Chương 191: Kẻ cuồng đồ ngoài vòng pháp luật Trương Tam

Trần Văn xoay người, vẽ một hình nhân nét đơn lên bảng đen, bên cạnh viết hai chữ lớn "Trương Tam". "Vụ án hôm nay có tên: Trương Tam mắng chết người." Mấy chữ này vừa dứt, bầu không khí trong sảnh nghị sự bỗng trở nên cổ quái. Mắng chết người? Nghe chẳng khác nào tích tuồng Gia Cát Lượng mắng chết Vương Lãng. "Tình tiết vụ án như sau:" Trần Văn diễn giải đầy truyền cảm. "Trương Tam cùng người hàng xóm Vương Ngũ vì tranh chấp bờ ruộng mà sinh ra cãi cọ. Trương Tam nhất thời giận dữ, chỉ thẳng vào mũi Vương Ngũ mà mắng một câu: Đồ tuyệt tự sinh con không có lỗ đít! Nào ngờ Vương Ngũ vốn có bệnh tim, lại đã ngoài năm mươi mà không có con, đây vốn là tâm bệnh của hắn. Nghe lời ấy, Vương Ngũ tức đến toàn thân run rẩy, tại chỗ hộc máu tươi, ngã lăn ra chết. Người nhà Vương Ngũ phẫn nộ cáo quan, kiện Trương Tam tội giết người đền mạng." Nói xong tình tiết vụ án, Trần Văn đập mạnh thước gõ xuống bàn. "Chát!" "Chư vị phán quan, người quả thực đã chết, vả lại còn chết ngay sau khi Trương Tam mắng xong. Vụ án này xử thế nào? Trương Tam có phải đền mạng hay không?" Sau một thoáng im lặng đến ngột ngạt, Vương Đức Phát là người đầu tiên nhảy dựng lên. "Thế này cũng quá vô lý rồi!" Vương Đức Phát với vẻ mặt không thể tin nổi, đưa tay sờ cổ mình. "Mắng một câu mà chết được người sao? Thế thì chẳng phải con thành ma đầu giết người rồi à? Ngày thường con cãi nhau với đám gian thương kia, lời khó nghe nào mà chưa từng nói? Có thấy ai lăn ra chết đâu! Theo con thấy, chính là bản thân Vương Ngũ kia sức khỏe không ra gì, bụng dạ lại quá hẹp hòi! Nếu xử Trương Tam đền mạng, thì sau này còn ai dám mở miệng nói chuyện nữa? Mọi người cứ làm kẻ câm hết cho xong! Tiên sinh, con thấy Trương Tam oan uổng quá! Cái này thuần túy là xui xẻo!" "Không phải vậy." Trương Thừa Tông đứng dậy, sắc mặt nghiêm nghị, rõ ràng không tán thành cách nói của Vương Đức Phát. "Vương sư đệ, đệ chỉ biết một mà không biết hai. Cổ nhân có câu: Lời ác lạnh lòng ba tháng sáu. Đối với một lão nhân không con nối dõi, mắng người ta tuyệt tự chính là nỗi sỉ nhục lớn nhất, là giết người tru tâm! Trương Tam nếu biết rõ Vương Ngũ có tâm bệnh, hoặc giả dẫu không biết, thì cũng phải hiểu người già không chịu nổi uất ức, vậy mà còn dùng lời độc địa nhất để kích động người ta, điều này khác gì cầm dao đâm vào tim phổi? Tuy không động tay, nhưng cái miệng này chính là con dao! Đây gọi là bất nhân!" Trương Thừa Tông thở dài một tiếng. "Thế nhưng nếu thực sự phán hắn đền mạng, ta lại thấy có phần quá nặng. Dẫu sao hắn cũng không ra tay, nếu vì thế mà xử chém, dường như lại trái với đạo thận trọng dùng hình, ấy là bất nhẫn. Giữa nhân và nhẫn này, rốt cuộc phải cân nhắc thế nào? Học trò có chút hồ đồ rồi." "Hồ đồ cái gì? Luật pháp là luật pháp, lấy đâu ra lắm nhân với nhẫn như vậy?" Một giọng nói lạnh lùng vang lên. Chu Thông mí mắt cũng chẳng thèm nhấc, chỉ lật cuốn "Đại Hạ Luật" đã bị hắn lật đến sờn rách trong tay. "Thừa Tông, đó là phán xét đạo đức của huynh, không phải phán xét luật pháp." Chu Thông chỉ vào một dòng chữ trên sách. "Đại Hạ Luật ghi chép rõ ràng: Kẻ ẩu đả giết người thì đền mạng. Tội giết người, ắt phải có hành vi giết người, ắt phải có thương tích