Chương 977: Nước trong quá thì không có cá

Quả thực là trùng hợp đến cùng cực. Quan viên đứng đầu các châu phía bắc được Quan Ninh triệu tới Vân Châu. Sau khi nghị sự xong xuôi, Quan Ninh rời đi trước, cốt để tránh việc những viên quan này khi hồi phủ lại bày biện nghênh đón rình rang dọc đường. Lưu họ ở lại vừa vặn để Lý Phúc bồi dưỡng, chỉ bảo cách đệ trình phương án ra sao, thế nào mới là quy chuẩn chính thức. Bởi vậy mới tạo ra một khoảng chênh lệch về thời gian. Quan Ninh thong thả dọc đường, gần như đến Diên Châu cùng lúc với Từ Phương Niên. Mới tạo nên sự trùng hợp đến mức ấy. Từ Phương Niên tự nhiên không hề hay biết, đây cũng chính là lý do khiến hắn không nắm chắc tình hình. Vị bệ hạ này hành sự quá mức khác người, ngay cả hành tung cũng khó lòng nắm bắt. Rời khỏi Vân Châu, việc đầu tiên hắn làm là tức tốc trở về tìm Phan Ngọc Đường, nhằm xác nhận xem việc hưng công đào kênh Nghĩa Vu có sơ hở gì hay không. Không đúng, phải nói là đã lau sạch dấu vết hay chưa. Vấn đề chắc chắn là có. Hưng công đào kênh Nghĩa Vu thảy đều do triều đình cấp phát ngân lượng, tổng cộng hai trăm chín mươi ba vạn lượng. Thực tế chi phí đào kênh nhiều nhất chỉ tốn chín mươi vạn lượng, phần còn lại đều bị tham ô! Triều đình hạ lệnh lấy việc làm thay cứu tế, chính sách này thực chất rất giản đơn, chính là quan phủ thuê mướn phu phen làm việc. Đây cũng là phần chi tiêu lớn nhất. Thế nhưng khoản tiền này đã bị nuốt trọn, trên danh nghĩa là thuê mướn, kỳ thực lại cưỡng ép phu dịch. Món tiền ấy đường hoàng chui tọt vào túi riêng của bọn họ. Sở dĩ phải tìm Phan Ngọc Đường là bởi triều đình còn có một biện pháp mới. Chính sách này chưa chính thức thi hành mà chỉ lấy công trình kênh Nghĩa Vu làm thí điểm, ấy là phương thức giao khoán cho tư nhân. Nói một cách giản đơn, chính là quan phủ địa phương giao khoán công trình này cho cá nhân đảm trách toàn quyền, quan phủ chỉ giám sát trong suốt quá trình. Có thể chọn hình thức khoán từng phần hoặc bao thầu toàn bộ, khi tuyển chọn người nhận thầu phải xét duyệt nghiêm ngặt, tốt nhất là có kinh nghiệm tương ứng, bảo đảm hoàn thành đúng hạn định và phẩm chất công trình. Lại yêu cầu lúc tuyển chọn không được ít hơn ba bên, phải bình xét tổng hợp, chọn ra rồi phải đệ trình triều đình xét duyệt, phê chuẩn xong mới được khởi công. Cả quá trình tương đối phiền toái, bởi là lần đầu triển khai nên chẳng mấy thuận lợi, quy chuẩn cũng chưa được hoàn thiện. Bản ý của Quan Ninh là nhằm thúc đẩy tư nhân phát triển, sau này các công trình hạ tầng tương tự sẽ rất nhiều, nếu cứ để địa phương hoặc triều đình tự làm thì tất sinh thói lười biếng, nhũng nhiễu, để tư nhân tham gia sẽ tăng thêm tính cạnh tranh. Hắn cũng muốn nhân dịp này đào tạo ra một nhóm đội ngũ xây dựng có trình độ chuyên môn. Nói theo lối người đời trước, đây cũng là tạo thêm công ăn việc