Chương 1355: Văn tự ngục

Giải Tấn ôm một xấp văn thư dày cộp đứng bên ngoài gian noãn các, chợt thấy Lý Chí Cương mặt mày hớn hở bước ra, dáng đi tựa như mang theo vài phần bay bổng. Hắn vốn định hỏi thăm, nhưng ngay dưới mắt hoàng đế, chỉ đành dùng ánh mắt ra hiệu với đối phương. "Giải học sĩ, mời vào, Hoàng thượng đang đợi đấy!" Vương Bát Sỉ bước tới bên cạnh hắn cười nói. "Làm phiền rồi!" Giải Tấn ôn hòa cười đáp. ~~ "Giải ái khanh có việc gì?" Chu Doãn Thông vừa xoa vai, vừa tựa nghiêng trên sập La Hán. Giải Tấn bước lên một bước, đặt tấu chương trong tay lên ngự án rồi thưa: "Là về việc Hàn Lâm viện biên soạn sách vở, trong đó có một vài vấn đề thần không nắm chắc, đành phải tâu lên Hoàng thượng!" "Biên soạn sách thì có thể có chuyện gì?" Chu Doãn Thông cười nói. Biên thư vốn là tìm cho đám thanh lưu kia một công việc đủ bận rộn trong mấy năm, để họ chìm đắm trong niềm hân hoan cổ vũ, ảo tưởng lưu danh sử xanh, không rảnh rỗi công kích tân chính sau này. "Có chuyện, mà còn không nhỏ!" Sắc mặt Giải Tấn đầy vẻ nghiêm nghị. Chu Doãn Thông ngồi thẳng dậy, cũng có vài phần nghiêm túc: "Ngươi nói trẫm nghe xem!" "Ý của Hoàng thượng khi biên soạn sách là gom lấy tinh hoa sách vở trong thiên hạ, tập hợp thành bộ truyền lại muôn đời!" Giải Tấn chậm rãi nói, "Nhưng thần phát hiện, trong quá trình biên soạn khó tránh khỏi có vài chỗ... ừm, chưa được thỏa đáng!" "Ý của ngươi là, có kẻ dùng sở thích ghét bỏ của riêng mình để chọn lựa sách vở, thậm chí xuất hiện chuyện hủy hoại sách?" Chu Doãn Thông trầm mặt hỏi. "Hiện thời xem ra tạm chưa có, nhưng đã có manh nha!" Giải Tấn thưa, "Biên soạn sách vở cổ kim vốn nên bao quát học thuyết bách gia từ xưa đến nay. Nhưng thần xem thiên khoa cử trong số sách đang biên soạn lại nói, khoa cử bản triều ắt phải lấy «Tứ thư chương cú tập chú» của Chu Hi làm chuẩn." "Học thuyết thánh nhân nếu chỉ bó hẹp trong lý học của Chu Hi, chẳng phải là bị giam cầm rồi sao? Nếu thật như thế, người thi đỗ chẳng phải toàn là bọn mọt sách câu nệ hình thức ư?" "Ngoài ra còn một chuyện, từ xưa đến nay đều xưng Khổng Mạnh nhị thánh. Triều ta tuy độc tôn Khổng thánh, nhưng học vấn Mạnh thánh vẫn là sách lược trị đời tốt đẹp. Nay trong thiên Khuyến học của bộ sách cổ kim đang biên soạn, đối với Mạnh thánh lại chẳng nhắc tới một chữ!" "Điều này rõ ràng có chút quanh co lảng tránh!" Nghe vậy, Chu Doãn Thông trầm mặc. Thi cử khoa cử lấy lý học Chu Hi làm chủ đạo, độc tôn Khổng Tử, kỳ thực đều là ý của lão gia tử. Khoa cử là việc tốt, mở ra con đường thăng tiến cho người tầng lớp dưới ở mức tối đa, cũng tương đối công bằng. Nhưng đồng thời, sở dĩ đem nội dung thi cử bó buộc trong mấy bộ sách đó chính là để giam cầm tư tưởng. Cương thường quân thần phụ tử, những thứ này thông qua người đọc sách truyền bá khắp thiên hạ, khiến ai nấy đều an phận thủ thường, làm người tốt trung quân ái quốc. Còn Mạnh Tử, vì trong tư tưởng của ông có chủ trương "dân vi quý, quân vi khinh" nên trước nay lão gia tử không thích. Lão gia tử tuy có vài phần giống hoàng đế của bách tính, song ông rốt cuộc vẫn là hoàng đế, lại còn là bậc hùng chủ khai quốc. Ông có thể ở trong lòng đồng tình với tư tưởng quân vi khinh dân vi trọng, cũng có thể thực hành. Nhưng tuyệt không thể để học thuyết ấy lưu truyền rộng rãi trong thiên hạ, ăn sâu vào lòng người. Bởi vì như thế sẽ bất lợi cho sự thống trị của họ Chu. Hiện tại xem ra, chuyện Giải Tấn nói rõ ràng là đám hàn lâm trong quá trình biên soạn sách, nhằm