Chương 189: Tuổi này của cậu, sao cậu ngủ được

Chu Thông ngồi thẳng người dậy. Trong đôi mắt vốn dĩ lạnh lùng của hắn, giờ phút này lại bùng lên một ngọn lửa. Cuốn sách trên tay Trần Văn dừng lại ở thiên 《Mạnh Tử》. "Câu này: 'Đồ thiện bất túc dĩ vi chính, đồ pháp bất năng dĩ tự hành'." Trần Văn đưa cuốn sách cho Chu Thông. "Chu Thông, trò hiểu luật nhất, cũng coi trọng quy củ nhất. Câu này, trước kia phu tử dạy trò thế nào?" Chu Thông bĩu môi, hiển nhiên hết sức khinh thường những lời sáo rỗng kia: "Cách giải thích truyền thống rốt cuộc vẫn luôn thiên về đức trị, nói cái gì mà 'pháp giả, phụ đức chi cụ dã'. Cốt lõi vẫn là dựa vào sự cảm hóa đạo đức của thánh quân hiền tướng." "Nói nhảm." Chu Thông không nhịn được mà thốt lên, "Nếu chỉ dựa vào đạo đức là có thể trị quốc, vậy cần nha môn để làm gì? Cần 《Đại Hạ Luật》 để làm gì?" "Hay!" Trần Văn chẳng những không trách cứ sự thô lỗ của hắn, trái lại còn tán thưởng gật đầu, "Vậy trò hãy kết hợp vụ án ở Triệu Gia Thôn của chúng ta mà ngẫm lại câu này xem." Chu Thông nhắm mắt lại, trong đầu hiện lên hình ảnh Triệu Tiểu Muội suýt chút nữa bị dìm lồng heo, cùng với Triệu thái gia mở miệng ra là nhân nghĩa đạo đức nhưng lòng dạ lại tàn nhẫn độc ác. "Tiên sinh, học trò thấy cách nói kia không đúng." Chu Thông đột ngột mở mắt. "Triệu Tiểu Muội đủ lương thiện chứ? Vì muốn kiếm tiền chữa bệnh cho mẹ chồng mới tới xưởng dệt làm công, đó là đại hiếu. Nhưng kết quả thì sao? Triệu thái gia vin vào tộc quy, nói nàng bại hoại phong hóa, đòi dìm lồng heo. Lúc ấy, sự lương thiện của Triệu Tiểu Muội không cứu nổi mạng nàng." "Vậy cái gì đã cứu nàng?" Trần Văn truy vấn. "Là do học trò đến từ đường lật tìm gia phả, tìm ra sổ sách tham ô của Triệu thái gia, tống lão vào đại lao." Chu Thông càng nói càng kích động. "Cho nên, chỉ có lòng thiện chẳng có ích gì, đó gọi là nhu nhược. Chỉ có điều luật cứng nhắc cũng vô dụng, đó gọi là bạo chính. Mấu chốt nằm ở cụm từ mà trước kia người từng giảng giải, công lý thủ tục! Còn cả câu nói 'Tín là ranh giới dưới cùng của lòng người, pháp là ranh giới của hành vi'! Nếu không có một hệ thống chế độ chặt chẽ để bảo vệ sự lương thiện, để ước thúc quyền lực, thì lòng thiện chỉ là lầu các giữa không trung, còn pháp luật chính là con dao trợ Trụ vi ngược!" "Bởi vậy, cốt lõi của câu này không nên là 'đức chủ pháp phụ', mà phải là 'pháp làm xương cốt, đức làm linh hồn'! Phải là xây dựng một bộ chế độ lấy pháp bảo hộ tín, lấy tín nuôi dưỡng pháp!" "Tuyệt vời!" Trần Văn không kìm được mà vỗ tay. "Chu Thông, lời này của trò hơn hẳn đám đại nho chỉ biết nói suông tâm tính gấp trăm lần! Trò đã rót tinh thần pháp trị vào bên trong thể xác của Nho gia." "Thế nhưng, cũng là vấn đề này." Trần Văn nhìn sang Tô Thời, "Tô Thời, trò hãy giúp Chu Thông dịch những lời kinh thế hãi tục này thành lời của thánh hiền mà quan khảo thí thích nghe đi." Tô Thời mỉm cười, hơi trầm ngâm một chút rồi cất lời: "Thiện là gốc của việc chính sự, pháp là khí cụ của việc chính sự." "Gốc vững thì đạo mới sinh, khí cụ sắc bén thì việc mới thành." "Không có khí cụ thì thiện không nơi nương tựa, như thuyền không bánh lái, trôi dạt theo sóng. Không có gốc rễ thì pháp không chỗ bám