làm. Bản ý của hắn là vậy, song người thực sự lĩnh hội được lại ít đến thảm thương, ngược lại kẻ nhìn ra mối lợi trong đó lại nhiều vô kể! Thế là, dưới sự sắp đặt của Từ Phương Niên, hào tộc địa phương là Phan gia đã dễ dàng trúng thầu, thậm chí còn trở thành bên tổng thầu! Theo lẽ thường, họ phải tự bỏ tiền thuê phu phen, ứng trước chi phí, sau đó mới kết toán tổng thể. Song Từ Phương Niên lại can thiệp vào, đổi thuê mướn thành lao dịch bắt buộc, rốt cuộc biến thành cục diện công chẳng ra công, tư chẳng ra tư. Phan gia là một trong Bát đại gia tộc phương bắc. Truy nguyên nguồn gốc, tám đại gia tộc này đều có can hệ chặt chẽ với Trấn Bắc Vương phủ. Mấy năm trước, chịu liên lụy từ vụ án mỏ than lậu, thân tộc bên ngoại Hoàng đế là Dương gia có nhiều người bị thanh trừng, mấy đại gia tộc cũng vì thế mà suy bại. Phan gia không nhúng tay vào nên không hề chịu ảnh hưởng. Các nhà họ Kỷ, họ An, họ Diêu lụn bại, Phan gia chớp lấy thời cơ, dưới sự trợ lực của quan phủ địa phương đã thôn tính một số sản nghiệp của họ. Phan gia chủ yếu kinh doanh muối, đây vốn là nghề mang lại món lợi kết xù, mấy hồ muối lớn ở Diên Châu thảy đều nằm trong tay Phan gia khống chế. Đã nghiễm nhiên là một thế lực bá chiếm một phương. Quan chẳng rời thương, thương chẳng rời quan. Điều đó được thể hiện vô cùng nhuần nhuyễn trong việc hưng công đào kênh Nghĩa Vu lần này. Công trình hoàn thành đúng kỳ hạn, nghiệm thu suôn sẻ, triều đình cũng đã giải ngân, song thảy đều bị bọn họ cấu kết chiếm đoạt. Cụ thể vượt qua đợt nghiệm thu thế nào thì ngay cả Phan Ngọc Đường cũng không rõ tường tận, tóm lại đều do một tay Từ Phương Niên thao túng, hắn còn khiến đám sai phái từ triều đình tới phải nới lỏng tay, chắc hẳn đã tốn không ít bạc để đút lót. Từ Phương Niên lại đang rục rịch đệ trình tiếp, muốn kéo thêm một công trình nữa về tay. Đây quả thực là tay không bắt giặc, dễ dàng bỏ túi bạc triệu. Còn có mối nào kiếm tiền nhanh hơn thế này chăng? Phan Ngọc Đường cười nói: “Kỳ thực chúng ta đều nên cảm tạ Bệ hạ, nếu không nhờ Bệ hạ, làm sao có được đường làm ăn béo bở đến bực này?” “Đúng vậy!” Từ Phương Niên cũng không kìm được tiếng thở dài. Vốn dĩ cứ làm ăn đàng hoàng là xong, cớ sao cứ phải bày ra cái trò khoán thầu cho cá nhân, đây chẳng phải là mở đường cho quan thương cấu kết hay sao? Từ Phương Niên đường đường là Châu mục, là bậc phong khương đại thần một cõi. Kẻ leo lên được vị trí này vốn hiếm như lông phượng sừng lân, bản thân hắn cũng từng ôm mộng lập nên chiến tích, song rốt cuộc vẫn không chống đỡ nổi sức cám dỗ của đồng tiền. Trần đời ai có thể giữ mình tuyệt đối thanh liêm? Nước quá trong thì không có cá! Từ Phương Niên thường dùng câu ấy để tự an ủi lòng mình. Kể từ khi tiếp xúc với Phan gia, hắn lún sâu dần vào vũng bùn. Công trình kênh Nghĩa Vu chỉ là một trong số đó, thực chất đôi bên đã