Chương 190: Thánh chỉ nên viết thế nào?

Hôm sau. Đám đệ tử đến nghị sự sảnh từ rất sớm, trên tay mỗi người đều cầm một xấp dày những kiến giải kinh nghĩa mới do chính mình thức trắng đêm qua chỉnh lý, trên mặt treo nụ cười hưng phấn chưa dứt. Ngoại trừ Vương Đức Phát, hắn vẫn đang ngáp ngắn ngáp dài ở đằng kia. Trần Văn bước vào trong sảnh, hắn đi tới trước bảng đen, xóa đi nội dung ngày hôm qua, rồi dằn bút viết xuống hai chữ lớn: Quan khí. "Hôm qua, chúng ta đã giải quyết xong kinh nghĩa, đó là viên gạch gõ cửa, để quan chủ khảo biết các ngươi có đọc sách, có kiến thức." Trần Văn gõ gõ lên bảng đen. "Nhưng muốn thực sự trúng cử, thậm chí bộc lộ tài năng trong kỳ thi hội mai sau, chỉ có tư duy mới thì chưa đủ, các ngươi còn phải có một luồng quan khí." "Quan khí?" Vương Đức Phát gãi đầu, nhìn chiếc áo dài bằng lụa vừa mới thay, "Tiên sinh, hiện tại con mặc đồ nhìn rất giống một vị quan mà, ra cửa còn có người gọi con là Vương gia nữa đấy. Đương nhiên là họ Vương đấy. Hì hì." "Mặc giống chẳng có ích gì, đầu óc phải giống mới được." Trần Văn chỉ vào đầu mình, "Trường thi thứ hai của kỳ thi hương khảo hạch quan văn, trường thi thứ ba khảo hạch sách luận. Hai trường thi này, quan chủ khảo muốn chọn không phải là tài tử chỉ biết ngâm thơ đối câu, mà là bậc trữ tướng có thể thay hoàng thượng phân ưu, thay triều đình làm việc!" "Cho nên, từ hôm nay trở đi, hãy quên mình là thư sinh đi." "Hãy xem bản thân như một vị thất phẩm huyện lệnh đã ngồi trong nha môn, thậm chí là chủ sự, thị lang của lục bộ! Thậm chí là chưởng viện học sĩ của Hàn Lâm Viện!" "Từng chữ các ngươi viết ra không còn là văn chương nữa, mà là tấu sớ, là thánh chỉ, là công văn định đoạt số mệnh của ngàn vạn con người!" Trần Văn đi tới trước bàn, lấy ra một quyển sách, đó là bộ "Đại Hạ Quan Văn Hối Biên" do Tô Thời chỉnh lý trước đó, bên trong thu thập các bài chiếu, cáo, biểu, phán kinh điển nhất của bản triều. "Chúng ta hãy luyện trường thi thứ hai trước, quan văn." "Chiếu, cáo, biểu, phán, bốn loại này thể thức cứng nhắc, nhìn thì tưởng đơn giản, nhưng thực chất lại khảo nghiệm công lực nhất. Nó khảo hạch không phải văn tài của ngươi, mà là lập trường chính trị và tư duy chu toàn của ngươi." Trần Văn giơ ba ngón tay lên. "Loại tư duy này, ta gọi là tư duy miếu đường." "Cái gọi là tư duy miếu đường chính là đứng ở tầm cao của triều đình để nhìn nhận vấn đề. Nói một cách đơn giản thì là ba câu: Trên chịu trách nhiệm với quân phụ, dưới quan tâm tới lê thứ, ngoài chiếu cố đến đồng liêu." "Chúng ta bắt đầu từ phần khó nhất trước, chiếu và cáo." Trần Văn chỉ vào phần thứ nhất. "Chiếu là hoàng đế răn dạy thần dân. Cáo là hoàng đế phong thưởng quan viên. Khi đi thi sẽ bảo các ngươi nghĩ thảo thay, cũng chính là giả vờ các ngươi là hoàng thượng, hoặc thay hoàng thượng viết thánh chỉ." "Nào, Đức Phát, giọng ngươi lớn, ngươi đọc một đoạn trong bài 'Chấn Tai Chiếu' này xem." Vương Đức Phát cười hì hì, hắng giọng một cái, thậm chí còn cực kỳ nhập vai mà vểnh ngón tay hoa lan, bắt chước giọng điệu thái giám trong các vở tuồng: "Phụng thiên thừa vận hoàng đế, chiếu viết: Trẫm ưng thiên mệnh, vỗ về bốn biển, ngày đêm lo việc nước, chỉ lấy tấm lòng này, trên thấu trời xanh, dưới yên lê thứ..." "Dừng!" Trần Văn bực mình ngắt lời hắn: "Ta bảo ngươi đọc, chứ không bảo ngươi diễn thái giám! Với lại, thu cái ngón tay hoa lan đó về cho ta!" Chúng đệ tử cười ồ lên. "Có điều," Trần Văn nghiêm sắc mặt, "tuy rằng Đức Phát diễn khôi hài, nhưng các ngươi hãy nghe những câu từ này xem. Ưng thiên mệnh, vỗ về bốn biển, ngày đêm lo việc nước. Đây chính là khí phái của hoàng gia, đây chính là tầm cao của miếu đường." "Viết chiếu cáo, điều cốt yếu thứ nhất là phải nâng tầm. Bất kể chuyện nhỏ đến đâu, ngươi đều phải liên hệ nó với thiên mệnh, với tổ tông, với xã tắc. Đây không phải là giả tạo, đây là thể hiện sự tôn kính đối với hoàng quyền." "Điều cốt yếu thứ hai là ân uy tịnh thi. Phải khiến dân chúng cảm thấy hoàng thượng yêu thương họ, nhưng cũng phải để họ biết uy nghiêm của hoàng thượng không thể xâm phạm." Trần Văn nhìn về phía Cố Từ. "Cố Từ, nếu để ngươi nghĩ thảo thay một bản 'Bình Định Oa Khấu Cáo', phong thưởng tướng sĩ có công, ngươi sẽ viết mở đầu thế nào?" Cố Từ ngẫm nghĩ một lát rồi cất lời: "Tặc khấu phạm biên, sát hại con dân của trẫm, lòng trẫm đau xót khôn nguôi. May có mãnh tướng, quét sạch yêu phong..." "Bình dân quá, giống hịch văn giang hồ." Trần Văn lắc đầu, "Phải dùng điển cố, phải phóng khoáng." "Thử sửa lại xem: Trẫm nghe nói binh là hung khí, thánh nhân bất đắc dĩ mới dùng đến. Đông Nam hình thắng, vốn là cội nguồn tài phú của quốc gia, há dung cho lũ kình nghê nhảy nhót làm càn? Nhờ oai linh tổ tông, chúng tướng đồng lòng liều mạng, sóng dữ mới yên, mù biển mới sạch..." Mắt Cố Từ sáng lên: "Sóng dữ mới yên, mù biển mới sạch... Từ ngữ tuyệt diệu! Vừa thể hiện được lòng nhân từ của hoàng thượng, bất đắc dĩ mới dùng binh, lại vừa lộ rõ hoàng uy hạo đãng." "Đúng." Trần Văn gật đầu, "Đây chính là nghệ thuật nói thay hoàng thượng. Phải quy công lao về cho tổ tông và trời xanh, ban ân trạch xuống cho thần hạ." "Tiếp theo, chúng ta luyện biểu." Trần Văn viết một chữ "Biểu" thật lớn lên bảng đen. "Biểu là bề tôi dâng thư lên hoàng thượng. Tạ ân, trần tình, chúc mừng, can gián đều dùng thể văn này." "Viết biểu, khó nhất là chừng mực. Vừa phải khiêm tốn cung thuận, lại vừa phải bất ti bất kháng. Vừa phải nói lời thật, lại vừa phải khiến hoàng thượng lọt tai." "Nào, chúng ta vào thẳng đề thi thật." Trần Văn xóa chữ trên bảng đen, viết xuống một hàng đề mục mới: [Thử nghĩ thảo thay Tri phủ Giang Ninh dâng thư lên triều đình, thỉnh cầu mở điểm thí điểm bãi bỏ một phần lệnh cấm biển.] Đề bài này vừa đưa ra, bầu không khí trong nghị sự sảnh lập tức sôi nổi hẳn lên. Cấm biển, đây là chủ đề bọn họ quen thuộc nhất. "Đề này các ngươi từng tranh luận trước đây, cũng đều từng suy tính trong lòng vô số lần rồi." Trần Văn nhìn mọi người. "Nhưng nếu để các ngươi lấy thân phận Tri phủ Giang Ninh, đem ý nghĩ này viết thành tấu sớ, dâng lên vị hoàng thượng ngồi cao trên Kim Loan điện kia, các