Chương 148: Khoán hộ gia đình, định ngạch vĩnh điền

"Quyền sở hữu? Quyền sử dụng?" Diệp Hành Chi nhìn hai danh từ xa lạ trên bảng đen, mày nhíu chặt, chòm râu khẽ run lên. "Thưa tiên sinh, cái 'quyền' này cũng chia được sao? Đất là đất, văn khế của ai thì đất là của người nấy, xưa nay đều vậy. Chia thế nào được?" "Chia được." "Chư vị, từng nghe câu này trong cuốn 'Thương Quân Thư' chưa? 'Một con thỏ chạy, trăm người đuổi theo, chẳng phải vì con thỏ có thể chia hay không thể chia, mà là do danh phận sở hữu chưa định vậy'." Mắt Chu Thông sáng lên, lập tức tiếp lời: "Ý nói nếu phần quyền chưa định rõ, mọi người ắt sẽ tranh đoạt. Nếu đã định rõ phần quyền, ai nấy đều an phận nấy. Ấy chính là 'định phận chỉ tranh', định rõ danh phận để dứt mối tranh đoạt." "Đúng thế." Trần Văn gật đầu, "Triệu Gia Thôn hiện nay sở dĩ nghèo đói, sở dĩ rối ren, chính là vì phần quyền của mảnh đất này chưa được định rõ. Danh nghĩa là của toàn tộc, thực chất lại nằm trong tay tộc trưởng, mà người cày cấy lại là tá điền. Không một ai coi đất là của mình, nên đất đai bạc màu, hoa màu thu hoạch chẳng được bao lăm." Ánh mắt Trần Văn kiên định, viên phấn đá trong tay vạch một khoảnh ruộng trên bảng đen, rồi kẻ một đường đứt đoạn ở chính giữa. "Chư vị, trước hết chúng ta hãy bàn về mấy ngàn mẫu sản nghiệp tộc của Triệu Gia Thôn. Trên danh nghĩa, số đất đó thuộc về ai?" "Thuộc về toàn thể tộc họ Triệu, tức là thuộc về liệt tổ liệt tông." Diệp Hành Chi đáp, "Dùng vào việc tế tự, mở trường học, cứu tế kẻ nghèo, ấy là công sản." "Phải, là công sản." Trần Văn gật đầu, "Cho nên, quyền sở hữu của mảnh đất này quy về công điền họ tộc, quy về tổ tông. Điểm này, chúng ta không động đến, cũng không thể động đến." Nghe thấy hai chữ "không động", Diệp Hành Chi rõ ràng thở phào một hơi. Chỉ cần không đụng tới cơ nghiệp của tổ tông, không làm trò tru diệt hào cường, thì việc này còn bàn được. "Thế nhưng!" Trần Văn đổi giọng, "Đất tuy của tổ tông, nhưng tổ tông đâu có cày ruộng. Người cày ruộng là ai? Là người sống! Là mấy trăm hộ tá điền của Triệu Gia Thôn!" "Trước kia, Triệu thái gia nắm trọn mảnh đất này trong tay. Lão muốn cho ai cấy thì người đó được cấy, muốn thu bao nhiêu tô thì thu bấy nhiêu. Tá điền tuy cày cấy trên đất của tổ tông, nhưng lại cảm thấy mình đang làm công cho Triệu thái gia. Gặt thêm được một đấu lương thảo, cũng chỉ chui vào túi riêng của thái gia, chẳng can hệ gì đến mình." "Trương Thừa Tông, ngươi từng làm ruộng. Ngươi nói cho ta hay, nếu cấy ruộng cho địa chủ, so với cấy ruộng cho chính mình, thì sức lực bỏ ra có giống nhau không?" Trương Thừa Tông nở nụ cười chất phác, lắc đầu: "Sao mà giống được thưa tiên sinh. Cấy cho địa chủ thì chỉ làm cho qua