Chương 217: Bình thường rốt cuộc họ đang học cái gì thế?

Vương Đức Phát nhảy cẫng lên, tay vung vẩy một tờ Sinh Ty Khoán đã hủy giá trị. "Các vị sư huynh, nhìn cái này xem. Khi trước Ngụy công công phong tỏa đường buôn, chúng ta chẳng có tiền mua tơ. Nếu ta đến gặp các thương hộ hỏi mượn, khua môi múa mép bảo cho mượn ít bạc, kiếm được lời chia cho một nửa, các huynh nghĩ xem có ai chịu cho mượn không?" "Chắc chắn không!" Diệp Hằng lắc đầu, "Thương nhân trọng lợi khinh ly biệt, càng sợ mất trắng vốn liếng." "Đúng thế!" Vương Đức Phát đập đùi một cái, "Bởi vì chẳng có lòng tin! Thế nhưng, chúng ta lại bày ra tờ Sinh Ty Khoán này. Giấy trắng mực đen rành rành, cầm phiếu đổi tơ, có quan phủ bảo chứng, tuyệt đối không quỵt nợ. Đây chính là khế ước! Có tờ giấy này, mọi người dẫu trong lòng thấp thỏm, nhưng vẫn dám móc bạc ra. Tiền bạc lưu thông rồi, chúng ta mới có vốn liếng sang Thục Địa gom tơ, mới làm nên mối làm ăn lớn này! Nếu không có tờ khế ước ấy, đống bạc kia chỉ có nước nằm chết dí trong kho cho mốc meo, còn chúng ta thì trơ mắt nhìn Ngụy công công lộng hành!" Vương Đức Phát đắc ý tổng kết: "Cho nên mới nói, khế ước là cái gì? Khế ước chính là viên thuốc an thần! Là lá gan! Có nó rồi, chúng ta mới dám làm cho chiếc bánh lớn thêm!" Nghe vậy, Chính Tâm Tứ Kiệt đều chìm vào suy tư. Tên béo trước mắt dẫu toàn nói lời thô thiển, nhưng lời thô mà lý chẳng thô. Quả đúng như vậy, nhờ có khế ước được quan phủ bảo chứng giao hẹn trước, phần lợi ích tăng thêm khi ấy mới không sợ bị kẻ khác nuốt trọn. Lúc này, Chu Thông lại đứng dậy. "Muốn phần tăng thêm ấy duy trì lâu dài, mấu chốt nhất là phải bảo đảm công bằng." Chu Thông chậm rãi giơ cuốn "Đại Hạ Luật" trong tay lên. "Ta muốn hỏi các vị một câu trước." Chu Thông nhìn về phía Tứ Kiệt. "Các huynh nghĩ xem, luật pháp là gì? Là con dao giết người? Là ổ khóa giam người? Hay là thước kẻ dùng để giáo hóa bách tính?" Tạ Linh Quân ngẫm nghĩ một lát rồi đáp: "Luật pháp là công cụ phụ trợ cho đạo đức. Trừng ác dương thiện, uốn nắn lòng người, đó mới là sơ tâm định ra phép nước của thánh nhân." "Sai." Chu Thông không hề nể nang mà phản bác. "Nếu luật pháp chỉ dùng để trừng ác, cớ sao kẻ ác giết mãi chẳng hết? Nếu luật pháp chỉ dùng để giáo hóa, cớ sao đại lao lúc nào cũng chật ních phạm nhân?" Chu Thông đặt cuốn sách xuống, bước tới trước bảng đen, chỉ vào vòng tròn lớn đại diện cho phần tăng thêm mà Trần Văn vừa vẽ khi nãy. "Tiên sinh từng giảng qua một học thuyết: Cơ sở kinh tế quyết định kiến trúc thượng tầng." Câu nói này vừa thốt ra, Tứ Kiệt đều ngẩn người. "Cơ sở kinh tế? Kiến trúc thượng tầng?" Mạnh Bá Ngôn cau chặt mày, lục lọi khắp Tứ Thư Ngũ Kinh trong đầu mà chẳng tìm thấy bất kỳ điển tích nào tương ứng, "Ý này là sao? Là nói muốn xây nhà thì trước hết phải đắp móng ư? Nhưng chuyện này có can hệ gì tới đạo trị quốc?" Tạ Linh Quân cũng mờ mịt chẳng kém: "Chẳng lẽ là muốn nói, quốc khố có dồi dào thì mới xây được cung điện? Nhưng đạo lý này dường như quá mức nông cạn rồi chăng?" Vương Đức Phát ngồi xổm một bên cắn hạt dưa thật sự nhịn không nổi nữa. "Đơn giản lắm! Cái gì gọi là cơ sở kinh tế? Đó chính là bát cơm! Là kế sinh nhai! Còn cái gì là kiến trúc thượng tầng? Đó chính là quy củ, là thể diện!" Vương Đức Phát chỉ vào bụng mình. "Các huynh nghĩ mà xem, nếu ta ba ngày không có cơm ăn, đói đến mức