ngươi sẽ viết thế nào?" Cố Từ là người đầu tiên đứng dậy, phe phẩy quạt xếp, tràn đầy tự tin. "Việc này có gì khó? Học trò xin viết ngay!" Hắn hắng giọng, sang sảng cất lời: "Cái hại của việc cấm biển như khóa siết cổ họng, cắt đứt nguồn tài chính của Đại Hạ ta! Nay tơ lụa Giang Ninh ứ đọng, trăm họ khốn cùng, người chết đói nằm la liệt! Duy chỉ có mở biển thông thương mới có thể giúp nước giàu binh mạnh! Khẩn xin bệ hạ thánh tài, phế trừ cựu chế của tổ tông, mở muôn dặm sóng cồn, đón tài phú bốn bể! Nếu không mở biển, Đại Hạ nguy rồi!" Cố Từ nói xong, đắc ý nhìn Trần Văn, chờ đợi một lời khen ngợi. Theo hắn thấy, áng văn này khí thế bàng bạc, chỉ thẳng vào tệ nạn, tuyệt đối là một bài văn hay. Thế nhưng, sắc mặt Trần Văn lại trầm xuống. "Dừng." Trần Văn trực tiếp ngắt lời hắn, giọng điệu nghiêm khắc. "Cố Từ, bài văn này của ngươi viết quả thực khí thế bàng bạc. Nếu như đăng trên Phong Giáo Lục, nhất định có thể dấy lên ngàn con sóng, khiến trăm họ vỗ tay khen hay cho ngươi." "Nhưng nếu đặt lên ngự án của hoàng thượng, ngươi có biết sẽ chuốc lấy hậu quả gì không?" "Hậu quả gì ạ?" Cố Từ ngẩn ra, "Hoàng thượng chẳng lẽ không muốn làm đầy quốc khố sao?" "Hậu quả chính là chiếc mũ cánh chuồn của Lý tri phủ khó mà giữ nổi! Thậm chí có thể vì tội làm càn bàn luận triều chính, đại bất kính mà bị tống vào ngục giam!" Trần Văn bước xuống khỏi bục giảng, nhìn chằm chằm Cố Từ. "Ngươi chỉ bàn lợi hại mà quên mất chính trị!" "Thứ nhất, ngươi nói cái hại của cấm biển, nhưng đó là pháp độ tổ tông do Thái Tổ gia định ra! Ngươi bảo phế là phế sao? Ngươi làm vậy là đang chỉ trích Thái Tổ gia sai lầm sao? Đó chính là bất hiếu!" "Thứ hai, ngươi nói cắt đứt nguồn tài chính, người chết đói la liệt. Đây là đang ám chỉ đương kim hoàng thượng hôn dong vô năng, trị lý đất nước thành một mớ hỗn độn sao? Vị hoàng thượng nào thích nghe lời này chứ?" "Thứ ba, cũng là điều trí mạng nhất. Ngươi chỉ nói mở biển tốt, vậy hải tặc thì tính sao? Oa khấu thì tính sao? Buôn lậu thì tính sao? Người Tây dương tràn vào thì tính sao?" "Những mối nguy hại này ngươi không nhắc tới một chữ, cũng chẳng đưa ra phương án giải quyết, chỉ biết đứng đó hô hào khẩu hiệu. Hoàng thượng nhìn thấy sẽ chỉ cảm thấy ngươi là tên thư sinh khoác lác rỗng tuếch, thậm chí cảm thấy ngươi có dụng ý khác, liệu có phải đã nhận chỗ tốt của thương nhân để tới ép cung hay không!" Cố Từ nghe đến mức toát mồ hôi lạnh, quên cả phe phẩy quạt xếp trong tay. Hắn vốn tưởng rằng mình đã rất hiểu cục diện, không ngờ trong mắt Trần Văn lại toàn là sơ hở. "Vậy thưa tiên sinh, phải viết thế nào ạ?" Cố Từ khiêm tốn thỉnh giáo. "Vẫn là câu nói kia, phải dùng tư duy miếu đường." Trần Văn chỉ vào mười hai chữ trên bảng đen. "Trên chịu trách nhiệm với quân phụ, dưới quan tâm tới lê thứ, ngoài chiếu cố đến đồng liêu." "Lý Hạo, ngươi thử xem." Trần Văn nhìn về phía Lý Hạo. "Trước kia ngươi làm sổ sách, hiểu rõ nhất cách nói năng chu toàn kín kẽ. Hãy nhớ kỹ, đừng chỉ bàn về tiền, phải bàn về việc pháp độ tổ tông tiến cùng thời đại, phải bàn về thuật phòng