víu, như cây không rễ, dẫu tốt tươi rồi cũng khô héo." "Cho nên quân tử trị quốc, ắt phải chính tâm để lập gốc trước, sau đó nghiêm khắc thi hành pháp luật để mài giũa khí cụ. Khiến thiện có pháp bảo hộ, pháp có hồn thiện dung dưỡng, mới có thể thái bình lâu dài." "Đỉnh thật!" Vương Đức Phát nãy giờ im lặng bỗng vỗ tay đến đỏ bừng, vẻ mặt đầy sùng bái. "Rõ ràng là cái bộ điệu Pháp gia lạnh băng của Chu Thông, qua miệng muội nói ra, sao lại toát lên một luồng hạo nhiên chính khí của Nho gia thế này? Nghe cứ như Mạnh phu tử tái sinh vậy! Hơn nữa mấy câu biền ngẫu này đọc lên xuôi tai vô cùng, hệt như vè vậy, dễ học thuộc quá!" Trần Văn hài lòng gật đầu. Logic của Chu Thông cộng với văn tài của Tô Thời, chính là thứ vũ khí bách chiến bách thắng. "Tiếp theo, Thừa Tông." Ánh mắt Trần Văn rơi lên người Trương Thừa Tông đang ngồi trong góc. "Đến lượt trò rồi." Trương Thừa Tông vững vàng đứng dậy, chỉnh đốn lại y quan. Dẫu chiếc áo dài trên người hắn đã giặt đến bạc màu, nhưng khí độ trầm ổn tôi luyện từ bùn đất đã sớm gột rửa sạch nỗi tự ti năm nào. "Tiên sinh." Trương Thừa Tông chắp tay, ngữ khí khiêm nhường nhưng không mất đi sự tự tin, "Học trò cho rằng, đạo dân sinh này thực ra đều nằm giữa bờ ruộng. Chỉ là làm sao chuyển hóa nó thành vi ngôn đại nghĩa của thánh nhân để dung hợp với đại chính trị quốc, học trò vẫn chưa nắm chắc lắm." "Làm ruộng chính là đạo lý lớn nhất." Trần Văn khích lệ, "Còn nhớ câu ta từng nói khi chia ruộng cho lưu dân không? Con người sống trên đời, việc đầu tiên là gì? Là ăn cơm." "Học trò nhớ!" Trương Thừa Tông gật đầu, "Tiên sinh nói, chiếc màn thầu kia chính là cơ sở kinh tế, còn cuốn 《Luận Ngữ》 kia là kiến trúc thượng tầng. Chỉ khi ăn no bụng rồi, mới có thể bàn đến lễ nghĩa liêm sỉ." "Đúng." Trần Văn lật mở cuốn sách, chỉ vào danh ngôn lưu truyền ngàn đời kia. "'Kho lẫm đầy mới biết lễ tiết, cơm áo đủ mới biết vinh nhục'. Câu này, trò nhìn nhận thế nào?" Trương Thừa Tông trầm tư giây lát, ánh mắt trở nên sâu thẳm, đó là sự thấu suốt chỉ có được khi hắn đứng nơi đồng ruộng dõi nhìn vạn vật sinh sôi. "Tiên sinh, trước kia học trò đọc câu này, chỉ nghĩ đơn giản là phải có tiền. Nhưng trải qua lần đồn điền này, học trò đã có thể ngộ mới." "Khi ấy lưu dân mới đến, vì tranh giành một bát cháo mà đánh nhau vỡ đầu, đâu có lễ tiết vinh nhục gì? Về sau chúng ta chia ruộng cho họ, định ra quy củ, để họ biết rằng chỉ cần chăm chỉ làm lụng là có cơm ăn, mảnh đất này sau này còn có thể thuộc về mình. Kết quả thì sao? Mọi người không tranh giành nữa, cũng không náo loạn nữa, thậm chí còn chủ động giúp đỡ sửa đường, chăm sóc người già cô quả." Nghĩ đến cảnh tượng khi ấy, Trương Thừa Tông tiếp lời. "Cho nên, học trò thấy rằng, kho lẫm đầy không chỉ đơn thuần là trong kho có lương thực, mà là trong lòng phải có chỗ dựa vững chắc! Phải khiến bách tính có sản nghiệp cố định, có hy vọng! Chỉ khi lấp đầy bụng trước, an định lòng dạ, thì lễ nghĩa liêm sỉ mới có thể bén rễ sâu trong lòng. Bằng không, lễ giáo kia chỉ là bức họa treo trên tường, đẹp mắt mà vô dụng, gió thổi qua là rách nát." "Nói hay lắm!" Trần Văn khen lớn, "Thừa Tông, trò đây gọi là nhìn thấu bản chất qua hiện tượng." "Cố Từ, Tô Thời, hai