Chương 841: Khoa cử tam hại

Hoàng Tín lại sững người. Lão vốn tưởng sau khi mình thốt ra những lời nghịch nhĩ ấy, bệ hạ tất sẽ lôi đình thịnh nộ, lập tức xua đuổi đám đông rồi nghiêm trị mình. Lão thậm chí đã chuẩn bị sẵn tinh thần đón nhận hậu quả. Nào ngờ bệ hạ chẳng những không giận dữ, trái lại còn kiên nhẫn giải thích? Chuyện này... Rất nhiều người đều không ngờ tới. Hoàng Tín liền lên tiếng hỏi dồn: “Đã không vứt bỏ lời thánh nhân, cớ sao lại phế trừ khoa cử?” “Phế trừ khoa cử và việc tôn sùng lời thánh nhân vốn chẳng hề xung đột.” Quan Ninh quay sang bảo Triệu Nam Tinh: “Bảo mọi người vây lại gần đây. Nhân dịp giải đáp cho Hoàng lão tiên sinh, trẫm cũng trả lời luôn nghi vấn trong lòng bá tánh.” “Bệ hạ?” Triệu Nam Tinh thoáng kinh ngạc. Hắn vạn lần không ngờ bệ hạ lại chịu nhún mình đến mức này. Điều hắn lo lắng lúc này là nếu để đám đông ùa lại quá gần, an nguy của bệ hạ biết lấy gì bảo đảm? “Không sao cả.” Mọi người xung quanh tuy chưa hiểu đầu đuôi ra sao nhưng cũng lục tục vây lại. Quan Ninh đứng trên bậc thềm, khung cảnh trước mắt chẳng khác nào một buổi diễn thuyết trước công chúng. “Hoàng lão tiên sinh đến chất vấn trẫm, vì sao lại ruồng bỏ kinh điển bách gia, vứt đi lời vàng ý ngọc của thánh hiền.” Quan Ninh cất cao giọng: “Trẫm chỉ phế trừ khoa cử, chứ chưa từng phế bỏ kinh điển Nho học. Ở đây chắc hẳn có không ít người vừa tham gia kỳ thi, đề thi cũng đã niêm yết công khai, tin rằng các ngươi đều rõ, trong bài thi hoàn toàn không thiếu nội dung kinh điển.” Nghe đến đó. Đám đông đều gật gù. Quả đúng là như vậy. “Nội dung không hề đổi, cái đổi duy nhất là cách thức khảo thí!” Quan Ninh trầm giọng: “Những câu hỏi vốn chỉ cần học vẹt, học thuộc lòng là trả lời được, nay đòi hỏi phải đọc thông hiểu thấu, nắm bắt tường tận bản chất bên trong.” “Thánh nhân có dạy: ‘Học nhi bất tư tắc võng, tư nhi bất học tắc đãi’ — học mà không suy nghĩ thì mờ mịt, suy nghĩ mà không học thì nguy hại, chính là ngụ ý này.” Nghe đến đây, vài người khẽ biến sắc rồi chìm vào trầm tư, bởi lẽ chính Quan Ninh lại dùng chính lời thánh nhân để biện giải. “Bản thân việc học chưa bao giờ là đích đến cuối cùng. Học một biết mười, vận dụng tri thức một cách linh hoạt mới là mục đích thực sự.” Lời này thốt ra khiến ngay cả Hoàng Tín cũng phải chấn động tâm can. “Lại nói về khoa cử.” Quan Ninh tiếp tục: “Hẳn phần lớn chư vị ở đây đều chẳng xa lạ gì với chế độ khoa cử. Nội dung thi cử bao năm qua chỉ quanh quẩn trong kinh sử Nho gia. Cùng với dòng chảy thời gian, nó đã biến thành một tầng gông xiềng. Đạo lý lớn lao giảng giải thì hay lắm, nhưng rốt cuộc dùng vào việc thực tế được gì, làm nên trò trống gì?” “Kẻ đỗ đạt từ chốn khoa cử xưa nay hiếm người có đại trí, phần nhiều là hạng hủ nho gàn dở, không biết tùy cơ ứng biến. Môn sinh dưới trướng Hoàng lão tiên sinh đông đảo, ngài ắt phải thấu tỏ tình cảnh này hơn ai hết, có đúng vậy chăng?” Hoàng Tín ngẩn người, vừa định mở miệng phân trần. Quan Ninh đã cao giọng lấn át: “Trẫm nhận thấy, khoa cử có ba cái hại lớn. Hại thứ nhất là kìm hãm trí tuệ. Trí lự tri thức của con người sinh ra đời, muốn khai mở tất phải từ thô đến tinh, từ nông đến sâu, tầng tầng lớp lớp, chân đạp đất bằng, rồi sau tâm tư mới thông đạt, biện rõ thị phi. Thế nhưng kẻ theo lối cũ lại cho rằng việc đời ập đến, ta chỉ cần ôm nửa bộ ‘Luận Ngữ’ là đủ trị thiên hạ, há còn nghi ngờ gì, há còn khó khăn chi!” “Hại thứ hai là hủy hoại tâm thuật. Thánh nhân từng răn: ‘Biết thì nói là biết, không biết thì nói là không biết, ấy mới là biết.’ Cho nên lời nói biết dừng lại trước những điều mình chưa tường tận, vốn là điều giới răn lớn nhất của bậc học giả. Vậy mà sĩ tử khoa cử ngày nay lại tự phụ coi như việc gì trên đời mình cũng thông tỏ, mà phàm không việc gì không biết thì đâu phải cảnh giới sức người có thể đạt tới.” “Hại thứ ba là dung dưỡng kẻ vô công rỗi nghề. Nay người đời luận bàn đều cho rằng khoa cử kén chọn nhân tài chưa từng phụ lòng quốc gia. Nhưng lối thi cử ấy lại khiến thiên hạ tiêu ma năm tháng vào những việc vô dụng, làm suy đồi chí tiết trong chốn u minh, nuôi lớn thói kiêu căng rỗng tuếch, làm mê muội tâm trí con người; trên không đủ sức phò tá xã tắc, dưới chẳng đủ tài cáng đáng gia đình. Nếu đã như thế, lẽ nào không tìm đạo cứu vãn?” Càng nói đến đoạn tâm huyết, giọng Quan Ninh càng đanh thép, vang rền. Đây là suy nghĩ chân thực tận đáy lòng hắn, cũng là một lời hiệu triệu! Hắn muốn những kẻ này phải tỉnh ngộ! Khoa cử trong một giai đoạn lịch sử nhất định quả thực đã phát huy tác dụng, nhưng theo thời gian biến dời, nó đã trở thành lực cản lớn nhất kìm hãm sự phát triển của xã hội. Quan Ninh từ lâu đã nung nấu ý định bãi bỏ, trước đó vẫn luôn âm thầm trải đường, nay thời cơ rốt cuộc đã chín muồi. Dù có tao ngộ xung đột hay bị chống đối kịch liệt, hắn cũng quyết phải làm đến cùng. Những lời hùng hồn ấy khiến đầu óc đám đông ong ong chấn động. Lập luận về "ba mối hại của khoa cử" đã đánh thẳng vào quan niệm truyền thống ăn sâu bám rễ bấy lâu nay. Thứ họ học là lời thánh nhân, mà Quan Ninh lại dùng chính lời thánh nhân để phản bác, khiến họ nghẹn họng. “Chuyện này... căn bản là vô căn cứ...” Có kẻ buột miệng thốt lên theo bản năng, nhưng lập tức ngậm chặt miệng lại. Nơi này nào ai dám công khai phạm thượng, đốp chát với hoàng đế. Hiển nhiên là còn rất nhiều người chưa thể tiếp nhận ngay, điều này cũng nằm trong dự liệu. Quan Ninh hiểu rõ nếu chỉ nói suông bằng miệng lưỡi, tất sẽ có một bộ phận không tài nào hiểu nổi. “Hoàng lão tiên sinh thấy thế nào?” Quan Ninh nhìn về phía Hoàng Tín mà hỏi. “Theo trẫm được biết, ngài xưa nay không phải kẻ hủ lậu cố chấp, hẳn là có thể hiểu được.” Hai năm trước, khi hắn ban bố tân chính, Chúc Hạ Đồng đã năm lần bảy lượt đến cầu xin Hoàng Tín đứng ra phản đối. Nhưng Hoàng Tín khi ấy chẳng hề đoái hoài. Lão không sợ cường quyền, mà nguyên do là bởi lão nhận thấy tân chính thực sự mang lại lợi ích cho đất nước. Hoàng Tín nhất thời không đáp. Lão quả thực là bậc đại nho có học vấn chân chính, cũng là người thấm nhuần đạo lý thánh hiền. Khi đứng trước những điều mới mẻ, phản ứng đầu tiên của lão không phải là lập tức bài xích, mà là cân nhắc thiệt hơn. Một lát sau. Lão lại cất lời: “Dám hỏi bệ hạ, khoa