dẫn đến tử vong. Trương Tam có động tay không? Không hề. Trên người Vương Ngũ có vết thương không? Không hề. Hắn là bị tức chết, cũng chính là bệnh chết. Nếu mắng người mà phải đền mạng, vậy sau này trước trận tiền hai quân giao chiến, mắng chết tướng địch chẳng lẽ cũng phải định tội?" Chu Thông khép sách lại, đưa ra kết luận của mình. "Vụ này ngay cả ẩu đả cũng chẳng tính là phải, cùng lắm chỉ coi là thóa mạ. Theo Đại Hạ Luật, tội mắng người nặng nhất cũng chỉ chịu hình phạt trượng, tức là đánh vào mông. Nếu chỉ vì tính tình Vương Ngũ quá nóng nảy mà chết, liền bắt Trương Tam đền mạng, vậy sau này ai nhìn kẻ nào không thuận mắt, cứ việc tự tức chết trước mặt đối phương, chẳng phải là có thể tống kẻ đó vào chỗ chết hay sao? Cho nên phán quyết của ta là: Khép vào tội thóa mạ, đánh năm mươi trượng, kết án!" "Không được!" Lý Hạo ngồi một bên nghe vậy liền lắc đầu nguầy nguậy. "Chu sư huynh, huynh phán như vậy, gia quyến Vương Ngũ sao phục được? Một người sống sờ sờ bị mắng chết, kết quả kẻ thủ ác chỉ bị ăn một trận đòn là xong chuyện sao? Chuyện này nếu truyền ra ngoài, bách tính sẽ nghĩ thế nào?" Ba luồng quan điểm va chạm kịch liệt trong sảnh nghị sự. Vương Đức Phát cho là xui xẻo, Trương Thừa Tông rơi vào thế lưỡng nan, Chu Thông kiên trì bám chặt điều luật, Lý Hạo lại lo lắng dân phẫn. Chẳng ai thuyết phục được ai. Trần Văn nhìn đám môn sinh tranh cãi không dứt, hài lòng gật đầu. Đây chính là hiệu quả mà hắn muốn. "Được rồi." Trần Văn gõ gõ kinh đường mộc. "Ngồi xuống cả đi." "Các ngươi tranh cãi, không phải vì các ngươi nói sai, mà là vì Đại Hạ Luật hiện nay còn quá thô sơ." Trần Văn bước tới trước bảng đen, vẽ một vòng tròn lớn, khoanh Trương Tam và Vương Ngũ lại cùng nhau. "Luật pháp hiện tại gom chung chuyện giết người đền mạng với thiếu nợ trả tiền làm một, khuấy tội ác cố ý và lỗi lầm vô ý thành một nồi cháo nham nhở. Cho nên các ngươi mới cảm thấy, phán thế nào cũng không thỏa đáng." "Hôm nay, ta dạy các ngươi một phương pháp mới: Phân tách." Trần Văn giơ một ngón tay lên. "Tầng thứ nhất, xét tâm. Tức là xem xét ý đồ chủ quan của hắn." "Vụ án này sở dĩ khó xử, là vì đề bài có một câu chưa nói rõ: Trương Tam rốt cuộc có biết Vương Ngũ mang tâm bệnh hay không?" Trần Văn viết lên bảng đen ba từ: Ngoài ý muốn, Quá thất, Cố ý. "Nếu Trương Tam là người xứ khác đến, hoàn toàn không biết Vương Ngũ có bệnh, chỉ thuận miệng mắng một câu mà người đã chết. Thế thì đây là ngoài ý muốn. Kẻ không biết không có tội, đúng như lời Vương Đức Phát nói, thuần túy là xui xẻo. Trong tình huống này, Trương Tam vô tội." Vương Đức Phát nghe vậy gật đầu lia lịa: "Đúng đúng đúng! Chính là xui xẻo mà thôi!" "Thế nhưng!" Trần Văn nói tiếp, "Nếu Trương Tam là hàng xóm, hắn biết rõ Vương Ngũ có bệnh, cũng biết đối phương không chịu nổi tức giận. Nhưng hắn mắng người chỉ nhằm xả cơn giận, không ngờ tới việc sẽ thực sự chết người. Điều này gọi là gì? Đây gọi là quá thất. Tuy không có tâm giết người, nhưng thực tế có lỗi dẫn phát. Trong trường hợp này, tội chưa tới mức chết, nhưng tội sống khó tha." "Còn có một tình huống tồi tệ nhất. Nếu Trương Tam biết rõ Vương Ngũ có bệnh, hơn nữa hắn chính là muốn làm Vương Ngũ tức chết để chiếm đoạt điền sản của đối phương. Hắn cố ý kiếm