chuyện, trốn được lười thì cứ trốn, đằng nào gặt nhiều cũng chẳng phải của con. Còn cấy cho mình, thì hận không thể nửa đêm bò dậy ra đồng nhổ cỏ! Thu thêm được một nắm thóc, đều là miếng ăn cho người nhà con cái cả!" "Đúng là như vậy!" Trần Văn vỗ mạnh lên bàn, "Đó chính là nhân tính!" "Vấn đề hiện thời là, đất là của chung, lòng người lại vì cái riêng. Đất công chẳng ai đoái hoài xót xa. Sức riêng lại không có chỗ thi thố. Đó là lý do vì sao Triệu Gia Thôn ôm mấy ngàn mẫu ruộng tốt, mà vẫn nghèo rớt mồng tơi!" Lý Hạo đứng bên nghe mà mắt sáng rực, tay gảy bàn tính thoăn thoắt: "Tiên sinh nói chí phải! Học trò từng tính qua một món nợ. Tộc sản của Triệu Gia Thôn, mỗi mẫu chỉ thu được hai trăm cân. Còn ruộng tư của những nông dân tự canh bên cạnh, mỗi mẫu lại thu được tới ba trăm cân! Chênh lệch qua lại lên tới năm phần mười! Nếu tính trên mấy ngàn mẫu đất, ấy là lãng phí mấy ngàn thạch lương thực! Đây chính là tạo nghiệt mà!" Mọi người đều bị những con số của Lý Hạo làm cho chấn động. Chênh lệch năm phần mười! Đó chính là cái giá của thể chế! "Vậy phải định danh phận thế nào?" Lý Hạo hỏi. "Dùng phép biện luận thể dụng." Trần Văn viết chữ "Thể" dưới chữ quyền sở hữu, viết chữ "Dụng" dưới chữ quyền sử dụng. "Thể, là danh phận, là gốc rễ. Tộc sản của Triệu Gia Thôn là cơ nghiệp tổ tông để lại, danh phận này không thể bỏ, cũng không thể chia. Bởi vậy, quyền sở hữu quy về việc công, quy về quỹ chung của tông tộc, dùng việc này để gắn kết lòng người, phụng sự tế tự tổ tông." Diệp Hành Chi nghe xong, sắc mặt hơi giãn ra: "Thể quy về việc công... Điều này quả thực hợp với lễ pháp. Chỉ cần cơ nghiệp tổ tông không tan rã, thì thế nào cũng dễ bàn." "Thế nhưng!" Trần Văn đổi giọng, viên phấn đá trong tay gõ mạnh lên chữ "Dụng". "Dụng, là thực lợi, là việc cày cấy. Đất là vật chết, người là sinh linh. Chỉ khi khiến người làm ruộng cảm thấy mảnh đất này là của mình, hắn mới chăm sóc mùa màng như chăm sóc con cái!" "Mạnh Tử nói: Kẻ có hằng sản mới có hằng tâm. Nếu tá điền lúc nào cũng nơm nớp lo bị thu hồi đất đai, hắn lấy đâu ra lòng kiên trì mà cày sâu cuốc bẫm? Hắn chỉ biết bòn rút độ màu mỡ của đất, dẫu đất có hóa cằn cỗi hoang phế cũng chẳng xót xa!" "Bởi vậy, chúng ta phải tách rời quyền cày cấy, tức quyền sử dụng này khỏi tay tộc trưởng, giao đứt quyền tư hữu hóa cho từng nhà từng hộ!" "Ấy gọi là thể quy về công để tụ họp lòng người, dụng quy về tư để tận dụng hết nguồn lợi đất đai!" Câu nói này đã đem vấn đề ruộng đất nhạy cảm nhất dung hòa hoàn hảo giữa thuyết thể dụng của Nho gia và phép định phận của Pháp gia. "Hay! Thực sự là quá cao diệu!" Tôn Chí Cao kinh thán, "Tiên sinh đây không chỉ là chia ruộng, mà là định nghĩa lại quyền tư