khảo có thể thay bằng quốc khảo, nhưng nội dung thi cử vẫn khác biệt quá lớn so với trước kia. Những thứ người ta dùi mài cả đời bỗng chốc hóa thành phế thải, nếu sĩ tử thối chí không thèm học nữa, bệ hạ tính xử trí ra sao?” “Hỏi rất hay!” Quan Ninh lên tiếng tán thưởng. Vị Hoàng lão tiên sinh này quả nhiên đã nhìn ra bản chất cốt lõi của vấn đề. Khoa cử từng là con đường tiến thân duy nhất, cho nên thiên hạ mới đổ xô vào dùi mài kinh sử. Nay phế bỏ khoa cử, lấy quốc khảo thay thế, nhưng sĩ tử biết tìm đâu ra nơi để tiếp thu tân học? Nếu người đời nhất thời không thể tiếp nhận dẫn đến việc buông xuôi đèn sách, khiến nền học vấn đình trệ, đó mới là hậu quả khôn lường. Quan Ninh đưa ra câu trả lời dứt khoát: “Khoa khảo được thay thế bằng quốc khảo, ắt cựu học cũng sẽ được thay thế bằng tân học.” “Tân học?” Quan Ninh không giải thích sâu thêm, dẫu sao đây cũng là phương lược trị quốc cơ mật. “Hoàng lão tiên sinh có dám đánh cược với trẫm một phen không?” “Đánh cược thế nào?” Quan Ninh nói: “Chớ nên nóng vội, hãy đợi thêm vài ngày nữa. Trẫm sẽ cho ngài thấy sách lược giải quyết triệt để, cũng sẽ cho ngài chứng kiến tân học ra đời. Trẫm tin chắc khi ấy ngài nhất định sẽ tán đồng.” “Vậy tiền cược là gì?” “Nếu trẫm thắng, xin mời Hoàng lão tiên sinh đảm nhận chức hiệu trưởng danh dự của trường đại học đầu tiên tại Đại Ninh.” Quan Ninh giải thích thêm: “Ngài cứ hiểu nôm na nó tương tự như chức viện quân của thư viện. Có điều ngài tuổi tác đã cao, đi lại bất tiện, nên chỉ cần đứng tên là được.” Cách giải thích này rất dễ hiểu. Hoàng Tín đại khái đã nắm được ý tứ, tân học dĩ nhiên phải có người truyền dạy, bệ hạ đây là đang chuẩn bị mở trường dạy tân học... “Được!” Lão dứt khoát nhận lời. Lần diện kiến này đã khiến cái nhìn của lão đối với vị hoàng đế trẻ tuổi thay đổi hoàn toàn. Hắn dường như không hề giống với lời đồn đại hung thần ác sát bên ngoài. Từng lời ăn tiếng nói, cử chỉ hành động đều toát lên vẻ hàm dưỡng, học thức uyên thâm, không hề động đao dùng vũ lực trấn áp mà chọn cách lấy lý phục người. Vậy thì lão phu đành chống mắt lên xem rốt cuộc ngươi sẽ xoay xở ra sao? Hoàng Tín thầm nghĩ trong bụng. “Vậy thì một lời đã định.” Quan Ninh mỉm cười nhạt. Hắn rất hài lòng. Có được một vị lão nho danh vọng ngút trời như Hoàng Tín đứng tên làm hiệu trưởng danh dự cho trường đại học đầu tiên, chẳng khác nào dựng lên một tấm biển bảo chứng vững chắc cho tân học. Nước cờ này có sức nặng hơn bất cứ điều gì. Hoàng Tín được con trai nâng tay đỡ lấy, chậm rãi rời đi. Cuộc đối thoại lần này kỳ thực vẫn chưa triệt để giải quyết được căn nguyên mâu thuẫn, Quan Ninh cũng chưa hoàn toàn thuyết phục được toàn bộ bọn họ. Xem ra trẫm vẫn chẳng giỏi cái trò lấy lý phục người cho lắm. Quan Ninh tự nhủ. Dẫu sao thì việc này đối với thế nhân vẫn quá đỗi kinh thiên động địa, khó lòng tiếp nhận ngay tức khắc. Sau khi đám đông giải tán, luận điểm về "ba mối hại của khoa cử" do hắn đưa ra đã nhanh chóng lan truyền khắp kinh thành, một lần nữa khuấy lên sóng to gió lớn... Tái bút: Kẻ nào bảo ta muốn viết hơn chục chương đạo lý thì bước ra đây xem.