Chương 150: Chuyển nông thành thương, lấy lợi gắn kết lòng người

"Chưa đủ?" Mọi người ngẩn ra. "Chúng ta đã giải quyết chuyện ruộng đất, khiến dân làng không còn nỗi lo sau lưng, nhưng vẫn còn một mối họa ngầm." Trần Văn nhìn sang Lý Hạo, "Lý Hạo, ngươi nghĩ xem nếu sau này chúng ta rời đi, tộc trưởng mới lên liệu có vì tư lợi mà gây rối với thương hội nữa hay không? Ví như không cho nữ công đi làm, hoặc cản trở chúng ta thu mua kén?" Lý Hạo ngẫm nghĩ: "Chỉ cần mối lợi còn đó, chuyện này khó lòng tránh khỏi. Dù sao thương hội kiếm được món tiền lớn, tộc trưởng đỏ mắt ghen ghét là điều chắc chắn." "Thế nên, chúng ta phải chặt đứt hoàn toàn mối họa này." Trần Văn vạch một đường trên bảng đen, nối liền thương hội và tông tộc lại với nhau. "Chúng ta phải biến tông tộc thành cổ đông của thương hội!" "Cổ đông?" Diệp Hành Chi cau chặt mày, chòm râu khẽ run, hiển nhiên cảm thấy xa lạ và cảnh giác với danh xưng mới này, "Tiên sinh, hai chữ cổ đông này nghe như tiếng lóng của đám con buôn chốn chợ búa. Tông tộc là nơi lưu truyền huyết mạch, nếu dính líu vào chuyện buôn bán, biến thành kẻ trục lợi, há chẳng phải làm hoen ố thanh danh của tổ tông sao? Như vậy thì khác gì bọn gian thương cho vay nặng lãi?" "Diệp đại nhân, lời này sai rồi." Trần Văn không vội phản bác, mà nâng ấm trà, rót cho Diệp Hành Chi một chén. "Món lời từ việc cho vay lấy lãi mà ngài nói là nguồn lợi chết. Bất kể thương gia lời hay lỗ, người vay tiền đều phải trả đủ cả vốn lẫn lời. Thương gia lỗ vốn, kẻ vay tiền ép nợ, ấy là giậu đổ bìm leo. Thương gia có lời, kẻ vay tiền đỏ mắt, ấy là lòng tham không đáy. Đó là lý do vì sao giữa thương nhân và nông dân luôn nảy sinh mâu thuẫn." "Nhưng cổ đông thì khác." Trần Văn viết lên bảng đen bốn chữ lớn: Cùng hội cùng thuyền. "Ở vùng Giang Nam ta, những chuyến thuyền buôn kia thường là do mấy chục nhà cùng góp tiền đóng thuyền, khi trở về sẽ dựa theo số tiền bỏ ra nhiều hay ít mà chia bạc. Người bỏ tiền ra ấy chính là cổ đông, cũng gọi là đông gia." "Đông gia?" Diệp Hành Chi như có điều suy nghĩ. "Đúng vậy. Nếu tiền công quỹ của Triệu Gia Thôn góp cổ phần vào thương hội, thì toàn tộc họ Triệu chính là đông gia của Ninh Dương Thương Hội!" Giọng Trần Văn dần trở nên hào hùng, bút đá trong tay hắn vẽ một mũi tên hai chiều giữa thương hội và tông tộc. "Diệp đại nhân, ngài thử nghĩ xem. Trước kia thương hội là người ngoài, kiếm được tiền, tộc nhân nhìn vào thấy đỏ mắt, cho rằng thương hội hút máu bọn họ. Thế nên tộc trưởng vừa kích động, bọn họ liền vác cuốc xẻng tới chặn cửa." "Nhưng nay, nếu bọn họ trở thành đông gia thì sao?" "Thương hội kiếm được một vạn lượng, phải chia cho Triệu Gia Thôn một nghìn lượng! Thương hội càng kiếm được nhiều, trong thôn càng được chia nhiều! Món tiền chia lời này có thể dùng để tu sửa từ đường, có thể dùng để mở nghĩa học cho