ngực dán vào lưng, mắt thấy sắp sửa đi gặp Diêm Vương tới nơi rồi. Lúc này, huynh đến giảng với ta cái gì mà phi lễ chớ nhìn, cái gì mà quân tử cố cùng, ta có thèm để ý tới huynh không? Ta chỉ muốn ăn thịt huynh luôn thôi! Khi ấy, cái gì là lễ nghĩa liêm sỉ, cái gì là vương pháp gia quy, trước chữ đói thì thảy đều là rắm chó!" Vương Đức Phát lại chỉ vào bộ cẩm bào trên người mình. "Thế nhưng giờ đây ta ăn no uống say, túi lại rủng rỉnh bạc. Lúc này huynh lại đến giảng quy củ, nói thể diện với ta, thì đương nhiên ta nghe chứ! Ta còn khách khí với huynh, còn mời huynh uống trà nữa kia! Vì sao ư? Vì ta no cơm rỗi việc! Ta có thừa thời gian để mà chú trọng mấy thứ đó!" Mấy lời này dẫu thô tục khôn cùng, thậm chí còn mang theo vài phần lưu manh phố chợ. Thế nhưng lọt vào tai Tứ Kiệt, lại mang một phong vị hoàn toàn khác. "Bát cơm, quy củ." Tạ Linh Quân thầm nghĩ, "Hóa ra là thế! Kho lẫm đầy mới biết lễ tiết, chẳng phải chính là ý này sao? Chỉ là lời của Vương sư đệ càng thêm trần trụi mà thôi." "Lời thô lý không thô." Phương Hoằng cũng đành phải gật đầu. Diệp Hằng trong lòng lại thầm nghĩ, sao lại lòi ra thêm một học thuyết mới mẻ thế này. Rốt cuộc ngày thường đám người này học những thứ gì vậy? Lại còn mấy lý thuyết này nữa, Trần sơn trưởng rốt cuộc đã đọc từ cuốn sách nào ra, sao hắn chưa từng nghe thấy bao giờ. Chưa đợi Diệp Hằng kịp ngẫm cho thông suốt. Ở bên kia, Chu Thông đã tiếp lời Vương Đức Phát. "Đức Phát nói đúng. Ta lại lấy thêm một ví dụ cho mọi người nghe." "Trước kia vì sao Triệu Gia Thôn đại loạn? Là vì Triệu thái gia bất nhân ư? Là vì dân làng điêu ngoa ư? Không! Là vì một mình Triệu thái gia đã chiếm đoạt toàn bộ ruộng tộc và công sản của cả làng! Lão nắm giữ cơ sở kinh tế của cả làng, cho nên lão có thể tùy tiện đặt ra gia pháp, có thể tùy tiện dìm người ta xuống lồng heo! Dưới tình cảnh đó, các huynh giảng nhân nghĩa đạo đức với lão, chẳng khác nào đàn gảy tai trâu! Bởi vì mông của lão đã ngồi ở phe bóc lột, thì cái đầu của lão quyết chẳng thể nở ra bông hoa nhân nghĩa nào được!" Tứ Kiệt nghe mà trợn mắt há hốc mồm. Cách luận giải quyết định bởi lợi ích trần trụi thế này, thoạt nghe có vẻ kinh thế hãi tục, nhưng ngẫm nghĩ kỹ lại, lại khiến người ta chẳng thể nào phản bác. "Cho nên." Chu Thông nói tiếp. "Luật pháp, hay cũng chính là khế ước, tác dụng căn bản của nó không phải là giáo hóa, cũng chẳng phải là giết người. Nó dùng để bảo vệ cơ sở kinh tế." "Cùng với việc ngày càng có nhiều người ra ngoài làm công, cơ sở kinh tế của Triệu Gia Thôn đã thay đổi, cho nên kiến trúc thượng tầng này cũng cần phải biến đổi theo. Thế nên chúng ta mới ở Triệu Gia Thôn thúc đẩy chế độ gia đình vĩnh viễn canh tác, lập ra công nghị hội, chính là để phân chia lại cơ sở kinh tế này. Để mỗi một người dân đều có ruộng cày, làm lụng đều có phần chia. Chỉ khi mọi người đều được ăn no, đều có sản nghiệp ổn định, thì việc giáo hóa theo kiểu kho lẫm đầy mới biết lễ tiết kia mới thực sự cắm rễ vững chắc!" Chu Thông nhìn khắp mọi người. "Không có sản nghiệp vững bền thì lòng người chẳng định. Lòng người không định thì thiên hạ đại loạn. Luật pháp không chỉ để định tội, mà quan trọng hơn là định rõ danh phận và quyền lợi! Là để bảo vệ bát cơm của mỗi một con người, không bị cường quyền tước đoạt!" "Chuyện này..." Phương Hoằng há hốc mồm, chỉ cảm thấy trong đầu ong