ngừa tiêu cực." Lý Hạo đặt bàn tính trong tay xuống, không hề vội vã mở miệng. Hắn nhắm mắt lại, trong đầu tự tưởng tượng bản thân chính là Lý Đức Dụ, đang quỳ gối trong ngự thư phòng, đối diện với vị quân vương hỉ nộ vô thường kia. Hồi lâu sau, hắn chậm rãi lên tiếng. "Học trò cho rằng, bài tấu sớ này phải viết thế này." "Trước hết, không thể nói thẳng pháp độ tổ tông sai lầm, mà phải nói thế thời đổi thay. Phải biến việc làm trái quy chế thành kế thừa." Lý Hạo vừa suy nghĩ vừa từ tốn nói: "Thần nghe nói, Thái Tổ cấm biển là nhằm phòng ngừa họa oa khấu, bảo vệ sinh linh vùng duyên hải, thực là việc làm yêu dân, tấm lòng nhân từ muôn đời vậy." "Tốt!" Trần Văn gật đầu, "Câu này trước tiên đã định vững giọng điệu. Khẳng định sơ tâm của tổ tông là tốt đẹp, hoàng thượng nghe xong sẽ thấy xuôi tai." Lý Hạo tiếp tục nói: "Song ngày nay hải phòng đã vững chắc, oa khấu dần yên. Mà mối lợi tơ lụa Giang Ninh ngày một hưng thịnh, trăm họ lấy việc dệt vải làm kế sinh nhai. Nếu có thể mở ra một cửa khẩu, đón nhận cống phẩm của các nước phiên bang, vừa có thể làm đầy quốc khố để nuôi quân, lại vừa có thể dứt tuyệt buôn lậu để an dân. Đây là kế thừa chí hướng hộ dân của tổ tông, thuận ứng biến chuyển của thiên thời, chứ không phải làm trái tổ chế." "Đúng thế rồi." Trần Văn khen ngợi, "Đem việc buôn bán nói thành kế thừa chí hướng hộ dân của tổ tông, đây chính là tầm cao chính trị." "Thứ hai," Lý Hạo nói tiếp, "không thể chỉ vẽ bánh, mà phải đưa ra phương án. Phải khiến hoàng thượng cảm thấy chuyện này có thể kiểm soát, an toàn." "Ví dụ như phải viết rõ: Thí điểm chỉ thiết lập tại một huyện Trường Châu, đặt Thị Bạc Ty chuyên quản. Phàm người ra biển ắt phải nhận bài chiếu, ắt phải nộp thuế nặng. Thuế bạc thu được, ba phần giữ lại cho địa phương tu bổ hải phòng, bảy phần áp giải về kinh sư sung vào nội khố.' Bảy phần này nộp vào nội khố, hoàng thượng nhất định sẽ động tâm." Vương Đức Phát ở bên cạnh xen vào: "Bảy phần? Thế thì ăn dày quá rồi! Vậy bọn ta còn kiếm chác được gì nữa?" “Ngươi hiểu cái gì?” Lý Hạo lườm hắn một cái, “Đây là tiền mua đường! Không cho hoàng thượng phần lớn, hoàng thượng chịu để ngươi mở cửa chắc?” “Còn nữa,” Lý Hạo bồi thêm, “phải tính đến phản ứng của đồng liêu, nhất là đám bảo thủ kia.” “Nên phải viết: Nếu có kẻ buôn lậu lén lút, câu kết di bang, thì dùng phép liên tọa, nghiêm trị không tha. Thần xin phái ngự sử giám sát, nếu có sơ suất, thần nguyện chịu tội.” “Sau cùng, còn phải cho hoàng thượng một viên thuốc an thần.” “Thí hành một năm, nếu có tệ đoan, lập tức đóng cửa khẩu. Thần Lý Đức Dụ nguyện lấy tính mạng cả nhà ra bảo đảm, tuyệt không sinh loạn.” Trần Văn hài lòng mỉm cười, dẫn đầu vỗ tay. “Thế này mới gọi là văn thư chốn quan trường! Thế này mới gọi là chia sẻ nỗi lo cho vua!” “Các ngươi xem, tấu sớ này của Lý Hạo tuy không có câu từ hoa mỹ, không có khẩu hiệu sục sôi. Nhưng từng câu từng chữ đều đang giải quyết vấn đề, đều đang bịt miệng phái phản đối, đều đang dâng bạc, dâng quyền, dâng sự an tâm cho hoàng thượng.” “Đây chính là tư duy miếu