con em trong tộc." "Đến lúc đó, nếu còn kẻ nào dám đến thương hội gây rối, dám cản trở nữ công đi làm, tức là đang đập vỡ bát cơm của cả thôn! Là đang chặt đứt đường tài lộc của toàn tộc!" "Chẳng cần chúng ta ra tay, chính những tộc nhân đang trông chờ tiền chia lời để sống qua ngày kia sẽ xé xác kẻ gây rối ra!" "Đây chính là trói buộc lợi ích. Không phải mối quan hệ vay mượn lạnh lùng kia, mà là mối quan hệ cộng sinh gắn liền máu thịt!" Diệp Hành Chi nghe mà chấn động tâm can. Dù không hiểu chuyện buôn bán, nhưng ông hiểu lòng người. Mấy lời này của Trần Văn đã đánh trúng nút thắt sống còn trong mâu thuẫn giữa tông tộc và thương hội. "Hóa ra là vậy..." Diệp Hành Chi lẩm bẩm, "Phép cổ đông này lại có thâm ý bực này. Vừa giúp tông tộc có nguồn tiền sống, lại vừa khiến thương hội có được chỗ dựa là sự ủng hộ của tộc nhân." Lý Hạo đứng bên cạnh nói thêm vào, hắn là người tính sổ, nhìn vấn đề thực tế hơn: "Diệp đại nhân, đây còn là giáo hóa nữa đấy!" "Giáo hóa?" "Đúng vậy!" Lý Hạo phấn khởi nói, "Đã thành đông gia rồi, tộc nhân đương nhiên phải quan tâm đến việc làm ăn của thương hội chứ? Bọn họ phải biết thương hội làm những gì, phải biết giá tơ bên ngoài là bao nhiêu, phải biết loại vải nào bán chạy. Cứ như vậy, bọn họ buộc phải tìm hiểu thế giới bên ngoài, phải học hỏi những điều mới mẻ. Đây chẳng phải là cách giáo hóa tốt nhất sao?" Chu Thông cũng chen vào một câu: "Hơn nữa việc góp vốn này có khế ước đàng hoàng. Nó dạy cho tộc nhân biết thế nào là quy củ, thế nào là cùng gánh rủi ro. Cách này còn hiệu quả gấp trăm lần so với việc giảng suông «Đại Hạ Luật»!" Diệp Hành Chi hoàn toàn chịu phục. Ông đứng dậy, vái sâu một vái trước Trần Văn. "Tiên sinh đại tài! Chiêu biến nông thành thương, biến tư thành công này thực là nét bút của thần! Lão phu vốn tưởng tông tộc là rào cản của tân chính, không ngờ vào tay tiên sinh lại có thể biến thành nền tảng của tân chính! Hai chữ cổ đông này xứng đáng với hai chữ nhân nghĩa!" Lý Đức Dụ cũng kích động nói thẳng: "Diệp đại nhân nói rất đúng! Bản quan trước kia chỉ biết dùng luật để quản người, dùng uy để ép người, chứ quên mất rằng còn có thể dùng lợi để nối kết lòng người! Nếu Triệu Gia Thôn này thực sự trở thành đông gia của thương hội, thì sau này kẻ nào muốn kích động bọn họ gây chuyện chẳng khác nào tự cắt thịt của chính mình! Cách này còn hiệu quả hơn việc bản quan phái một trăm nha dịch tới canh giữ! Tiên sinh, ngài đây là giúp bản quan giải quyết một mối họa lớn trong lòng rồi!" Trần Văn vái sâu đáp lễ mọi người, vẻ mặt khiêm nhường. "Hai vị đại nhân quá khen. Thực ra đây không phải là trí tuệ của vãn sinh, mà là do thời thế thúc đẩy." "Lòng dân đều có một bàn cân. Trước kia bọn họ thủ cựu là vì lề thói cũ giúp bọn họ giữ mạng. Nay bọn họ chịu đổi thay là vì tân chính cho bọn họ con đường sống tốt hơn. Vãn