chuyện, dùng những lời độc địa nhất không ngừng kích động, cho đến khi Vương Ngũ phát bệnh. Điều này gọi là gì? Đây gọi là cố ý giết người! Chỉ có điều hung khí của hắn không phải đao, mà là miệng lưỡi! Tình huống này, ắt phải đền mạng!" Đám đệ tử nghe mà ngây trĩu người. Hóa ra cùng là mắng chết người, nhưng vì ý nghĩ trong lòng khác nhau, mà tội danh lại cách biệt một trời một vực! "Đây chính là bước đầu tiên của việc xử án: Tru tâm." Trần Văn đúc kết. "Tiếp theo là tầng thứ hai." Trần Văn giơ ngón tay thứ hai, "Phân trách." "Tức là tách biệt phần triều đình muốn phạt ngươi và phần ngươi phải bồi thường cho người ta." "Chúng ta giả định vụ án này rơi vào tình huống thứ hai: Trương Tam có lỗi quá thất, nhưng không có tâm giết người." Trần Văn nhìn về phía Chu Thông. "Chu Thông, ban nãy ngươi nói theo luật đánh đòn vào mông, điều này đúng. Đó là sự trừng phạt của triều đình đối với hắn, bởi vì hắn đã mắng chửi người khác, hắn phá vỡ quy củ. Đây là hình." "Thế nhưng, Lý Hạo nói cũng không sai. Vương Ngũ đã chết, gia quyến mất đi trụ cột, tổn thất này ai sẽ đền bù? Tất nhiên là Trương Tam! Tuy hắn không cần đền mạng, nhưng hắn phải bồi thường, đây là dân sự." "Tách bạch hai điều này ra, các ngươi sẽ không còn phải vướng mắc nữa." Trần Văn kẻ một đường trên bảng đen, bên trái viết "Hình: Miễn tử", bên phải viết "Dân: Bồi thường". "Nhưng mà tiên sinh..." Vương Đức Phát lại không nhịn được xen vào, "Thế nếu Trương Tam là kẻ nghèo rớt mồng tơi thì sao? Thầy cũng nói nhà hắn bần hàn. Hắn mà không bồi thường nổi thì tính thế nào? Thế thì gia quyến Vương Ngũ không lấy được tiền, chẳng phải vẫn sẽ làm ầm lên sao?" "Hỏi hay lắm." Trần Văn tán thưởng nhìn Vương Đức Phát một cái, "Đây chính là tính khả thi của phán quyết." "Nếu không bồi thường nổi bằng tiền, thì bồi thường bằng thứ khác." "Bồi thường thứ gì?" "Bồi thường bằng sức lực, và thể diện." "Xử phạt hắn bồi thường ba trăm lượng, hắn chắc chắn không bồi thường nổi. Nhưng món nợ này không thể xóa bỏ. Không đền được tiền thì đền người. Sau này đất đai nhà Vương Ngũ, Trương Tam phải gánh vác cày cấy giúp. Nước nôi nhà Vương Ngũ, Trương Tam phải gánh vác gánh giúp. Cho đến khi trả hết món nợ mạng này mới thôi." "Đã là Vương Ngũ vì bị mắng tuyệt tự mà tức chết, vậy thì để Trương Tam đến đập bồn đưa tang cho ông ta!" "Làm như vậy, Vương Ngũ có người tống tiễn khi lâm chung, cơn giận của gia quyến được nguôi ngoai. Trong nhà có thêm một người làm lụng, ngày tháng có thể tiếp tục sống, ấy là có được lợi ích thực tế. Còn Trương Tam, tuy giữ được tính mạng, nhưng cũng phải trả một cái giá đau đớn để chuộc tội." "Phán quyết này, dẫu cho các bên đều có tổn thất, nhưng các bên đều có thể tiếp tục sống sót." "Đây gọi là định phận chỉ tranh, giải quyết dứt điểm mâu thuẫn." Trong sảnh nghị sự chìm vào khoảng lặng thật dài. Đám đệ tử nhìn sơ đồ phân tích chi tiết dày đặc trên bảng đen, chỉ cảm thấy một sự thông suốt chưa từng có trào dâng trong lòng. Hóa ra, một vụ án tưởng chừng như mớ bòng bong, chỉ cần dùng lưỡi dao phân tách này rạch nhẹ một đường, liền có thể phân rõ ràng rành mạch. Vừa giữ được quốc pháp, vừa xoa dịu lòng người, lại giải quyết được vấn đề thực tế. "Tiên sinh..." Giọng Chu Thông có chút run rẩy, hắn nhìn