tránh xung đột với định hướng năm xưa lão gia tử đặt ra, nên đã chọn cách phớt lờ. Nhưng trong mắt Chu Doãn Thông, định hướng đã định ra này bắt buộc phải sửa. Cái gọi là Đại Minh mới, ngay cả khai minh cũng không làm được thì nói gì đến mới? Chuyện giam cầm lòng người đã làm mấy nghìn năm rồi, bây giờ không làm nữa cũng chẳng sao. Tiếp tục giam cầm chỉ khiến quốc gia này tiếp tục chìm trong chết chóc u ám, một lần nữa bước vào vòng tuần hoàn bế tắc ấy, càng không cần bàn tới chuyện đổi mới khai phá. "Ngươi nói rất đúng!" Chu Doãn Thông gật đầu, "Còn gì nữa không?" "Còn có việc là..." Nói đến đây, Giải Tấn dường như có chút không dám nói tiếp. "Ngươi muốn nói gì cứ nói thẳng, trẫm trước nay không bao giờ vì lời nói mà bắt tội người!" Chu Doãn Thông cười nói. "Trong rất nhiều sách vở thu thập từ dân gian, có ghi chép lại nhiều vụ... quan thân thời đầu lập quốc vì lời nói mà mang tội chết." Giải Tấn có chút ấp úng thưa, "Những việc này, bên Hàn Lâm viện tranh cãi không dứt, không biết nên chép lại hay xóa đi!" "Hừ!" Chu Doãn Thông nghe xong, không khỏi lắc đầu cười khổ. Vì lời nói mà mang tội, đó chính là văn tự ngục. Rất nhiều người nói văn tự ngục của Mãn Thanh sau này thế này thế nọ, kỳ thực nói một cách công bằng, văn tự ngục của triều Đại Minh cũng chẳng kém là bao. Có điều quy mô không lớn đến thế, tính chất cũng có chỗ khác biệt lớn. Văn tự ngục thời Mãn Thanh lấy việc củng cố thống trị, hủy diệt văn hóa làm chủ yếu; còn những vụ văn tự ngục đầu thời Đại Minh phần lớn là do lão gia tử lúc mới làm hoàng đế quá mức nhạy cảm mà ra. Từ năm Hồng Vũ nguyên niên cho đến khi lão gia tử thoái vị, riêng những vụ có ghi chép đã có tới mười chín lần. Nguyên nhân rất phức tạp, chủ yếu vẫn là lão gia tử tự đáy lòng chán ghét văn nhân nói bóng nói gió, cùng đám người đọc sách không đắc chí lén lút nghị luận xuất thân của ông. Chẳng hạn như quan huấn đạo phủ học Bắc Bình là Triệu Bá Ninh dâng lên lão gia tử bài «Trường Thọ Biểu», trong đó có một câu "thùy tử tôn nhi tác tắc". Chỉ vì câu này, vị quan huấn đạo phủ học kia bị khép tội chém đầu. "Tắc", trong phương ngôn vùng Hoài Tây đồng âm với "tặc". "Thùy tử tôn nhi tác tắc", để lại cho con cháu noi theo, nghe thành để lại cho con cháu làm giặc. Lão gia tử khởi nghiệp từ tạo phản, Đại Nguyên dẫu có mất lòng dân đến đâu nhưng tạo phản vẫn là tạo phản, kẻ tạo phản chính là tặc. Bài biểu này của Triệu Bá Ninh khiến lão gia tử đã ngồi lên thiên hạ ngỡ rằng đối phương đang ngầm châm chọc mình, lại còn nguyền rủa con cháu họ Chu đều là giặc cướp, thế là bay đầu. Lại có một lần, lão gia tử vi hành vãng cảnh một ngôi chùa, thấy trên tường có thơ của tăng nhân: "Rốt cuộc có thu lại có tan, nới rộng tay ra chút có sao". Lão gia tử lập tức long nhan giận dữ, bởi vì Đại Minh lúc mới khai quốc lấy hình phạt nghiêm khắc trị nước, đám tăng nhân này chẳng lẽ đang châm biếm lão gia tử trị nước quá hà khắc? Ngay tại chỗ hạ lệnh xử tử toàn bộ tăng nhân trong ngôi chùa đó. Lại có một bận, kỳ thực nói ra còn có can hệ tới Chu Doãn Thông. Sau khi hắn được lập làm Hoàng thái tôn, quan huấn đạo phủ học Đức An là Ngô Hiến dâng thư «Hạ Lập Hoàng Thái Tôn Biểu», trong đó có một câu "thiên hạ hữu đạo". Chỉ vì chữ "đạo" này, lão gia tử liền sai Cẩm Y Vệ đến chém đầu luôn cả Ngô Hiến. Đạo đồng âm với đạo tặc! Trong lòng lão gia tử nghĩ, đại tôn tử của ta được lập làm Hoàng thái tôn, ngươi dùng chữ "đạo" này là có ý gì? Là bảo ngôi vị đại tôn tử của ta bất chính, hay