sinh chẳng qua là thuận nước đẩy thuyền, bắc một cây cầu trên chính mong muốn được sống ấm no của bọn họ mà thôi." "Hơn nữa," Trần Văn nhìn sang Lý Hạo và Chu Thông, "việc lập sổ sách, định khế ước cụ thể vẫn phải nhờ các lớp hậu sinh này chạy đôn chạy đáo, tốn công thuyết phục. Bọn họ mới chính là nền móng thực sự của tân chính." Lý Đức Dụ và Diệp Hành Chi nhìn nhau, trong mắt đầy vẻ tán thưởng. Có công không kiêu ngạo, nhường công cho kẻ dưới, đây mới thực là phong phạm của bậc đại sư. Trần Văn dừng lại một chút rồi nói tiếp. "Thể chế đã định, sổ đen cũng đã tính rõ. Hiện tại, chúng ta phải hợp hai thứ này làm một, biến thành một thanh kiếm sắc chặt đứt gông cùm cũ kỹ, mở ra trật tự mới." Hắn bước tới trước án thư, trải một tờ giấy tuyên lớn, cầm bút chấm đẫm mực đậm, viết lên mặt giấy: «Tích Sản Hưng Nghiệp Lệnh» "Tiên sinh, cái tên này..." Chu Thông có chút khó hiểu, "sao không gọi là «Phân Điền Lệnh» hay «Trừng Ác Lệnh»? Như thế chẳng phải thẳng thắn hơn sao?" "Bởi vì mục đích của chúng ta không chỉ có chia ruộng, cũng không chỉ có trừng phạt kẻ ác." Trần Văn chỉ vào năm chữ kia: "Tích sản là phân tách nồi cơm chung mù mờ kia ra, làm rõ quyền sở hữu, để mỗi người đều biết cái gì là của mình, cái gì là của công. Đó là phá bỏ cái cũ." "Hưng nghiệp là tận dụng phần đất đai được chia và tiền chia lời từ việc góp vốn để mở mang cơ nghiệp thực tế, giúp mọi người cùng giàu có. Đó là dựng lập cái mới." "Đây không chỉ là một đạo mệnh lệnh, mà còn là một bản khế ước. Một bản khế ước mà cả ba bên quan phủ, tông tộc và bách tính cùng nhau tuân thủ." Mọi người nghe vậy đều gật đầu liên hồi, trong ánh mắt thêm vài phần kính nể. "Chu Thông." Trần Văn đưa bút cho hắn, "Ngươi tới hạ bút. Văn thư này liên quan đến vận mệnh của mấy nghìn người Triệu Gia Thôn, cũng liên quan đến sự thành bại của tân chính. Mỗi một chữ đều phải nặng tựa ngàn cân." "Vâng!" Chu Thông hít sâu một hơi, đón lấy cây bút, bàn tay khẽ run lên. Trong một canh giờ tiếp theo, sảnh nghị sự đèn đuốc sáng trưng, bầu không khí vừa sôi nổi lại vừa căng thẳng. Chu Thông cúi đầu viết gấp trên án, hắn viết rất chậm, mỗi khi viết xong một câu đều phải dừng lại cân nhắc nửa ngày. "Điều thứ nhất, về tội trạng của Triệu thái gia..." Chu Thông dừng bút, có chút do dự nhìn về phía Trần Văn, "Tiên sinh, nên dùng từ tham ô hay chiếm đoạt?" Trần Văn trầm ngâm giây lát: "Tham ô là từ ngữ nơi quan trường, lão là dân gian, dùng từ chiếm đoạt sẽ chuẩn xác hơn, cũng phù hợp hơn với định tội lén lút mua bán ruộng đất nhà cửa trong Đại Hạ Luật." "Được, vậy dùng chiếm đoạt." Chu Thông hạ bút viết, "Chiếm đoạt hoa lợi từ tế điền của công quỹ, quy ra bạc một vạn hai nghìn lượng, lệnh lấy hai nghìn mẫu ruộng tư dưới tên lão để bồi hoàn." "Khoan đã." Trần Văn bỗng ngắt lời hắn, chỉ vào câu 'nghiêm trị không tha', "Câu này quá