chằm chằm vào hai chữ hình và dân trên bảng đen, "Trước kia con chỉ biết học thuộc điều luật, lại không ngờ đằng sau điều luật còn có nhiều điều khúc khuỷu đến vậy. Việc phân tách giữa hình sự và dân sự này, quả thực là nét bút của bậc thần tài! Nếu Đại Hạ Luật có thể ghi chép rõ ràng như vậy, thiên hạ này làm sao còn nhiều án oan đến thế?" Trương Thừa Tông cũng thở dài: "Phải vậy. Trước kia học trò chỉ biết đến nhân và bất nhân, giờ mới hiểu được, hóa ra giữa thiện và ác lại có nhiều ranh giới mập mờ đến thế. Phương pháp này của tiên sinh, mới thực sự là đại nhân." Trần Văn nhìn bọn họ, trên mặt không hề lộ vẻ đắc ý, trái lại còn thở dài một tiếng, ánh mắt trở nên sâu thẳm và xa xăm. "Các ngươi cảm thấy cách này hay sao? Thực ra, đây cũng là hạ sách bất đắc dĩ mà thôi." Trần Văn bước tới bên cửa sổ, nhìn màn đêm đen kịt bên ngoài. "Đại Hạ Luật bây giờ quá mức thô sơ. Nó gom cả chém đầu, bồi tiền, đánh đòn vào mông làm một chỗ, không phân rõ tội cùng lỗi, chẳng tách biệt phạt và đền. Phán quan chỉ có thể dựa vào lương tâm, dựa vào kinh nghiệm mà định đoạt. Gặp được quan tốt là phúc phận của bách tính, gặp phải quan hồ đồ thì chính là tai họa ngập đầu." Trần Văn xoay người lại, ánh mắt sáng rực nhìn đám đệ tử trẻ tuổi. "Hôm nay ta dạy các ngươi những điều này, không chỉ cốt để các ngươi ứng phó khoa thi Hương. Mà còn để các ngươi hiểu rõ, con đường tương lai nên bước thế nào." "Ngày sau nếu các ngươi trúng cử, vào kinh, làm quan, thậm chí nhập các bái tướng..." "Các ngươi không chỉ phải làm một vị quan thanh liêm, mà còn phải làm một người định ra luật pháp!" "Các ngươi phải đi hoàn thiện bộ luật này. Phải tách biệt tội giết người và lẽ nợ nần. Phải phân rõ cái ác do cố ý và cái sai vì lỡ lầm. Phải khiến cho án kiện trong thiên hạ vừa có sự uy nghiêm của phép nước, lại vừa có hơi ấm của tình người." "Đó mới thực sự là vì muôn đời mà mở thái bình!" Một phen lời này khiến các đệ tử đều chấn động sâu sắc. Họ nhìn Trần Văn, chỉ cảm thấy bóng hình tiên sinh trước mắt bỗng trở nên cao lớn khôn cùng. Trong khoảnh khắc, họ cảm nhận được sức nặng trĩu nặng trên vai mình. Đó là trách nhiệm đối với quốc gia này, đối với muôn dân trăm họ trong thiên hạ này. "Học trò xin thụ giáo!" Chúng đệ tử đồng loạt đứng dậy, hướng về phía Trần Văn khom mình vái sâu. Ngay cả Vương Đức Phát bình nhật cợt nhả nhất, lúc này cũng thu lại vẻ mặt ngả ngớn. "Được rồi, ngồi xuống cả đi." Trần Văn xua tay, lấy lại vẻ ôn hòa như thường ngày, "Đạo lý đã giảng xong, kế tiếp là luyện tập. Mấy ngày tới, ta sẽ ra cho các ngươi mười vụ án lưỡng nan thế này. Các ngươi phải dùng phương pháp học được hôm nay, viết cho ta mười bản phán từ thật đẹp! Không chỉ phải xử cho chuẩn, mà còn phải viết cho hay. Viết đạo lý pháp luật khô cứng sao cho thấu tình đạt lý, khiến quan khảo thí đọc xong cũng phải vỗ bàn tán thưởng!" "Rõ!" Chúng đệ tử đồng thanh đáp ứng. Đúng lúc này, ngoài cửa bỗng truyền đến một chuỗi tiếng bước chân dồn dập. Diệp Kính Huy bước vào, trên tay cầm một phong thiệp mời đỏ rực dát vàng. "Tiên sinh! Người của Chính Tâm thư viện tới rồi! Bọn họ đưa tới thứ này, nói là thiệp giao lưu do đích thân Thẩm Sơn trưởng viết!" Trần Văn nhận lấy thiệp mời. "Xem ra, sói rốt cuộc cũng vào làng rồi."