cấu kết với nhau từ lâu. Phan Ngọc Đường lại mở lời: “Từ đại nhân, diêm dẫn lại không đủ rồi, liệu có thể phiền ngài nghĩ thêm cách chăng?” “Lại hết rồi ư?” Từ Phương Niên cau mày. “Đầu tháng đã cấp vượt định ngạch diêm dẫn cho ngươi, cớ sao lại thiếu?” “Từ đại nhân của ta ơi, lẽ nào ngài không biết? Đại Ninh đã mở cửa thông thương với Man tộc, muối là mặt hàng khan hiếm bán chạy nhất, chỉ cần vận chuyển qua đó là thu về món lợi kếch xù!” Từ Phương Niên đương nhiên biết. Hai năm gần đây, Đại Ninh cùng Man tộc không còn là cừu địch, quan hệ đôi bên ngày càng hòa thuận, chợ phiên vùng biên mở toang. Kỳ trân dị bảo cùng dược liệu quý hiếm của Man tộc đều đổ vào Đại Ninh, phía Đại Ninh cũng có những mặt hàng vô cùng đắt khách, mà muối chính là một trong những thứ trọng yếu nhất! Muối từ xưa đến nay luôn là vật phẩm khan hiếm có giá trị quy đổi cao. Bởi vậy nó luôn bị triều đình nắm giữ gắt gao, từ đó mới sinh ra cái gọi là diêm thiết chuyên mại. Thuở ban đầu, triều đình kiểm soát vô cùng ngặt nghèo, từ khâu sản xuất, chế tạo cho đến buôn bán đều do triều đình đảm đương. Thế nhưng do trở ngại về địa lý, đường sá cách trở, lại thêm sức sản xuất không đủ, triều đình đơn độc đứng ra gánh vác không thể thỏa mãn được nhu cầu thường nhật. Lại còn để thất thoát đi món lợi khổng lồ. Về sau, triều đình dần mở cửa, cho phép các thương nhân tự sản xuất muối. Muối nhờ đó được làm ra với số lượng lớn. Thế nhưng triều đình làm sao để quản lý? Cũng có biện pháp. Ấy là bóp nghẹt đường tiêu thụ, từ đó diêm dẫn mới ra đời, thực chất diêm dẫn chính là bằng chứng để lĩnh nhận và vận chuyển buôn bán muối. Nói cách khác, chỉ khi nắm trong tay diêm dẫn, ngươi mới có thể vận chuyển và bán muối, bằng không chính là phạm pháp. Như vậy triều đình đã kiểm soát được đường đi nước bước, bóp đúng yết hầu, còn việc sản xuất và buôn bán cứ giao cho thương nhân. Đủ hiểu một tờ diêm dẫn có giá trị lớn đến nhường nào! Muốn có được diêm dẫn khó khăn vô cùng, chẳng phải ai ai cũng có tư cách nhận, trước hết ngươi phải có đủ tư cách và năng lực, chẳng hạn như đã kinh doanh muối từ trước và đạt tới quy mô nhất định. Kế đó, muốn có được diêm dẫn còn phải bỏ tiền ra mua. Tiền mua ấy chính là thuế muối, vả lại mỗi tờ diêm dẫn đều có hạn mức cân lượng rõ ràng. Hơn nữa diêm dẫn chỉ có thể lấy được từ Hộ bộ, Binh bộ, cùng một vài châu phủ địa phương và quân đồn trú nơi biên ải. Chỉ có tiền thôi chưa đủ, còn phải có quan hệ nâng đỡ. Quả thực là một tờ diêm dẫn khó tựa lên trời. Mà Từ Phương Niên với tư cách Châu mục lại có quyền hạn phát cấp, đây mới chính là mối liên kết sâu kín nhất giữa bọn họ. Thấy Từ Phương Niên cau mày, Phan Ngọc Đường chẳng hề nao núng, chỉ cười nhạt nói: “Vẫn theo lệ cũ, mỗi trăm cân diêm dẫn, ngài giữ lại ba phần…” Nghe đến đó. Đôi mày đang chau lại của Từ Phương Niên mới chịu giãn ra…