, cũng chẳng dám hó hé một câu. "Trẫm nghe đâu Bảo Chi Đường này không chỉ có một tiệm, chẳng những ở kinh sư mà Hàng Châu, Tô Châu, Dương Châu, Quảng Châu, nơi nào cũng có phân hiệu." "Hừ!" Nói đến đây, hắn lại cười khẽ một tiếng: "Trẫm còn nghe nói, bọn Liêu vương, Hàn vương đều có phần hùn vốn trong Bảo Chi Đường này, phải không?" Lưng áo Đặng Bình thoáng chốc đã đẫm mồ hôi lạnh. Những chuyện này đám phiên vương quý tộc tự cho là làm kín kẽ, nhưng kỳ thực làm sao qua mắt được Cẩm Y Vệ? Chẳng qua Chu Doãn Thông lười so đo mà thôi; huống hồ mối làm ăn thế này người bình thường cũng chẳng mở nổi, dược liệu quý hiếm bày bán lại càng không phải thứ thứ dân bách tính gánh vác được. "Trẫm có nói ngươi đâu, hoảng cái gì?" Chu Doãn Thông nhấp một ngụm trà: "Mấy cửa tiệm đang yên đang lành, sao đều đóng cửa cả thế?" Dưới phố đối diện, ngoại trừ Bảo Chi Đường vẫn mở, các cửa tiệm khác đều đua nhau then cài then đóng, mang bộ dạng như sắp dẹp tiệm. Đúng lúc ấy, Chu Doãn Thông bỗng mỉm cười. Hắn chỉ vào cỗ kiệu đang từ con ngõ chéo đối diện khiêng ra, bảo: "Đúng là nhắc Tào Tháo Tào Tháo đến, tỷ phu ngươi tới rồi, xuống gọi hắn lên đây!" ~~ Lý Cảnh Long vận thường phục, bước ra khỏi kiệu, hai tay đút vào ống tay áo, đầy vẻ tiếc rẻ nhìn mấy cửa tiệm đang đóng cửa. "Buôn bán phát đạt thế này, lại đành bỏ dở. Vốn tính sang năm mở thêm một tiệm chuyên bán đường, giờ xem ra cứ ngoan ngoãn an phận cho xong!" Một viên chưởng quầy bên cạnh rón rén bước tới: "Lão gia, Bảo Chi Đường ta không đụng tới sao?" "Đụng thế nào?" Lý Cảnh Long liếc xéo kẻ nọ, thấp giọng bảo: "Không cần đụng!" Nói đoạn cười một tiếng: "Có cổ phần của Liêu vương và Hàn vương đấy, tiệm này kiếm chút tiền tiêu vặt cho hai vị thiên tuế, chẳng ai bắt bẻ được câu nào. Thực sự có kẻ nào mắt mù đến gây sự, hai vị vương gia tự khắc thu xếp bọn chúng!" Trong chư vị phiên vương, cuộc sống của hai vị vương gia này là túng quẫn nhất. Liêu vương đóng đất Liêu Đông, bốn bề là đám rợ Nữ Chân nơi rừng sâu núi thẳm, lại thêm chốn Liêu Đông giá buốt cơ hàn, xa không bằng được Trung Nguyên trù phú. Hàn vương lại càng được phong ở tận Cao Ly, nơi ấy cũng nghèo rớt mồng tơi. Trong phong địa của hai vị vương gia, thứ lấy ra được cũng chỉ có những dược liệu quý giá, da lông thú hiếm này nọ. Mối làm ăn cỡ này, Lý Cảnh Long căn bản chẳng sợ người ngoài hay biết, cho dù hoàng thượng biết được cũng không nỡ trách phạt. Liêu vương và Hàn vương vốn là những người thân cận nhất với hoàng thượng. "Cửa tiệm đóng rồi, hàng họ bên trong sang nhượng được cho mối khác thì sang hết, đoạn đem mặt bằng cho thuê!" Lý Cảnh Long tiếp tục phân phó: "Chớ để chướng mắt người ta, đừng có bêu rếu khắp nơi đây là sản nghiệp nhà gia, hiểu chưa?" "Tiểu nhân đã hiểu!" Gã quản sự vội thưa. Ngay lúc đó, phía sau truyền đến tiếng kêu kinh ngạc: "Cữu lão gia, sao ngài lại tới đây?" Lý Cảnh Long ngạc nhiên quay đầu lại, liền thấy Đặng Bình đột ngột xuất hiện. "Thái Bình Nô, sao đệ lại ở đây? Vừa khéo, cùng tỷ phu uống mấy chén..." "Tỷ phu, thánh giá đấy!" Đặng Bình ghé sát tai hắn, bĩu môi hất về hướng Chu Doãn Thông đang ngồi.