đường!” “Cái gọi là tư duy miếu đường không phải bảo các ngươi đi làm quan liêu, đi nói giọng quan. Mà là để các ngươi học cách đứng ở góc độ đại cục, cân bằng lợi ích các bên, tìm ra phương án giải quyết thỏa đáng và khả thi nhất.” Đám môn sinh nghe xong như được rót nước mát vào đầu, dường như vừa mở ra cánh cửa dẫn vào một chân trời mới. Hóa ra viết văn còn có thể viết theo cách này! Trước kia họ luôn nghĩ làm sao để lời lẽ kinh người, văn phong bay bổng, phô diễn tài hoa của bản thân. Đến nay mới hiểu, văn chương chốn quan trường thực thụ là phải giấu mũi nhọn vào quy củ, giấu lợi ích vào đại nghĩa, biến tài hoa thành năng lực giải quyết vấn đề. Cố Từ nhìn Lý Hạo, trong ánh mắt thêm một phần kính nể, cũng thêm một phần trầm ngâm. Hắn nhận ra bản thân tuy tài khí tung hoành, nhưng xét về độ thực tế và khéo léo viên dung thì đúng là không bằng Lý Hạo. Hai chữ miếu đường này, nước quá sâu. “Tiên sinh, học trò hiểu rồi.” Cố Từ chắp tay nói, “Trước kia thứ học trò viết là hịch văn, dùng để đánh trận. Nay thứ học trò phải viết là tấu sớ, dùng để trị quốc. Hai thứ này không thể đánh đồng làm một.” “Ngộ tính khá lắm.” Trần Văn gật đầu. “Được rồi, thể Biểu cũng đã luyện qua.” Trần Văn bước tới trước bảng đen, lau sạch đề bài trước đó, viết lên một chữ “Phán” thật lớn. “'Phán', các ngươi đều chẳng xa lạ gì. Hồi viện thí, chúng ta từng gặp vụ án trộm nhân sâm cứu mẹ.” Trần Văn bắt đầu điểm lại thế cục. “Khi ấy các ngươi mỗi người một vẻ, nhưng ai nấy đều có tì vết.” “Ngược lại là Đức Phát.” Trần Văn chợt nhìn về phía Vương Đức Phát đang co ro nơi góc phòng, lộ nụ cười tán thưởng. “Lần đó, ngươi thể hiện tốt nhất.” “Hả? Trò sao?” Vương Đức Phát chỉ tay vào mũi mình, vẻ mặt không thể tin nổi, “Tiên sinh người đừng trêu trò nữa, chữ trò viết như gà bới, văn chương cũng là chắp vá từ bài mẫu ra...” “Chữ xấu một chút, nhưng lý lại ngay thẳng nhất.” Trần Văn nghiêm nét mặt, “Cái cách dùng công trừ nợ mà ngươi đưa ra, vừa giúp nhà giàu vớt vát tổn thất, vừa giúp người nghèo giữ tròn đạo hiếu, lại bớt được chi phí lao ngục cho quan phủ. Thế gọi là gì? Đó gọi là định phận ngăn tranh! Đây mới là cảnh giới tối cao của phán án — giải quyết vấn đề.” “Bởi vậy Lục đại nhân mới chọn trúng ngươi.” Vương Đức Phát nghe mà lòng mở cờ, lưng lập tức thẳng tắp, cười ngây ngô: “Hóa ra trò lại lợi hại thế cơ à! Xem ra trò đúng là có khiếu làm quan!” Mọi người cũng đều bật cười. “Nhưng!” Trần Văn tiếp lời. “Viện thí chỉ là kỳ thi nhỏ, tình tiết vụ án tương đối đơn giản. Nhưng đến hương thí, đề mục quan khảo thí ra thường hiểm hóc hơn, cực đoan hơn nhiều. Họ sẽ dồn các ngươi vào góc chết, bắt các ngươi chọn giữa tình và lý, trung và hiếu, thậm chí giữa sống và chết. Trong tình huống đó, chỉ dựa vào chút khôn vặt là không đủ.” “Để rèn luyện năng lực phá vỡ cục diện trong đường cùng cho các ngươi, ta đã đặc biệt chuẩn bị mấy vụ án khác biệt.” Trần Văn khẽ mỉm cười. “Nhân vật chính của những vụ án này là một kẻ xui xẻo hư cấu. Hắn tên là Trương Tam.” “Giang hồ thường gọi, cuồng đồ ngoài vòng pháp luật.”