Chương 1689: Quy luật tự nhiên (2)

"Ở đây không có người ngoài, ái khanh cứ nói đừng ngại!" Chu Doãn Thông vừa gọi một tiếng ái khanh, Lý Chí Cương lập tức lộ vẻ mày rạng mắt cười. Nhưng hắn vẫn gắng gượng kìm nén lại, nét mặt chuyển sang vẻ lo nước thương dân. "Tuy triều đình chưa trực tiếp hạ chiếu, nhưng thực chất việc thí điểm thoán đinh nhập mẫu ở các nơi phương bắc còn sớm hơn các tỉnh phương nam!" Lý Chí Cương tiếp tục cất lời, "Tính ra đã trải qua vài năm! Lần này thần đi phương bắc cũng đã cẩn thận dò xét một phen, quả thực rất có hiệu quả!" "Các tỉnh phương bắc nhân khẩu thưa thớt, bãi bỏ đinh thuế rất có lợi cho việc phát triển dân số, bách tính đã dám sinh con đẻ cái, sinh ra cũng không cần giấu giếm dưới danh nghĩa của những nhà giàu có. Còn việc thu điền thuế lại làm đầy ngân khố của quan phủ, càng tiện cho quan phủ điều tra rõ ràng số lượng ruộng đất, thuế má mọi bề đều rành mạch!" "Đức chính này chẳng những nông hộ vừa và nhỏ, mà ngay cả thân sĩ địa chủ lớn cũng đều vui lòng ủng hộ! Thế nhưng, điều tệ hại lại nảy sinh chính từ việc nộp điền thuế!" Chu Doãn Thông lắng nghe, khẽ gật đầu liên tục. Nhân lúc Lý Chí Cương dứt câu, hắn liền bảo Vương Bát Sỉ đang đứng bên ngoài: "Đổi một chén trà nóng cho Lý ái khanh!" Đoạn, hắn cười bảo Lý Chí Cương: "Không vội, cứ thong thả nói! Uống ngụm trà trước đã, nói xong thì ở lại dùng bữa cùng trẫm!" Ngay tức khắc, tim Lý Chí Cương đập thình thịch. Được ngồi ăn cùng hoàng thượng, đó là đãi ngộ chỉ riêng đám người Lý Cảnh Long, Từ Huy Tổ, Chu Cao Sí mới có, ngay cả thượng thư lục bộ bình thường cũng cầu còn không được. "Nay mình thực sự đã giản tại đế tâm rồi!" Đáy lòng Lý Chí Cương dâng lên một nỗi cuồng nhiệt, mừng không xiết. "Ái khanh có món nào thích ăn không, trẫm bảo ngự thiện phòng chuẩn bị?" Chu Doãn Thông lại cười hỏi. Thêm một niềm vui từ trên trời rơi xuống, Lý Chí Cương vui mừng đến ngây cả người. Cơm nước cùng hoàng thượng, hoàng thượng lại còn cho hắn chọn món? "Ừm, thế này đi!" Chu Doãn Thông cười tiếp, "Bảo ngươi nói chắc ngươi cũng chẳng dám nói thật! Hôm nay trời lạnh, trẫm bảo ngự thiện phòng thêm món gà hầm bao tử heo tiêu đen, chúng ta ăn chút gì đó cho ấm dạ!" "Hoàng thượng đối với thần ân sâu nghĩa nặng, thần khắc cốt ghi tâm!" Lý Chí Cương đứng dậy hành lễ, "Thần có tài đức gì mà dám mong được hoàng thượng rủ lòng thương yêu nhường này? Thần... hổ thẹn!" "Đứng lên, đứng lên đi!" Chu Doãn Thông giơ tay đỡ hờ, "Ngươi ấy à, cứ yên lòng mà ăn! Nghĩ gì nói nấy, trẫm đã dùng ngươi tức là tin tưởng ngươi!" Dứt lời, hắn cười bảo: "Ngươi nói tiếp đi, cớ sao điền thuế lại có tệ đoan?" "Xưa nay bách tính nộp thuế đều bằng lương thực, bông, gai, tơ lụa các loại!" Lý Chí Cương nghẹn ngào vài tiếng rồi mới lên tiếng: "Nhưng điền thuế triều đình định ra lại là mỗi mẫu đất một đồng bạc." Nói đoạn, hắn xòe tay ra: "Tiền không nhiều, song mấu chốt vấn đề là trong tay nông dân bách tính làm gì có tiền!" Nét mặt Chu Doãn Thông lập tức trở nên ngưng trọng. Lý Chí Cương nói đúng, trong tay nông dân lấy đâu ra tiền? Lúc này vẫn là nền kinh tế tiểu nông, các nhà nông tự cung tự cấp, phần lớn lấy vật đổi vật. Trứng gà đổi muối, dệt vải đổi đồ sắt, lương thực ngoài nộp tô thuế ra thì bản thân họ còn phải ăn! Mà xét theo điều kiện nông nghiệp và sức sản xuất thời này, sản lượng mỗi mẫu cũng chỉ thường thường, thu hoạch được ba bốn thạch đã là ruộng tốt, lại