cứng nhắc, sát khí quá nặng. Đổi thành 'chiểu theo luật truy thu, để chấn chỉnh gia phong'. Chúng ta phải để bách tính thấy được rằng quan phủ không chỉ có uy nghiêm, mà còn có nhân nghĩa. Đây không chỉ là trừng phạt, mà còn là vì tương lai của Triệu Gia Thôn." "Tiên sinh nói rất đúng." Chu Thông nghe theo lẽ phải, lập tức sửa đổi. Bên kia, Lý Hạo cũng chẳng hề rảnh rỗi. Hắn cầm bàn tính, cùng ghé đầu với Trương Thừa Tông để đối chiếu từng khoản bạc bồi thường. "Thừa Tông sư huynh, huynh xem bồi thường mỗi mẫu năm đấu gạo liệu có đủ cho các gia đình chịu thiệt kia qua mùa đông không?" Trương Thừa Tông tính toán cẩn thận, trên mặt lộ ra nụ cười chất phác: "Đủ rồi! Năm đấu gạo nếu ăn dè sẻn thì đủ cho một nhà ăn trong hai tháng. Cộng thêm đất đai được chia, đầu xuân năm sau có thể gieo trồng vụ mùa mới, ngày tháng có thể sống tiếp được rồi." "Vậy thì tốt!" Lý Hạo vạch một nét móc đậm lên sổ sách, quay đầu nói với Chu Thông, "Chu sư huynh, điều này cứ theo con số này mà viết!" Thời gian chầm chậm trôi qua, trên tờ giấy tuyên vốn dĩ trắng tinh kia dần dần phủ kín những hàng chữ khải nhỏ chi chít. Mỗi một dòng chữ đều kết tinh từ trí tuệ và tâm huyết của mọi người. Cuối cùng, Chu Thông cũng viết xong chữ cuối cùng, đặt bút xuống rồi thở phào một hơi dài, cảm giác cổ tay dường như không còn là của mình nữa. "Tiên sinh, đã viết xong rồi." Trần Văn cầm bản «Tích Sản Hưng Nghiệp Lệnh» kia lên, đọc kỹ lại từ đầu đến cuối một lượt. Các điều khoản rõ ràng, mạch lạc chặt chẽ. Vẫn cứ phải là Chu Thông, làm việc bao giờ cũng khiến người ta an tâm. Hắn hài lòng gật đầu, xoay người dùng hai tay dâng lên trước mặt hai vị đại nhân. "Lý đại nhân, Diệp đại nhân, bản thảo đã xong, xin hai vị xem qua." Lý Đức Dụ nhận lấy văn thư, cẩn thận xem xét một hồi, chỉ vào điều khoản về tộc sản công nghị hội, tán thưởng gật đầu, nhưng cũng đưa ra một điểm bổ sung. "Tiên sinh, công nghị hội này tuy tốt, nhưng nếu không có người giám sát thì e rằng sẽ sinh loạn. Bản quan đề nghị, công nghị hội này cũng giống như vĩnh điền khế ước ban nãy, thêm bốn chữ 'quan phủ giám sát' vào. Phàm là quyết nghị của công nghị hội đều phải trình lên Lễ phòng của huyện nha để lưu hồ sơ rồi mới có hiệu lực. Làm như vậy, huyện nha mới có căn cứ pháp lý để can thiệp vào." “Đại nhân suy tính chu toàn.” Trần Văn chắp tay, “Chu Thông, thêm vào.” Diệp Hành Chi cũng đọc xong, vuốt râu cười nói: “Văn phong điển nhã, lại không mất đi sự đanh thép. Vừa giữ được thể diện của tông tộc, lại vừa giải quyết được cái gốc ấm no của bách tính. Bản văn thư này thật xứng đáng với bốn chữ kinh thế trí dụng.” Nghe vậy, các đệ tử cũng vô cùng vui mừng. Đúng lúc này, ngoài cửa đột nhiên truyền đến một tràng tiếng vó ngựa dồn dập. “Báo!” Tín sứ lao thẳng vào trong, tay giơ cao một phong thư hoả tốc. “Tiên sinh! Thư khẩn từ Thục Địa!”