hữu! Chỉ cần thời hạn quyền sử dụng đủ dài, thì có khác gì quyền tư hữu đâu?" "Điểm khác biệt nằm ở chỗ, danh phận vẫn thuộc về việc công." Lý Hạo cũng đã hiểu ra, "Như vậy, giới sĩ lâm sẽ không trách mắng chúng ta chia năm xẻ bảy sản nghiệp tổ tông, mà bách tính lại nhận được mối lợi thiết thực. Đây là đôi bên cùng có lợi!" Trần Văn tiếp tục nói: "Điều chúng ta phải làm hiện giờ là tước đoạt quyền cày cấy, tức quyền sử dụng này khỏi tay Triệu thái gia, chia đều cho từng nhà từng hộ!" "Chia thế nào?" Tôn Chí Cao sốt ruột hỏi, "Chẳng lẽ mỗi người chia mấy mẫu?" "Phải, định ngạch vĩnh điền!" Trần Văn viết lên bảng bốn chữ lớn: "Định ngạch vĩnh điền". "Chúng ta đem tộc sản căn cứ theo nhân khẩu, sức lao động mà chia đều một cách công bằng cho từng nhà từng hộ. Ký kết văn khế, định rõ quy củ. Đất này giao cho nhà ngươi cày cấy, không ai được phép tùy tiện thu hồi!" "Tuy nhiên, đất vẫn là của công điền. Cho nên, mỗi năm bắt buộc phải nộp một khoản tô thuế định mức cho việc công, dùng vào việc tế tự, mở trường học." "Khoản tô thuế này phải định chết mức nộp! Tuyệt đối không được tăng! Ví như một mẫu đất chỉ nộp một trăm cân!" Trần Văn hít sâu một hơi, nói ra khẩu hiệu đanh thép chấn động lòng người: "Nộp đủ cho công điền, giữ đủ cho việc chung, còn lại bao nhiêu là của mình hết!" Nghe vậy, Trương Thừa Tông kích động đến toàn thân run rẩy, nước mắt chực trào ra: "Còn lại là của mình hết sao? Tiên sinh, ý người là, thu hoạch thêm được bao nhiêu, đều thuộc về nông hộ? Triệu thái gia... à không, việc công không được lấy thêm một hạt nào nữa sao?" "Phải!" Trần Văn khẳng định chắc nịch, "Đây chính là cho bọn họ một viên thuốc an thần! Để bọn họ biết rằng, đất này dẫu không mang họ riêng của họ, nhưng mùa màng hoa lợi thì thuộc về họ! Bọn họ đang đổ mồ hôi cho chính bản thân mình!" "Tuyệt diệu! Thật là tuyệt diệu!" Lý Đức Dụ không kìm được đập bàn khen ngợi, "Cách này vừa giữ được sản nghiệp của tổ tông, quyền sở hữu không đổi, lại vừa khơi dậy được hăng say của bách tính. Cao minh! Thực sự quá đỗi cao minh!" Diệp Hành Chi cũng vuốt râu trầm ngâm: "Vĩnh điền xem ra cũng hợp với cổ pháp. Chỉ cần không bán đất, cơ nghiệp tổ tông vẫn còn đó. Hơn nữa nếu bách tính sung túc, việc tế tự càng thêm thịnh soạn, tiền mở trường học cũng dồi dào hơn. Cách này quả thực không tính là trái với di huấn của tổ tông." Thấy người bảo thủ nhất là Diệp Hành Chi cũng đã xuôi lòng, Trần Văn biết việc này đã thành. "Nhưng thưa tiên sinh," Chu Thông lại nhíu chặt mày, "Văn khế này phải viết thế nào? Nếu sau này đổi tộc trưởng khác, người đó không chịu thừa nhận thì tính sao? Nếu gặp phải năm mất mùa hạn hán, không nộp nổi lương thực cho việc công thì phải làm thế nào?"