ong rung chuyển, "Luật pháp lại còn có thể khiến người ta hăng hái làm lụng hơn sao? Lại là thứ để bảo vệ bát cơm ư?" Hắn vẫn luôn nghĩ "Đại Hạ Luật" mà mình dùi mài bấy lâu chỉ là công cụ để trị quốc, không ngờ qua miệng Chu Thông, nó lại biến thành tấm khiên bảo vệ kế sinh nhai của bách tính. Sự chuyển đổi góc nhìn này mang đến cho hắn một nỗi chấn động chưa từng có. "Nói hay lắm!" Trần Văn đứng dậy, dẫn đầu vỗ tay. "Chu Thông giảng rất cừ. Đích đến của pháp trị không phải là hình phạt nghiêm khắc khốc liệt, mà là công bằng và chính nghĩa." "Rất nhiều kẻ sĩ đọc sách thánh hiền, ngoài miệng thì bảo là để phò tá quân vương, rạng danh dòng tộc, lưu danh sử sách." Trần Văn nhìn họ. "Thế nhưng trong mắt bọn họ chỉ có triều đình, chỉ có quân phụ, chỉ có cái đại nghĩa cao vời vợi kia. Nhưng thử hỏi trong các ngươi, đã có ai thực sự đứng trên lập trường của bách tính, nghĩ cho họ dẫu chỉ một phân một hào chưa?" "Họ tranh là tranh đạo thống, tranh chính thống. Nhưng thứ bách tính cần, chỉ là một miếng cơm no, một mái nhà yên ổn!" "Chuyện này..." Sắc mặt Phương Hoằng trắng bệch, hổ thẹn cúi gầm đầu, "Chúng ta... trước kia chúng ta..." "Không cần phải hổ thẹn." Trần Văn thở dài, "Chuyện này cũng chẳng trách các ngươi được, dẫu sao các ngươi vẫn còn trẻ." Hắn bước tới mép bục giảng. "Nhưng đạo của Trí Tri Thư Viện chúng ta thì khác." Lời lẽ của Trần Văn đanh thép, vang dội như chuông đồng. "Chúng ta không đứng về bất kỳ phe cánh nào, chúng ta cũng chẳng tranh đoạt đạo thống gì cả. Bởi vì chúng ta vĩnh viễn chỉ có một lập trường duy nhất. Đó chính là bách tính! Đây mới là lập trường mà người đọc sách nên đứng! Đây mới thực sự là vì trời đất lập tâm, vì muôn dân lập mệnh!" Mấy lời này khiến Tứ Kiệt cảm giác như linh hồn mình đang run rẩy. Trước kia họ đọc sách là để rạng rỡ tổ tông, lưu danh sử xanh. Thế nhưng hôm nay, lần đầu tiên họ cảm nhận được gánh nặng trĩu nặng trên vai, món nợ trách nhiệm đối với thương sinh trong thiên hạ. Trần Văn nói tiếp: "Chỉ biết than vãn thì chẳng giải quyết được bất kỳ vấn đề gì. Chúng ta buộc phải phá vỡ cục diện, mở ra con đường mới, tạo ra thật nhiều giá trị tăng thêm." "Phá vỡ cục diện cho bách tính! Không thể để họ chỉ biết giẫm đạp lẫn nhau trên một mẫu ba sào ruộng hẹp, chúng ta phải mở mang công thương, cho họ thêm một con đường sống! Đó chính là phần gia tăng của của cải!" "Phá vỡ cục diện cho kẻ sĩ! Không thể để họ chỉ biết vùi đầu triệt tiêu lẫn nhau trong đống giấy lộn của văn bát cổ, chúng ta phải mở ra môn thực vụ, để họ đi học tính toán sổ sách, học luật pháp, học cách nghiên cứu sự vật! Đó chính là phần gia tăng của tiền đồ!" Trần Văn nhìn Tứ Kiệt. "Vì muôn dân lập mệnh, chẳng phải là một câu nói suông. Ý nghĩa của nó chính là vì bách tính trong thiên hạ mà không ngừng tạo ra hết phần giá trị tăng thêm này đến phần giá trị tăng thêm khác! Là đi làm cho chiếc bánh của thiên hạ này ngày một lớn hơn!" "Đó chính là việc mà Trí Tri Thư Viện chúng ta đang làm, và sẽ luôn kiên trì làm tiếp." "Đó chính là đạo của Trí Tri Thư Viện chúng ta." "Đối ngoại tạo thêm giá trị, đối nội định rõ khế ước. Hai điều ấy như biểu với lý, thiếu một thứ cũng không xong. Không có phần giá trị tăng thêm, ắt rơi vào cảnh xâu xé nội bộ. Không có khế ước, thì phần tăng thêm ấy chẳng thể duy trì lâu bền." "Đó mới chính là kinh thế trí dụng!"