phải là ruộng tốt ở nơi đất đai màu mỡ trù phú. Cứ cho là nhà nào nhà nấy đều có ruộng tốt như thế, nhưng tính kỹ lại thì cũng chỉ vừa đủ no bụng. Người thời nay do trong bụng thiếu mỡ màng nên ăn khỏe lạ thường, ai nấy đều là thùng không đáy. Một nhà năm miệng ăn, có ba trai tráng, chưa tính đến đàn bà con nít, chỉ riêng ba người trai tráng này, mỗi ngày một người chí ít cũng ngốn hai ba cân lương thực. Tính ra như vậy, một người một năm ngót nghét một nghìn cân, ba trai tráng ngót nghét gần ba nghìn cân. Cho dù trong nhà có mười mẫu ruộng, liệu có thể ăn xả láng không? Trai tráng ăn xong đàn bà con trẻ có ăn không? Có phải nộp lương thực cho triều đình không? Có phải chừa lại chút lương thực dự trữ không? Huống chi, nhà ai lại có nổi mười mẫu ruộng tốt? Họa chăng những nhà nhiều ruộng, có tới vài chục mẫu, song chi phí phụ trội cũng lắm, mùa vụ bận rộn phải thuê thêm người làm, trong nhà còn có trâu bò ngựa ăn còn tốn hơn cả người. Thế nên ngày tháng của bách tính dẫu có khấm khá đến mấy, cũng chỉ là chắp vá tằn tiện! Lương thực đối với họ chính là tiền, song lại chẳng tương đương với thứ tiền triều đình cần. "Quan lại địa phương phần lớn vì muốn đỡ phiền phức, lại càng vì thành tích, không muốn nhận lương thực mà chỉ đòi tiền. Nhưng nông dân không có tiền, muốn nộp thuế đành phải bán lương thực lấy tiền!" Lý Chí Cương nói đến đây, sắc mặt chợt trở nên tàn nhẫn, "Vấn đề lại nảy sinh ở chỗ, bán cho ai?" "Mỗi châu phủ đều có kho của triều đình, năm được mùa thì mua giá cao, năm mất mùa thì bán giá hạ!" Lý Chí Cương lại nói, "Nhắc đến chuyện này, thần không thể không nói thêm về kho quan!" Chế độ mà hắn nói tới chính là Thường Bình thương, kéo dài từ thời Xuân Thu mãi cho đến triều Đại Minh, thậm chí tới tận thời Đại Thanh sau này. Đó là hành vi mang tính quốc gia nhằm tránh nạn đói. Trong đó vào thời Bắc Tống, Vương An Thạch từng cải biến một chút thành Thanh Miêu pháp. Sau đến triều Thanh, khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc khiến giang sơn tơi bời điêu đứng, Thường Bình thương không còn giữ được thực chất, chỉ còn lại cái danh hão. Chu Doãn Thông gật đầu: "Ngươi nói đi, trẫm đang nghe!" "Kho quan vốn là gốc rễ của Đại Minh ta, song theo thần thấy, thứ không đáng tin cậy nhất lại chính là kho quan!" Lý Chí Cương cao giọng, "Trên sổ sách, Thường Bình thương của các châu phủ đều đủ phân đủ lượng. Nhưng chỉ cần thẳng tay thanh tra, thì chẳng có nơi nào là không hao hụt bớt xén!" "Ăn cắp của công là chuyện thường tình, nếu thực sự thanh liêm như nước thì mới là chuyện lạ!" Lý Chí Cương tiếp tục nói, "Hơn nữa đất nước thái bình đã lâu, lương thực thu gom qua nhiều năm từ thóc mới biến thành thóc cũ, dẫu không có kẻ ăn cắp của công, thì chỉ riêng khoản hao hụt hợp pháp hợp lệ kia thôi cũng đã là con số trên trời!" "Lại nữa, bách tính bán lương cho kho quan, kho quan xưa nay toàn đong đầy đong vơi, một cân thóc nhiều nhất chỉ trả giá bảy lạng, lại thường cố ý lấy tốt làm xấu, chèn ép ức hiếp dân lành!" "Để nộp thuế, nông dân bách tính không còn cách nào khác, đành phải ngậm bồ hòn làm ngọt! Song dẫu vậy, tiền bán lương cũng chẳng rơi nổi vào túi họ. Tờ biên nhận vừa sang tay thì lại đưa về cho quan phủ nộp thuế." "Cứ như thế, quan phủ vừa có thóc lại vừa vơ được tiền, còn người làm nông suốt cả một năm ròng... coi như công cốc! Gặp lúc trời cho mưa thuận gió hòa thì còn được bữa no. Nhỡ khi gặp thiên tai địch họa, lại phải ngửa tay chờ triều đình chẩn tế!" Nói tới đây, Lý Chí Cương càng lúc càng phấn chấn, song cũng khó tránh miệng khô họng rát. Hắn nâng chén trà nhấp nửa ngụm, nhuận giọng rồi tiếp tục: "Đó là tệ nạn của kho quan, thần xin bàn sang phía bên kia. Nếu nông dân không bán cho kho quan mà đem bán cho thương lái lương thực..." Nói đến đây, hắn thoáng ngừng lại, "Vừa rồi nói về kho quan, thần còn sót một điều. Thần tại các tỉnh phương bắc phát hiện ra một hiện tượng, đó là có quan phủ tuyệt đối không cho phép nông dân bán lương thực cho thương lái!" Sắc mặt Chu Doãn Thông càng lúc càng lạnh lẽo. Quan phủ không cho thương lái mua, không cho nông dân bán, chẳng qua chỉ vì một mục đích: Lũng đoạn! Sắc mặt hoàng đế càng khó coi, đáy lòng Lý Chí Cương lại càng thêm hưng phấn. Hắn tiếp tục mở miệng: "Bán cho thương lái thực chất cũng chẳng khá hơn là bao, phi thương bất gian! Pháp độ của triều đình là năm được mùa thu mua giá cao, nhưng năm được mùa thóc gạo ê hề, nông dân lại cần tiền mặt, phường gian thương liền ép giá sát đất; còn đến năm mất mùa, chúng ắt sẽ đầu cơ tích trữ, tha hồ hét giá trên trời!" "Thế nhưng so với kho quan, thương lái dễ quản hơn, cũng dễ tra xét hơn!" "Kỳ thực nói cho công bằng, buôn bán chính là thế, đều là mua rẻ bán đắt. Thương lái tuy chẳng ra gì, nhưng lúa gạo quan hệ đến dân sinh, đều phải nhờ cậy thương nhân vận chuyển lưu thông, liên tục tiếp tế!" "Hơn nữa, qua bàn tay thương nhân, nhìn trên đại cục dẫu giá lương thực khó tránh biến động theo từng năm, nhưng dẫu sao triều đình vẫn có thể kiểm soát được." "Nói đến đây, xin cho phép thần nói thêm một câu. Kỳ thực bất kể giá thị trường lương thực ra sao, ngày tháng của người làm nông cũng đều khốn khó bần cùng. Tuy tàn nhẫn, nhưng đó lại là sự thật. Theo thần thấy, trông cậy vào kho quan chi bằng bán cho thương nhân, ít ra bàn cân của họ không làm gian!" Chu Doãn Thông dùng những ngón tay thon dài gõ nhẹ lên mặt bàn, trong lòng không ngừng suy tính: "Ngươi nói tiếp đi!" Lý Chí Cương dường như chẳng hề biết mệt mỏi, nói tiếp: "Tệ nạn của kho quan còn có một chỗ nữa, đó là nhân sự quá đỗi cồng kềnh, làm việc quá đỗi cứng nhắc!" "Theo Đại Minh luật, một khi địa phương có tai ương, kho quan bắt buộc phải phát lương cứu tế. Song ai đứng ra phát? Ai hạ lệnh phát? Trước sau vẫn lằng nhằng dây dưa không rõ! Quan địa phương báo lên trung ương, trung ương tấu lên hoàng thượng, rồi mới hạ chỉ dụ ban xuống, cứ thế mà trì hoãn, tai ương nhỏ hóa thành đại họa!" "Lại nữa, kho quan đều trữ trong thành quách. Một khi chốn thôn quê gặp nạn, ai dám để cho nạn dân tràn vào thành? Những người nông dân nghèo khổ ở chốn xa xôi hẻo lánh, trèo đèo lội suối đến kho quan mua lương thực giá rẻ sao? Còn chưa bàn đến trong tay họ có tiền hay không, liệu họ có đủ sức đi bộ tới tận trong thành hay không?" Lời lẽ của Lý Chí Cương thoạt nghe như đông một nhát tây một búa, nhưng thực chất lại giãi bày vô cùng rành mạch. Đó là chế độ dự trữ lương thực hiện tại đã không còn phù hợp với tình hình kinh tế lúc này nữa. Đây mới chính là nội dung cốt lõi mà hắn muốn bày tỏ. Còn về việc hắn nói nông dân cày ruộng cả đời nhưng trong tay vẫn chẳng có nổi một đồng, hay dù giá lương thực có cao ngút trời thì họ vẫn phải bán tống bán tháo lương thực, thực ra hắn chẳng mảy may bận lòng. Tự cổ chí kim, dường như cũng chẳng có ai thực sự bận lòng.