bảo ta đoạt nước bất chính? Lại có một lần, khi Chu Tiêu còn tại thế, quan viên Đài Châu dâng thư «Tạ Đông Cung Tứ Yến», có một câu "thể càn pháp khôn, tảo sức thái bình". Lời này vốn dĩ chẳng có gì, nhưng không lâu sau Chu Tiêu lại lâm bệnh qua đời. Lão gia tử sực nhớ lại, "tảo sức" chẳng phải đồng âm với "tảo thệ" sao? Đây chẳng phải là nguyền rủa con trai ông chết sớm ư? Đám thư sinh chết bầm nguyền rủa con trai ta, con trai ta giờ chết thật rồi, chặt đầu nó cho ta! Đủ loại văn tự ngục này, bất luận rốt cuộc có ý nói bóng nói gió hay châm chọc xuất thân hèn kém của nhà họ Chu hay không, kỳ thực nói một cách công bằng thì chưa đến mức phải chết! Cho nên dưới bầu không khí đó, quan trường Đại Minh người người cảm thấy bất an, văn nhân nơi dân gian cũng nơm nớp lo sợ, nói năng viết lách đều vô cùng cẩn trọng, chỉ sợ câu chữ nào dùng không đúng sẽ rước lấy họa sát thân. Nhưng những vụ vì lời nói mà mang tội này phần nhiều xảy ra giữa đám quan viên và văn nhân, có một điểm khác biệt căn bản so với Mãn Thanh, đó là không lan tới bách tính bình thường. Dẫu vậy, đó cũng chẳng phải chuyện tốt lành gì. Nay muốn tu thư, phát hiện trong dân gian có rất nhiều sách vở ghi chép lại những câu chuyện này. Hiện tại đang phải đối mặt với hai bài toán khó: liệu có nên gom những chuyện này biên soạn vào trong sách vở cổ kim, hay là dứt khoát không ghi chép coi như không biết. Thậm chí là, có nên đem toàn bộ những cuốn sách đó thiêu hủy đi không. Việc đốt sách thì triều đại nào cũng làm, thủ đoạn giam cầm tư tưởng lòng người đều đại đồng tiểu dị. Chẳng hạn như ở dòng thời gian gốc khi Chu Đệ thượng vị, tác phẩm do các trung thần của Kiến Văn Đế để lại đều bị thiêu hủy sạch sẽ, không được lưu lại nửa chữ chốn nhân gian. Bao gồm mọi ghi chép khi Kiến Văn Đế làm hoàng đế, khi Chu Đệ làm Yến Vương, cũng đều bị tiêu hủy toàn bộ. "Hoàng thượng, người xem?" Giải Tấn thấy Chu Doãn Thông không lên tiếng bèn cất lời hỏi. "Việc khác ngươi suy một biết ba, thông tuệ hơn người, cớ sao chuyện thế này lại hồ đồ rồi?" Chu Doãn Thông cười hỏi. Giải Tấn cười gượng, thầm nghĩ: "Thần không giả hồ đồ sao được! Những việc này liên quan tới danh tiếng của lão gia tử nhà người, nếu thần để họ biên soạn vào, mai sau người trách tội thì kẻ xui xẻo chẳng phải là thần sao? Còn nếu thần không đồng ý cho họ biên soạn, tội danh hủy hoại sách vở chẳng phải cũng chụp lên đầu thần? Thần tuy không trực tiếp tham gia biên sách, nhưng gánh trách nhiệm thẩm duyệt, đằng nào cũng chẳng xong!" Ngón tay Chu Doãn Thông gõ nhẹ lên mặt bàn: "Hoãn lại!" Hiểu rồi! Giải Tấn lập tức hiểu ra, đồng thời cũng thầm mắng đám hàn lâm kia không hiểu sự đời. Biên soạn sách là công trình to lớn dường ấy, có biết bao nhiêu việc làm được, cớ sao cứ phải dán mắt vào những thứ này? Tạm thời gác lại, sau này hãy tính chẳng phải đôi bên cùng vui sao? "Ngoài ra có một việc ngươi phải nhớ kỹ!" Chu Doãn Thông nghiêm sắc mặt nói, "Trẫm sai người biên sách không phải để điểm phấn tô hồng thái bình, càng không phải vì sở thích cá nhân của trẫm. Tất cả sách vở, một cuốn cũng không được đốt, một cuốn cũng không được xóa, rõ chưa?" "Thần tuân chỉ!" "Đúng rồi! Trẫm nghe nói ngươi cùng Lễ bộ Thị lang Lý Chí Cương là bạn đồng khoa, nhân phẩm người này ra sao?" Chu Doãn Thông bưng chén trà lên hỏi. "Hắn ư?" Giải Tấn ngẫm nghĩ, đáp: "Lý Dĩ Hành người này rất mực thông tuệ, nhưng..." Nói đến đây, hắn khựng lại cười bảo, "Nhưng nhân phẩm thì có phần khó nói nên lời!"