người các trò cùng nhau giúp Thừa Tông trau chuốt những lời mộc mạc này thành một bài an dân sách!" Hai người đưa mắt nhìn nhau, ăn ý mỉm cười. Cố Từ mở lời trước: "Dân không có sản nghiệp cố định, ắt không có lòng kiên định. Lòng kiên định ấy chính là nền tảng của lễ nghĩa." Tô Thời tiếp lời: "Kho lẫm đầy đủ, chẳng riêng gì tích trữ thóc gạo, mà là lòng dân an định. Lòng an thì lễ nhạc hưng thịnh, lòng loạn thì trộm cướp nổi lên." Cố Từ lại nâng tầm: "Cho nên bậc vương giả trị quốc, ắt phải làm cho đời sống dồi dào trước, sau đó mới uốn nắn đạo đức. Đời sống dồi dào nhờ vào việc phân định rõ ràng để chấm dứt tranh chấp, tận dụng địa lợi; đạo đức ngay thẳng nhờ vào giáo hóa quyền biến để làm sáng tỏ nhân luân." Hai người kẻ xướng người họa, như tiếng cầm sắt hòa vang, nâng quan điểm dân sinh chất phác của Trương Thừa Tông lên tầm cao trị quốc lý chính. Nghe xong những lời này, nghị sự sảnh rơi vào sự tĩnh lặng ngắn ngủi. Bọn họ đột nhiên nhận ra, hóa ra những pho kinh thư khô khan kia không hề cứng nhắc. Chỉ cần rót vào đó những tư duy mới mà họ học được trong thương trường, nơi đồng ruộng, chốn công đường, thì những dòng chữ cổ xưa này sẽ sống lại, hóa thành vũ khí mang sức mạnh khôn lường. "Đã hiểu rõ chưa?" Trần Văn đứng dậy, đưa mắt nhìn quanh mọi người, giọng nói hào hùng. "Đây chính là ưu thế của chúng ta. Những thứ kỳ lạ trong đầu các trò, bất kể là bài toán kinh tế, quan điểm pháp trị, hay tấm lòng vì dân sinh, thảy đều là chân lý đã qua thực chiến kiểm nghiệm. Chúng có sức sống hơn nhiều so với những dòng chú giải đã mốc meo kia." "Điều các trò cần làm không phải là vứt bỏ chúng đi để học vẹt sách vở, mà là mặc cho chúng một bộ y phục thật đẹp đẽ, hợp quy củ." "Chỉ cần mặc đúng y phục, các trò sẽ là những sĩ tử sáng giá nhất trên trường thi!" "Tiếp theo, mỗi người tự đi chọn mười câu kinh nghĩa, dùng phương thức của chính các trò mà giải thích! Giải thích xong thì sửa bài cho nhau! Cố Từ và Tô Thời phụ trách trau chuốt câu từ, Chu Thông phụ trách kiểm tra logic, Lý Hạo phụ trách đối chiếu số liệu, Thừa Tông phụ trách tính khả thi khi áp dụng vào thực tế." "Vậy... vậy còn con?" Vương Đức Phát rụt rè giơ tay lên, vẻ mặt vừa mong đợi lại vừa chột dạ. "Tiên sinh, con... con cũng phải giải thích sao?" "Trò không cần giải." Trần Văn cười cười, vỗ vỗ lên cuốn 《Tập Chú》 dày cộp. "Đức Phát, nền tảng của trò hiện tại quá nông. Giải không đúng sẽ phản tác dụng, dẫn trò đi sai đường. Nhiệm vụ bây giờ của trò rất đơn giản." "Hả?" Vương Đức Phát ngẩn người. "Trò phụ trách học thuộc lòng toàn bộ những câu đắt giá mà bọn họ giải nghĩa ra!" Trần Văn chỉ vào mấy câu danh ngôn vừa mới ra đời trên tấm bảng đen. "Bất kể là cội nguồn sâu xa dòng chảy dài lâu, hay là thiện bản pháp khí, trò đều phải học thuộc làu làu!" "Sau này bước vào trường thi, bất luận đề bài ra cái gì, chỉ cần dính dáng một chút, trò cứ đem những câu này ghép vào! Đề bài khảo về chữ Nhân, trò ghép phần 'dưỡng bản sinh lợi' của Lý Hạo. Đề bài khảo về chữ Pháp, trò ghép phần 'thiện bản pháp khí' của Chu Thông. Đề bài khảo về chữ Dân, trò ghép phần 'hằng sản hằng tâm' của Thừa Tông!" "Đây chính là kho tư liệu vạn năng của trò! Có thứ này rồi, trò chính là nửa bậc thánh nhân! Quan khảo thí xem xong cũng phải giơ ngón tay cái khen ngợi trò!" Vương Đức Phát vừa nghe xong, hai mắt lập tức sáng rực lên, sáng như thể nhìn thấy thịt kho tàu. "Học thuộc câu mẫu? Cái này con làm được! Đây chẳng phải là rập khuôn bài văn mẫu sao? Chẳng phải giống như mấy câu cát tường khi chúng ta làm ăn buôn bán hay sao? Chỉ cần không bắt con phải tự vắt óc suy nghĩ mấy đường vòng vèo kia, học thuộc bao nhiêu cũng được!" Hắn mạnh bạo vỗ ngực một cái, hào khí ngút trời. "Tiên sinh cứ yên tâm! Vì để thi đỗ cử nhân, trăm cân thịt này con xin giao lại cho mấy vị sư huynh sư muội đây! Mọi người phụ trách sản xuất, con phụ trách bốc vác! Chúng ta phân công hợp tác, đánh bại cái Chính Tâm thư viện kia!" "Ha ha ha!" Trong nghị sự sảnh bùng lên tiếng cười sảng khoái. Việc ôn luyện kinh nghĩa vốn khô khan tẻ nhạt, vào khoảnh khắc này đã biến thành một trò chơi tư duy đầy mới mẻ. Trần Văn hài lòng gật đầu. "Được rồi, cửa ải kinh nghĩa này coi như chúng ta đã tìm ra manh mối. Nhưng đây mới chỉ là bước đầu tiên." "Hương thí ba kỳ, kỳ thứ nhất thi kinh nghĩa, so tài về nền tảng và cách phá đề. Nhưng kỳ thứ hai thi công văn, kỳ thứ ba thi sách luận, đó mới là trận chiến cam go thực sự! Đó mới là mấu chốt để kéo giãn khoảng cách, quyết định sống chết!" Hắn quay người lại. "Kinh nghĩa viết tốt, chỉ chứng minh trò là một thư sinh giỏi mà thôi." "Nhưng muốn đỗ cử nhân, muốn vào kinh làm quan, các ngươi phải học cách tư duy như một quan viên thực thụ!" "Ngày mai, chúng ta sẽ bắt đầu đợt huấn luyện đặc biệt giai đoạn hai: cách soạn thảo công văn quan phương!" "Tất cả về ngủ một giấc thật ngon đi. Dưỡng đủ tinh thần, ngày mai chúng ta tiếp tục vận dụng trí não!" "Rõ!" Đám đệ tử đồng thanh đáp lời, lũ lượt thu dọn đồ đạc chuẩn bị về nghỉ ngơi. Vương Đức Phát nhanh tay lẹ chân nhất, ôm lấy sách vở định lao thẳng ra ngoài, chỉ sợ bị giữ lại phạt học tiếp. "Đức Phát, ngươi ở lại một lát." Giọng nói của Trần Văn vang lên như bùa chú trói chặt thân hình tròn vo của Vương Đức Phát. Vương Đức Phát cứng đờ quay người lại, nặn ra một nụ cười còn khó coi hơn khóc: "Tiên... tiên sinh còn dặn dò gì nữa ạ? Trời sắp sáng rồi, không ngủ nữa thì đống thịt này teo mất thôi." "Thịt rụng không sao, óc đừng rơi rụng là được." Trần Văn bước tới, vỗ vỗ lên bờ vai dày cộp của hắn, gương mặt tràn đầy vẻ hiền hòa khả ái. "Xét thấy căn bản của ngươi quá kém, chỉ học thuộc mấy câu văn mẫu là không đủ. Từ hôm nay trở đi, mỗi ngày sau khi tan học, ngươi học thêm hai canh giờ nữa." "Hai canh giờ?!" Mắt Vương Đức Phát suýt lọt cả tròng. "Tiên sinh! Thế học trò còn ngủ nghê vào lúc nào nữa? Học trò đã gần ba mươi... khụ khụ, học trò đã gần hai mươi tuổi rồi, đang độ tuổi phát triển mà! Tiên sinh làm thế là muốn lấy mạng học trò rồi!" "Ngủ?" Mặt Trần Văn sầm xuống, đột ngột cao giọng chỉ vào mũi Vương Đức Phát mà quát lớn: "Ở cái tuổi này của ngươi, sao ngươi ngủ cho được?! Có chút chí khí nào không hả?!" Vương Đức Phát há hốc mồm, nhìn đôi mắt như muốn phun lửa của Trần Văn, rốt cuộc chỉ đành rụt cổ lại, yếu ớt đáp: "Học... học trò học là được chứ gì... Tiên sinh người đừng giận, học trò đi học thuộc lòng ngay, đi ngay đây..."